Nr. 120/6 Prot.                                           Tiranë, më 29/01/2007

Lenda:        Dergohen rekomandimet e Konferences Kombetare “Te drejta dhe dinjitet te barabarte per Personat me Aftesi teKufizuar”  

Drejtuar:    Presidentit te Republikes se Shqiperise

Sh.T. Zotit Alfred MOISIU

                                                     Tirane

____________________________________________________

Konferenca Kombetare “Te drejta dhe dinjitet te barabarte per Personat me Aftesi teKufizuar”

           Ne baze te nenit 30 të Ligjit nr.8454, datë 04.02.1999, “Për Avokatin e Popullit”, me ndryshimet e bera, Institucioni ynë në bashkëpunim me organizatat joqeveritare duhet të organizojë, të paktën një herë në vit, veprimtari kombëtare për gjendjen e të drejtave dhe lirive të njeriut në Republikën e Shqipërisë. Në zbatim të ketij detyrimi, më datën 11 Dhjetor 2006, ne bashkepunim me organizatat Save the Children, UNICEF, Fondacionin Shqiptar per te Drejtat e Personave me Aftesi te Kufizuar dhe Keshillin Kombetar te Personave me Aftesi te Kufizuar, u zhvillua Konferenca Kombëtare “Të drejta dhe dinjitet te barabarte per Personat me Aftesi te Kufizuar”.

           Kjo perzgjedhje u motivua nga fakti qe kjo kategori njerezish ne nevoje, sipas burimeve zyrtare perfshin rreth 100.000 persona, qe zene  te pakten 3% te numurit te pergjithshem te popullsise ne vendin tone; te qenies te tyre perhere e me shume te ekspozuar nga sfidat e nje tranzicioni te veshtire dhe te vendosur ne skajet e shoqerise, me standarte te ulta ekonomike; me mundesi te pakta arsimimi; me nivel teper te larte papunesie; me aftesi te kufizuara levizjeje; me te drejta njerezore pergjithesisht te kufizuara dhe me prezencen e nje realiteti dhe mentaliteti social jo shume integrues.

           Qellimi i Konferences Kombetare “Per te drejta nje dinjitet te barabarte per Personat me Aftesi te Kufizuar” ishte evidentimi i problemeve sociale, ligjore, ekonomike dhe politike qe shqetesojne jeten e ketyre personave, sensibilizimin e metejshem te strukturave shteterore, te opinionit te gjere publik, te mediave vizive dhe te shkruara dhe per te vendosur piketat e duhura ne perputhje me legjislacionet dhe praktikat e vendeve me te zhvilluara demokratike.

           Parametrat e te drejtave dhe lirive te Personave me Aftesi te Kufizuar dhe zbatimi i tyre, jane te sanksionuara ne Akte dhe Konventa te shumta Nderkombetare, si dhe ne Kushtetuten e Republikes se Shqiperise.  

           Ne Deklaraten Universale te te Drejtave te Njeriut shpallet se : “  te gjitha qeniet njerezore kane lindur te lire dhe te barabarte ne dinjitet dhe te drejta dhe se gjithkush duhet t’i gezoje keto te drejta dhe liri te shprehura ne te, pa dallim te çfaredolloji, si race, ngjyre, seksi, gjuhe, besimi fetar, politik dhe çfaredolloj tjeter besimi, origjine kombetare apo sociale, pasurie, status i lindjes apo nje status tjeter”.

           Konventa  e OKB-se “Per Mbrojtjen dhe Nxitjen e te Drejtave dhe Dinjitetit te Personave me Aftesi te Kufizuar” miratur gjate vitit 2006, e ngritur mbi parimet e mosdiskriminimit, te barazive te mundesive, te perfshirjes se plote te pjesmarresve, te respektit per te ndryshmit, te autonomise, etj, perben nje akt madhor dhe kontribut te veçante ne njohjen, zgjerimin, standartizimin dhe unifikimin e te drejtave dhe lirive te ketyre personave.

           Ne te parashikohet qe : “Shtetet pale marrin persiper te sigurojne dhe promovojne realizimin e plote te te gjithe te drejtave dhe lirive themelore te njeriut per te gjithe personat me aftesi te kufizuar pa diskriminim te ndonje lloji me baze aftesine e kufizuar...”

           Edhe ne Kushtetuten tone jane nje sere normash te rendesishme qe sanksiojne te drejtat e personave ne nevoje. Keshtu ne nenin 52/2 te saj parashikohet qe:  “Kushdo, kur mbetet pa pune per shkaqe te pavarura nga vullneti i tij dhe kur nuk ka mjete te tjera jetese, ka te drejten e ndihmes ne kushtet e parashikuara me ligj”-Ndersa ne nenin 56 te Kushtetutes sanksionohet se : “Shtetasit gezojne ne menyre te barabarte te drejten per kujdes shendetesor nga shteti. Kushdo ka te drejte per sigurim shendetesor sipas proçedures se caktuar me ligj”.

           Kurse ne nenin 59/e nenvizohet detyrimi qe : “Shteti brenda kompetencave kushtetuese dhe mjeteve qe disponon, si dhe te plotesimit te nismes dhe te pergjegjesive private, synon...e) perkujdesjen dhe ndihmen per te moshuarit, jetimet dhe invalidet”.      

           Për përgatitjen e Konferencës u punua gjatë gjithë vitit 2006, duke shqyrtuar të gjitha ankesat që lidhen me të drejtat e kesaj kategorie personash gjatë viteve 2000-2005, problemet që kanë dalë si në drejtim të legjislacionit që mbron të drejtat e tyre, ashtu dhe të zbatimit konkret të tij nga ana e organeve të administratës publike shqiptare.

           Konferenca trajtoi kryesisht politikat qeveritare në drejtim të mbrojtjes së të drejtave të ketyre grupeve, ndryshimet dhe permiresimet qe i jane bere legjislacionit ne fushen e ndihmes dhe sherbimeve shoqerore, njohjes  dhe shkallen e zbatimit te tij, roli i OJF-ve ne mbrojtje të të drejtave të Personave me Aftesi te Kufizuar dhe mbajti shenim verejtjet dhe sugjerimet e perfaqesuesve te tyre.

           Shqipëria nepermjet aderimit dhe nenshkrimit te shume akteve dhe konventave nderkombetare ka marrë përsipër shumë angazhime për mbrojtjen dhe respektimin e të drejtave të Personave me Aftesi te Kufizuar. Për të gjithë është më se e qartë se ratifikimi i Konventave ndërkombëtare nuk është një qëllim në vetvete, por është shprehje zyrtare e angazhimit të shtetit dhe shoqërisë për të garantuar zbatimin  e të drejtave të parashikuara në to.

           Në përfundim të punimeve të Konferencës Kombëtare me teme “Të drejta dhe dinjitet të barabartë për Personat me Aftësi të Kufizuar” në bazë të diskutimeve, vërejtjeve, sugjerimeve dhe propozimeve të pjesëmarrësve, dolen keto :

PERFUNDIME:

1) Venia ne fokus te Konferences Kombetare vjetore te te drejtave te Personave me Aftesi te Kufizuar, tregon se problemet e ketyre grupeve shoqerore te rrezikuara te popullsise, jane nje prokupim mbareshoqeror, perbejne nje deshmi te ndergjegjsimit dhe vemendjes se institucioneve te pavarura, te shoqerise civile dhe opinionit publik ndaj te drejtave dhe nivelit te jeteses se tyre. Shoqëria shqiptare, me gjithë problemet e shumta që e shoqërojnë ne rrugen e integrimit në strukturat euro-atlantike, ne menyre te veçante pas nënshkrimit së Marrëveshjes së Stabilizim-Asocimit me Bashkimin Europian, vazhdon te shprehe mirekuptim per detyrimin dhe perballimin e kesaj sfide, ne perpjekje per bashkimin e te gjitha zerave te saj ne ndihme dhe perkrahje te sistemit aftesues per Personat me Aftesi te Kufizuar.

2) Politikat Kombëtare te ndjekura deri tani ne drejtim të ngritjes, reformimit dhe zgjerimit te sistemit të Ndihmes dhe Sherbimit Shoqeror ne mbeshtetje te Personave me Aftësi të Kufizuar, kane synuar plotesimin e nevojave jetike baze te tyre, zhvillimin e aftesive dhe mundesive personale, ruajten dhe forcimin e proçesit te perfaqesimit, si nje çeshtje e te drejtave te njeriut, zbutjen e varferise dhe te perjashtimit shoqeror per keta persona dhe familjet e tyre, dhe te krijoje kushte sa me optimale per integrimin e tyre te metejshem ne shoqeri dhe permiresimin e cilesise se jetesës të tyre.

Ne mbare vendin funksionojne 6 qendra publike rezidenciale te perkujdesit shoqeror ku trajtohen rreth 400 femije me aftesi te kufizuar dhe 3 qendra ditore me rreth 70 femije.

Ne mbeshtetje te Personave me Aftesi te Kufizuar jane edhe rreth 16.000 kujdestare me pagese.

3) Pjesmarrja e gjere në kete Konference Kombetare te perfaqesuesve te Kuvendit dhe drejtuesve te ministrive te linjes, tregon interesimin dhe perpjekjet e vazhdueshme te strukturave shteterore ne mbrojtjen dhe realizimin e nje spektri sa me te pranueshem te te drejtave dhe lirive themelore te Personave me Aftesi te Kufizuar.

4) Personat me Aftesi te Kufizuar, perveç mbrojtjes te veçante Kushtetuese dhe nje legjislacioni te gjere dhe qe permiresohet vazhdimisht, ne mbrojtje te te drejtave te tyre, kane edhe mbeshtetjen e te gjitha Konventave Nderkombetare te ratifikuara nga Kuvendi i Shqiperise, si Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut; Konventa për Eleminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit ndaj Grave; Karta e Rishikuar Sociale Evropiane; Konventa mbi të Drejtat e Fëmijëve; Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Ekonomike, Shoqërore dhe Kulturore; Konventa Kundër Torturës dhe Dhunës, Trajtimin apo Ndëshkimin Ç’njerëzor dhe Poshtërues; Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike, etj. Miratimi i Strategjisë së Shërbimeve Shoqërore ishte një arritje e madhe, por që duhet shpejtuar për përmbushjen e planit të veprimit që shoqëron kete Strategji.

5) Qeveria shqiptare per vitin 2006 vuri ne dispozicion te Personave me Aftesi te Kufizuar 16% fonde me shume se nje vit me pare. Ndersa per vitin 2007, keto shpezime jane planifikuar 8.1 miliard leke. Konstatohet patur mbeshtetje nga buxheti i shtetit per projekte te Shoqatave Kombetare te Aftesise se Kufizuar per ndertimin e qendrave rehabilituese.

6) Faktor evident që vihet re është edhe fakti që Organizatat jo Fitimprurese, qe veprojne ne fushen e ndihmes dhe sherbimeve shoqerore janë shtuar dhe forcuar vazhdimisht me potencialet e duhura njerezore-profesionale dhe materiale, duke u bërë me ofrimin e shërbimeve te tyre një faktor tepër i rëndësishëm kontribues, alternativ dhe konkurues me shërbimet e ofruara nga strukturat shtetërore. Konstatohet nje bashkepunim me i gjere i tyre me strukturat shteterore dhe me donatoret.

7) Megjithe impenjimin e organe te pushtetit vendor dhe aktoreve te tjere te administrates publike, vazhdon te mbeten shqetesim zvarritjet ne praktiken e tyre, per realizimin e te drejtave te tyre per te cilen Personat me Aftesi te Kufizuar paraqesin ankesa konkrete.

8) Konstatohet se Personat me Aftesi te Kufizuar gjithnje e me shume jane ndergjegjsuar per te drejtat e tyre dhe detyrimet qe ju ka shoqeria, kerkojne gjithnje e me shume te degjohet zeri tyre, te jene faktore reale ne promovimin e politikave te reja dhe perpiqen te luftojne diskriminimin dhe mentalitetet tradicionale ndaj tyre, si nje grup meshire ose si njerez qe kane nevoje vetem per trajtim mjeksor.

9) Institucioni i Avokatit te Popullit gjate gjithe ushtrimit te veprimtarise se tij ne mbrojtje te te drejtave, lirive dhe interesave te ligjeshme te individeve, nepermjet trajtimit te ankesave te ketij grupi te ekspozuar nga mundësitë e kufizuara për të përfituar nga programet shtrese ne nevoje, ka qene teper i ndjeshem ne respektimin dhe zbatimin e kerkesave te legjislacionit aktual nga organet dhe strukturat perkatese shteterore. Konstatohet se here pas here, nga keto organe, shkelen, zvarriten ose mohohen te drejta dhe lehtesira te tilla qe kane te bejne me punesimin, arsimimin, strehimin, votimin, informimin, aksesin për levizje te lire e pa pengesa ne banesa dhe ambiente publike, e deri ne mungesen e ndjeshme te numurit te institucioneve rezidenciale ne disponim te tyre, qe si emërues te përbashkët te tyre kane neglizhencen, mungesen e kontrollit dhe anashkalimit te ligjit me shumë lehtësi nga strukturat shtetërore përkatëse.

Në baze te perfundimeve dhe konstatimeve te mesiperme, Konferenca doli me këto:

REKOMANDIME:

 Riformulim dhe saktesim i metejshem ne legjislacionin tone, mbi bazen e konceptit evolues te aftesise se kufizuar dhe praktikes boterore, për personin me aftësi të kufizuara mendore dhe fizike.

Evidentimi i saktë i të gjithë Personave me Aftësi të Kufizuar, duke treguar kujdes të veçantë në identifikimin e tyre në zonat e thella rurale.

Nevojitet per te bere nje pune shume te madhe me te gjithe faktoret e shoqerise shqiptare, duke vene ne efiçence potencialet e saj me te mira intelektuale, ne menyre qe shoqëria jonë të iluminohet deri në atë shkallë sa të shkarkojë ngarkesat jo të pakta negative për këtë shtresë në nevojë dhe t’i pranojë si të barabartë në të drejta dhe detyrime.

Fillimin e funksionimit normal të veprimtarisë të Këshillit Kombëtar Për Çështjet e Aftësisë së Kufizuar, si një organ i rëndësishëm që do të ndikojë ndjeshëm në zbutjen e problemeve të Personave me Aftësi të Kufizuar.

Qeveria te diskutoje me partneret sociale ne te gjitha rastet kur diskutohen dhe formulohen politikat dhe strategjite e çeshtjeve te zbutjes se verferise dhe te perkrahjes me skemat e ndihmes dhe sherbimit shoqeror te shtresave ne nevoje.

Të realizohet reforme ne kuadrin legjislativ me objektiv aftesimin e Personave me Aftesi te Kufizuar, per rritjen e aksesit te tyre ne shoqeri dhe per te perfituar mundesi te barabarta, sistemimi dhe përafrimi i legjislacionit tonë në fushën e ndihmes dhe shërbimeve sociale me standartet e Bashkimit Europian duke i shoqeruar edhe me politika dhe mekanizma zbatuese.

Pas ratifikimit të Konventës Ndërkombëtare mbi të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuar, miratuar nga Kombet e Bashkuara, nga Kuvendi të bëhen të gjithë përpjekjet për implementimin e tij të legjislacionit tonë mbi bazen e filozofive te reja te trajtimit te avancuar te Personave me Aftesi te Kufizuar, te respektimit dhe realizimit te standarteve te lirive dhe te te drejtave si gjithe qytetaret e tjerë dhe krijimin e mundesive konkrete per integrim.

Ministria e Punes, Çeshtjeve Sociale dhe Shanseve te Barabarta te botoje nje permbledhje te veçante telegjislacionit per problemet dhe Personat me Aftesi te Kufizuar.

Sekretariati Teknik i Personave me Aftesi te Kufizuar te pergatise objektivat e vitit ne vazhdim per te gjitha ministrite e linjes dhe strukturat vendore.

Legalizimi falas i banesave ne zonat informale per Personat me Aftesi te Kufizuar.

Te punohet per pergatitjen dhe te miratohet Ligji “Kunder Diskriminimit”.

Monitorimi i respektimit te te drejtave te Personave me Aftesi te Kufizuar, vleresohet si nje element mjaft i rendesishem ne permiresimin konkret te cilesise se jetes se tyre.

Të shpejtohet puna për përgatitjen dhe miratimin e një Ligji të ri integral, të cilin të unifikohen përfshin edhe Persona me Aftësi të Kufizuar të lënë deri tani jashtë skemave të përfitimit, si të dëmtuarat nga minat, personat endacakë, njerëzit me distrofi muskulare, persona me aftësi të kufizuara të bërë të tillë pas moshës 21 vjeç, persona handikapë mendorë, etj.

Të bëhen rekomandime për daljen e akteve nënligjore për zbatimin tërësor të Ligjit Nr.9355, datë 10.03.2005 “Për ndihmën dhe Shërbimet Shoqërore”, për KM Nr.8, datë 07.01.2005 “Strategjia e Shërbimeve Shoqërore”.

Garantimi i te drejtes se punesimit te sigurohet ne kushte te barabarta edhe per Personat me Aftesi te Kufizuar, si gjithe shtetasit e tjere, ne menyre qe kjo kategori te kete nje pune te pershtateshme dhe te kene te ardhura nga puna, te cilat do te ndikojne ne rritjen e mireqenies dhe te respektimit te integritetit te tyre human. Të bëhen ndryshime në Ligjin Nr.7995, datë 20.09.1995 “Për nxitjen e punësimit”, per forcimin e strukturave te kontrollit ne realizimin e normës ligjore që parashikon që subjektet punedhenese që punësojne 25 punonjës, njëri prej tyre duhet të jetë Person me Aftësi të Kufizuar, si dhe forcimin e sanksioneve dhe zgjerimit te tyre me alternativa te tjera, per kundravajtesit administrative.  Gjithashtu të studjohet mundësia e permiresimit te stimujve per ikurajimin e punesimit te ketyre personave dhe te legalizimit per disa vende pune në Administratën Publike ose në sektorin e shërbimeve shteterore apo private, të jenë të destinuara vetëm për këtë kategori personash.

           Të shtohen fondet sociale për ngritjen e shërbimeve të reja me ndarje të gjere gjeografike veçanerisht te njesive ditore te sherbimit, për konsolidimin e qendrave rezidenciale ekzistuese, sidomos per femijet dhe te moshuarit me aftesi te kufizuar, si dhe per decentralizimin e tyre.

           Ministria e Shendetesise te konkretizoje angazhimet e saj ne  ngritjen e nje rrjeti kabinetesh te rehabilitimit fizik-mjekesor dhe te trajtimit mendor.

Te ngrihet nga strukturat shteterore te linjes nje sistem informacioni i detajuar per Personat me Aftesi te Kufizuar, qe te perfshije te dhena per grup-moshat, llojin e aftesise se kufizuar, gjinine, nivelin arsimor, qe do jete ne sherbim te vleresimit me te mire te politikave aktuale dhe ne ndermarrjen e hapave te tjere per realizimin e te drejtave te ketyre personave

Shteti mund të lehtësohet në fushën e shërbimeve sociale, duke u ndihmuar në këtë drejtim nga biznesi dhe donatore vendas dhe te huaj. Asnjë shtet, sado i fuqishëm të jetë, nuk mund të mbajë vetëm një barrë të tillë.

Te punohet per permiresimin e legjislacionit per projektimin dhe planifikimin urban, per pershtatshmerine e ambienteve te institucioneve publike, arsimore dhe te sektorit te sherbimeve per Personat me Aftesi te Kufizuar, per ndarjen e qarte te kompetencave midis strukturave perkatese te pushtetit qendror dhe atij vendor dhe te forcimit te konceptimit, ndertimit dhe pershtatjes se ambientit me akses te plote per levizje te lire dhe pa barriera per grupimet e ketyre personave.

Problemi i strehimit të personave me aftësi të kufizuar, kërkon një rindarje më të mirë të fondeve për ndërtimin e banesave publike dhe shitjen e tyre me çmimin e kostos. Për të verbërit të kërkohet zbatimi i normës ligjore të parashikuar në Ligjin Nr.8098, datë 28.03.1996 “Për Statusin e të Verbërit” për dhënien e një dhome shtesë falas.

Plotesimi dhe permiresimi i kuadrit ligjor per lehtesira sherbimi ne te gjitha llojet e transportit per Personat me Aftesi te Kufizuar, hartimin e normave vendore te pershtatshmerise ndertimore ne infrastrukturen e transportit dhe zbatimin e akteve ligjore per rimbursimin e biletave ne linjat e transportit urban dhe interurban.

Media, si një faktor i rëndësishëm në informimin e publikut të mundësojë këtë te drejte edhe për personat me aftësi të kufizuar. Televizionet publike apo shtetërore mund të japin të paktën një herë në ditë, një edicion lajmesh për personat që nuk dëgjojnë. Ndërsa, shtypi i shkruar të gjejë një hapësirë në faqet e tij edhe për informimin e të verbërve.

Të rishikohen mundësitë për shtimin e kujdestarëve për një kategori Personash me Aftësi të Kufizuar, si dhe për rritjen e pagesës së tyre, pasi ajo aktuale nuk është tërheqëse për aplikuesit.

Te behet rivleresim me real i mundesise se rritjes se mases mujore te karburantit dhe riindeksim i çmimit te blerjes te tij te caktuara per levizjen e Personave me Aftesi te Kufizuar.

Te permiresohet sistemi i pagesave per Personat me Aftesi te Kufizuar, ne perputhje me Ligjin nr.9355, date 10.3.2005 “Per ndihmen dhe sherbimin shendetesor”

Përmirësimi i garantimit te te drejtes per arsimim per Personat me Aftesi te Kufizuar, kerkon ndryshime ne sistemin e edukimit, te percaktimit te proçedurave te sakta per pranimin, vleresimin dhe regjistrimin e femijeve dhe Personave te tjere me Aftesi te Kufizuara ne institucionet arsimore, kualifikimin specifik te stafeve pedagogjike, te pergatitjes dhe pershtatjen e kurikulave, programeve dhe teksteve per edukimin dhe arsimimin e ketyre grupeve, permiresimin e kuadrit ligjor ekzistues dhe mbeshtetja e tij me akte nenligjore, shtimin dhe ngritjen e shkollave dhe klasave speciale për edukimin dhe rehabilitimin e femijeve dhe Personave me Aftesi te Kufizuar, te aplikimit te edukimit ne shtepi ose qendra ditore, favorizimin e arsimimit ne arsimin universitar, rishikimin e sistemit te rehabilitimit dhe formimit profesional sipas mundësive dhe aftësive individuale, favorizimin për ndjekjen falas të kurseve te kualifikimit, per mesimin e perdorimit te programeve kompjuterike, për pervehtesimin e gjuhëve të huaja dhe te kurseve te tjera ne dobi te personave me aftesi te kufizuar.

Te punohet per permiresimin e sistemit arsimor per personat qe nuk degjojne, i cili duhet te konsistoje ne keto drejtime : ne ngritjen e nje sistemi identifikimi sa me te shpejte te femijeve qe nuk degjojne, ne ngritjen e qendrave komunitare per te rritur shkallen e socializimit, keshillimit, trajtimit dhe parapergatitjes se tyre per ndjekjen e Institutit te nxenesve qe nuk degjojne, ne marrjen e masave per ngritjen e disa shkollave te reja me sistemin dygjuhesor (gjuha e shenjave dhe gjuha shqipe) per nxenesit qe nuk degjojne mbi bazen e disa qarqeve, ne marrjen e masave per ngritjen e nje shkolle te mesme per personat qe nuk degjojne dhe per pergatitjen e interpretuesve per kete grup personash.

Te sigurohen Personat me Aftesi te Kufizuar me te njejten sherbime, cilesi dhe standarte  te sherbimeve mjekesore pa pagese ose me shpenzime te perballueshme, si te gjithe personat e tjere. Të studjohet mundësia e përmirësimit të legjislacionit për trajtimin shëndetësor të këtyre personave, në elementë të tillë si shërbimin dentar falas dhe të një pjese analizash laboratorike të domosdoshme dhe të përhershme.

Të punohet më shumë nga vetë organizatat jofitimprurëse qe veprojne ne fushen e e ndihmes dhe sherbimeve shoqerore, per te qene aktore te rendesishem ne lobimin per te drejtat e njerezve ne nevoje dhe te ekspozuar ndj rrezikut, për forcimin e kapaciteteve te tyre profesional, organizativ dhe infrastrukturor, per respektimin e simotrave te tyre duke hequr dore nga konfiktet dhe konkurenca, ne zgjerimin e games se sherbimeve alternative ne ndihme te grupeve te ndryshme te Personave me Aftesi te Kufizuar, të realizojne një koordinim dhe bashkëpunim më të frytshëm me strukturat përkatëse shtetërore, me organet e pushtetit vendor dhe donatorët.

Te realizohet konkretisht nje nga te drejtat themelore te njeriut, e drejta per te zgjedhur dhe per t’u zgjedhur per Personat me Aftesi te Kufizuar, nepermjet permiresimit te Kodit Zgjedhor per te votuar keto grupe edhe jashte qendrave te votimit, per alternativat e aksesit ne qendren e votimit, te sherbimit te perkthimit per personat qe nuk degjojne dhe perdorimin e mjeteve te votimit te posaçme per personat qe nuk shikojne.

Te shikohet mundesia e lehtesimit te metejshem ose te perjashtimit nga detyrimet e disa taksave dhe tatimeve per Personave me Aftesi te Kufizuar, si nje ndihme konkrete ne permiresimin e gjendjes ekonomike te tyre.

*

*              *

Ne perfundim Konferenca konkludoi se permiresimi i sistemit te ndihmes dhe sherbimit shoqeror dhe pershtatja e legjislacionit aktual ne kete fushe me ate te vendeve me te perparuara dhe te Mareveshjeve dhe Konventavenete cilat Republika e Shqiperise ka aderuar, do te ndikoje ndjeshem dhe pozitivisht ne permiresimin e trajtimit dhe integrimit te grupeve te Personave me Aftesi te Kufizuara ne komunitet.

Sipas mendimit te pergjithshem, Konferenca ja arriti qellimit per sensibilizimin dhe angazhimin me te madh te te gjitha organeve, strukturave dhe autoriteteve te administrates publike per zbatimin e Kushtetutes, akteve te njohura nderkombetare, ligjeve perkatese si dhe rekomandimeve te kesaj Konference. Rekomandimet ju derguan Kuvendit, Kryeministrit dhe gjithe ministrive qe perfshihen ne fushen e te drejtave te Personave me Aftesi te Kufizuar . Materialet e Konferences do te botohen dhe shperndahen te gjithe te interesuarve.

           Shpresojme se rekomandimet e kesaj Konference do te vleresohen me seriozitet dhe do te fillojne te implementohen nga te gjitha organet kompetente.