Nr.  213   Prot.                                          Tiranë, më 09/12/2005

Lenda:        Rekomandim per zbatimin e nenit 10 te Kushtetutes per lidhjen e mareveshjeve me bashkesite fetare.

Drejtuar:    Kryeministrit të Republikës së Shqipërisë

                             Z. Sali BERISHA

                                                                          Tiranë

I nderuar zoti Kryeminister!

            Institucioni i Avokatit te Popullit, si nje Institucion kushtetues ne mbrojtje te drejtave, lirive dhe interesave te ligjshme te individit nga veprimet ose mosveprimet e paligjshme e te parregullta te organeve te administrates publike, gjate ushtrimit te veprimtarise se tij ka shqyrtuar disa ceshtje nga te cilat ka rezultuar se, ne mbrojtje te se drejtes kushtetuese te lirise fetare, te sanksionuar ne nenin 24 te Kushtetutes, Keshilli i Ministrave duhet te vihet ne levizje per te respektuar detyrimin kushtetues te parashikuar ne piken 5 te nenit 10.

Keshtu, ne baze te kesaj dispozite, “ Marredheniet ndermjet shtetit dhe bashkesive fetare rregullohen mbi bazen e marreveshjeve te lidhura ndermjet perfaqesuesve te tyre dhe Keshillit te Ministrave. Keto mareveshje ratifikohen ne Kuvend”.

Megjithese kane kaluar 7 vjet qe kur ka hyre ne fuqi Kushtetuta dhe prej 6 vjetesh eshte krijuar Komiteti Shteteror i Kulteve, si organizem qeveritar i ngarkuar per te ndjekur te gjitha çeshtjet e maredhenieve Shtet-Fe, rezulton qe shteti Shqiptar ka ratifikuar vetem mareveshjen me komunitetin katolik, konkretisht me Ligjin nr.8902 date 23.05.2002 “Per ratifikimin e mareveshjes ndermjet Republikes se Shqiperise dhe Selise se Shenjte per rregullimin e maredhenieve te ndersjella”. Persa i perket komunitetit musliman Shqiptar, Kishes ortodokse Autoqefale te Shqiperise dhe Kryegjyshates boterore Bektashiane, marreveshja eshte hartuar nga Komiteti Shteteror i Kulteve dhe u eshte derguar per komente tre entiteteve te mesiperme, para se kjo (mareveshja) t’i paraqitet Qeverise Shqiptare. Nga keto vetem Kisha Ortodokse ka bere komentet perkatese dhe mareveshja rezulton te jete paraqitur prane Zyres se Kryeministrit te Shqiperise qysh ne muajin Prill 2005.

Institucioni i Avokatit te Popullit per kete çeshtje ka patur disa ankesa te disa nxenesve, te cilat si besimtare te fese myslimane, kishin vendosur qe te shfaqnin besimin e tyre ne publik duke mbajtur shami ne koke edhe gjate kohes se proçesit mesimor ne shkollat e mesme publike ku studjonin, ne Tirane dhe Fier.

Vajzat ne fjale nuk u lejuan ta ushtronin kete praktike ne ambientet e shkolles, nga Drejtorite e shkollave perkatese, duke patur parasysh faktin se mbajtja e shamise gjate procesit mesimor, binte ne kundershtim me rregulloret, ne baze te te ciles funksiononin shkollat e mesme. Por vajzat dhe avokati i tyre pretenduan se po shkeleshin te drejtat e tyre te parashikuara nga pika 2 e nenit 24 te Kushtetutes se Republikes se Shqiperise sepse “ Secili eshte i lire te zgjedhe ose te ndryshoje fene ose bindjet, si dhe t’i shfaqe ato individualisht, ne publik ose ne jeten private, nepermjet kultit, arsimimit, praktikave ose kryerjes se riteve”.

Pra, nisur nga fakti se ne baze te nenit 24 te Kushtetutes eshte garantuar liria e fese, perfshire ketu dhe te drejten per te shprehur besimin me ane te praktikave dhe kryerjes se riteve, u gjendem para nje situate, e cila kerkonte zgjidhje, per te percaktuar ne rastin konkret ne se dhe kur kjo e drejte mund te behet objekt i kufizimeve.

Duke ju referuar ne kete rast dokumentave nderkombetare te ratifikuara nga vendi yne, del se ne Konventen Europiane te te Drejtave te Njeriut, ne nenin 9 te saj percaktohet se: “Çdo person ka te drejten e lirise se mendimit, ndergjegjes dhe te fese; kjo e drejte nenkupton lirine per te ndryshuar fene ose bindjet, si dhe lirine per te shfaqur fene e tij ose bindjet e tij individualisht ose kolektivisht, publikisht ose privatisht, nepermjet kultit, arsimit, praktikave dhe kryerjes se riteve. Liria e shfaqjes se fese se tij ose e bindjeve te tij mund te behet objekt i kufizimeve te tjera nga ato qe, te parashikuara me ligj, perbejne masat e nevojshme ne nje shoqeri demokratike, per sigurimin publik, per mbrojtjen e rendit, te shendetit ose te moralit publik, ose per mbrojtjen e rendit dhe te lirive te te tjereve”.

Pra marreveshjet e kerkuara nga neni 10 i Kushtetutës sonë rezultojne si nje domosdoshmeri urgjente, ne menyre qe ne te njejten kohe te pajtohen interesat e shtetit tone laik me ato te bashkesive te ndryshme fetare, me qellim qe te garantohet respektimi i bindjeve fetare te secilit person, por edhe te ruhet karakteri laik i shtetit dhe shoqerise sone. Ne menyre te veçante ne keto mareveshje mendojme se duhet ndalur tek kufizimi per te mbajtur brenda ambienteve te shkollave publike sende apo veshje qe tregojne perkatesine fetare siç eshte p.sh. pervoja franceze apo kufizime te tjera qe mund te konsiderohen te nevojshme nga ekspertet e fushes. Kuptohet se keto kufizime nuk duhen lene ne diskrecionin e rregulloreve te shkollave, sepse kjo eshte nje shprehje vullneti administrativ antikushtetuese. Ne kete menyre arrihet edhe perputhja e legjislacionit tone me kerkesat e Konventave dhe akteve te tjera nderkombetare per te drejtat dhe lirite themelore te njeriut.

          Qysh nga viti 2001 e ne vazhdim ne kemi bere rekomandime per tre ish kryeministrat paraardhes si dhe permendur ne Raportet tona vjetore ne Kuvend. Faktikisht te gjithe e kane pranuar ne parim Rekomandimin tone por realisht eshte lidhur vetem nje mareveshje nga tre apo kater te tilla qe ne mendojme se duhen.

Ne perfundim, ne baze te nenit 63 pika 3 te Kushtetutes sone ku percaktohet se “ Avokati i Popullit ka te drejte te beje rekomandime dhe te propozoje masa kur veren shkelje te te drejtave dhe lirive te njeriut nga administrata publike”,

R E K O M A N D O J M E

Pergatitjen dhe lidhjen e mareveshjeve me bashkesite fetare te komuniteteve muslimane dhe ortodokse, ne zbatim te detyrimit kushtetues te parashikuar ne piken 5 te nenit 10 te Kushtetutes se Republikes se Shqiperise dhe dergimin e tyre ne Kuvend per ratifikim.

Ne baze te nenit 22 te Ligjit nr.8454 date 04.02.1999 “Per Avokatin e Popullit” ku percaktohet se “Organet, te cilave Avokati i Popullit u ka drejtuar rekomandim… duhet ta shqyrtojne rekomandimin… dhe te kthejne pergjigje brenda 30 ditesh…” lutemi te na vini ne dijeni per masat qe do te merrni per te zbatuar kete rekomandim.

Duke besuar ne mirekuptimin tuaj,