I nderuar z. OLLDASHI!

Avokati Popullit është njohur me ndryshimet e fundit të Ligjit nr. 9780 date 16.07.2007 “Për inspektimin e Ndërtimit”, të cilat janë konsideruar nga ana jonë mëse të domosdoshme për disiplinimin dhe kontrollin e mëtejshëm në respektim të legjislacionit në fushën e ndërtimit. Me qëllimin për të forcuar më tej ushtrimin e kontrollit të institucioneve të ngarkuara me ligj në këtë fushë, Ju parashtrojmë kërkesën për disa ndryshime të tjera në dispozita të ligjit të mësipërm. Qëllimi i vetëm i parashtrimit të tyre është mbyllja e hapësirave ligjore sado të vogla, të cilat në favor të kundravajtësve kufizojnë pa të drejtë hapësirën e veprimit të Inspektoratit Ndërtimor Urbanistik (I.N.U.) Kombëtar apo Vendor, që direkt apo indirekt cënojnë të drejta themelore të individëve të ndryshëm.

Në shumë ankesa të shqyrtuara nga Avokati i Popullit, nëpërmjet përgjigjeve zyrtare të I.N.U.V. në Bashki të ndryshme të vendit, ka rezultuar mundësia për të shmangur sanksionimin e objekte të ndërtuara pa leje ndërtimi, tashmë të përfunduara.

Sa më sipër, Avokati i Popullit fillon shqyrtimin e kësaj çështje me iniciative, në përputhje me parashikimet e nenit 13, të Ligjit nr.8454 datë 4.02.1999 “Për Avokatin e Popullit”, i ndryshuar.

Konkretisht, në paragrafin e parë të nenit 12, të Ligjit “Për inspektimin e Ndërtimit”, përcaktohet:

“Për ushtrimin e përgjegjësive dhe detyrave të parashikuara në këtë ligj, kryeinspektorët/inspektorët kanë të drejtë të hyjnë dhe të ushtrojnë kontroll në mjediset ku kryhet ndërtimi”, ndërsa në paragrafin e fundit të këtij neni ndër të tjera përcaktohet :“Nëse identiteti dhe adresa e subjektit të kontrolluar nuk dihen, një kopje e procesverbalit të konstatimit afishohet për 10 ditë në vendpublikimet e bashkisë/komunës/qarkut përkatës dhe në kantierin e ndërtimit……”

Gjithashtu në ndryshimet e fundit të Ligjit nr. 9780 dt. 16.07.2007 “Për inspektimin e ndërtimit”, me anë të Ligjit nr. 10240 dt.25.02.2010, “Për disa shtesa në Ligjin nr. 9780 dt. 16.07.2007, “Për inspektimin e ndërtimit”, sipas të cilave mundësohet ndërhyrja e I.N.U.K. në territorin e administruar nga bashkitë/komunat, në nenin 1, pika 2, përcaktohet: “Ushtrimi i përgjegjësisë, sipas pikës 1 të këtij neni, kryhet vetëm kur në kantierin, objekt inspektimi, nuk ka filluar apo nuk është në proçes një inspektim nga inspektorati vendor”

Siç konstatohet nga përmbajtja e të dy dispozitave ligjore, në rastin e ushtrimit të kontrolleve për zbatimin e ligjshmërisë në fushën e ndërtimit apo urbanistikës, ligji i jep diskrecion organit të inspektoriatit ndërtimor e urbanistik, që të veprojë vetëm në rastet kur punimet për ndërtimin e objektit eventualisht pa leje ndërtimi janë në vijim. Në të kundërt, në interpretim të dispozitave të sipërcituara në rast se objekti ka përfunduar dhe nga I.N.U. Kombëtar ose Vendor do të proçedohej me ushtrimin e përgjegjësive ligjore deri në prishjen e tij, do të kishim të bënim me një proçes lehtësisht të atakueshëm me sukses në rrugë gjyqësore, patjetër e shoqëruar me fatura financiare të konsiderueshme.

Në fakt kërkesa e Avokatit të Popullit ka si qëllim kryesor mbrojtjen e të drejtave të shtetasve, të cilët për arsye të ndryshme kërkojnë ndërhyrjen e organeve të administratës publike, në ushtrim të përgjegjësive ligjore mbi objekte të përfunduara pa leje ndërtimi, në shkelje të së drejtës kushtetuese për të gëzuar lirisht pronën, si dhe  të drejta të tjera sociale, siç është ajo për cilësinë e jetesës.

Draftet e propozuara

-Në paragrafin e parë të nenit 12 , togëfjalëshi “ku kryhet ndërtimi” mendojmë të ndryshojë në :“ku kryhet/është kryer ndërtimi”, pra fjalia të ndryshojë në :“Për ushtrimin e përgjegjësive dhe detyrave të parashikuara në këtë ligj, kryeinspektorët/inspektorët kanë të drejtë të hyjnë dhe të ushtrojnë kontroll në mjediset ku kryhet ndërtimi, ose është kryer ndërtimi”.

-Në paragrafin e dytë të po këtij neni fjalia “afishohet për 10 ditë në vendpublikimet e bashkisë/komunës/qarkut përkatës dhe në kantierin e ndërtimit.” të ndryshojë në: “afishohet për 10 ditë në vendpublikimet e bashkisë/komunës/qarkut përkatës, në kantierin e ndërtimit, ose në objektin e ndërtuar.”

-Në Ligjin nr. 10240 dt.25.02.2010, “Për disa shtesa në Ligjin nr.

9780 dt. 16. 07. 2007, “Për inspektimin e ndërtimit”, në nenin 1, pika 2, pas fjalës“kantierin” të shtohet togfjalëshi “ose ndërtimin objekt inspektimi”. Pra fjalia të ndryshojë në: “Ushtrimi i përgjegjësisë, sipas pikës 1 të këtij  neni, kryhet vetëm kur në kantierin, ose ndërtimin objekt inspektimi, nuk ka filluar apo nuk është në proçes një inspektim nga inspektorati vendor” .

Duhet theksuar se domosdoshmëria e ndryshimeve të mësipërme, ka ardhur si rezultat i një shqyrtimi disa vjeçar në terren i ankesave të paraqitura nga shtetas të ndryshëm, në lidhje me mosveprim të I.N.U.V.-ve, në qytetet kryesore të vendit, që vazhdojnë të njohin zhvillim në fushën e ndërtimit. Në këtë kontekst një strukturë buxhetore, pra me limite të përcaktuara qartazi në kohë dhe efikasitet për zbatimin e ligjshmërisë në fushën e ndërtimit, jo gjithmonë arrin të kontrollojë dhe evntualisht të ndërhyjë fizikisht, në objekte në kuptim të dispozitave të sipërcituara ligjore në ndërtim e sipër.

Nga ana tjetër ky vakum ligjor, pashmangshmërisht ka sjellë seleksionim preferencial në zhvillimin e proçedurave të parashikuara nga I.N.U.V.-ve pranë bashkisë/komunës. Përgjatë shqyrtimit të ankesave të paraqitura pranë Avokatit të Popullit kemi raste kur I.N.U.V. pranë bashkive apo komunave, shprehen se gjatë verifikimit të situatës në terren nuk u konstatuan punime në vijim, që do të thotë pamundësi për fillimin e proçedurave, si dhe palët orientohen të zgjidhin konfliktin e krijuar në gjykatë. Ndërkohë që ka raste të tjera kur edhe se objekti ka mbaruar së ndërtuari, ndaj objektit të ndërtuar pa leje ndërtimi, fillohen e gjithashtu përfundohet proçedimi administrativ brenda afatit 30 ditor.

Përgjithësisht një problematikë e tillë haset në objekte relativisht të vogla, e më konkretisht në mure ndarës midis banesave private, sidomos banesa të ndërtuara prej kohësh, hapje dyersh apo dritaresh jo të përfshira në projektet fillestare të miratuara në lejet e ndërtimit(mund dhe të mos kenë leje të tillë), të cilat kërkojnë një kohë relativisht të shkurtër për ndërtimin e tyre. Një gjë e tillë e bën thuajse të pamundur ushtrimin e kontrollit të strukturave përkatëse në kushtet kur një mur ndarës, dritare apo derë, mund të ndërtohet brenda disa orësh. Pothuaj në të gjitha rastet, I.N.U.V. në bashki por shpesh edhe në komuna, zgjedhin të mosndërhyjnë, duke e konsideruar çështjen si një cënim pronësie e si të tillë të shqyrtueshme vetëm në rrugë gjyqësore. Shpesh rezultati i ndjekjes së një praktike të tillë, e cila për shkak të vakumit ligjor ekzistues nuk mund të atakohet ligjërisht, janë konflikte të dhunshme midis palëve, ku dhe nuk ka munguar konsumimi i veprave të rënda penale.        

Për sa më sipër, referuar nenit 24/a, të Ligjit nr.8454 datë 4.02.1999 “Për Avokatin e Popullit”, i ndryshuar, ku përcaktohet shprehimisht se; “Kur Avokati i Popullit vëren se është vetë përmbajtja e ligjit ose e akteve të tjera normative dhe jo zbatimi i tyre shkaku që krijon premisa për shkelje të të drejtave të njeriut, të njohura nga Kushtetuta ose nga ligjet e tjera, ka të drejtë:

-  t’u rekomandojë organeve që kanë të drejtën ligjvënëse të bëjnë propozime për ndryshimin dhe përmirësimin e ligjeve”,

 R E K O M A N D O H E T

Realizimi i ushtrimit të së drejtës legjislative, për disa ndryshime në Ligjin nr.9780 datë 16.07.2007 “Për inspektimin e ndërtimit”, si dhe në Ligjin nr. 10240 dt. 25.02.2010, “Për disa shtesa në Ligjin nr. 9780 dt. 16.07.2007, “Për inspektimin e ndërtimit”, që lidhen me objektin e këtij rekomandimi.

Në përputhje me nenin 22, të Ligjit Nr.8454 date 4.02.1999 “Për Avokatin e Popullit”, lutemi të na vini në dijeni për qëndrimin Tuaj, ndaj këtij rekomandimi.

Duke besuar në mirëkuptimin dhe bashkëpunimin tuaj,

                                    AVOKATI  I  POPULLIT NE DETYRE  

            Riza PODA