Nr. 119 Prot.                                                     Tiranë, më 22/08/2005

Per:     Avokati i Popullit

            Z. Ermir DOBJANI

Nga : Drejtoria Shendetit Publik & Inspektoriati Sanitar

          Shteteror.

Lenda : Sqarime dhe angazhime

Ne pergjigje te rekomandimeve Tuaja derguar me nr. K3/S40-3 Prot. Dhe nr. Dok. 200501168/3, dt 28.07.05; ardhur tek ne ne dt 01.08.05 sqarojme:

a- Gjendja Higjieno Sanitare, kushtet e punes dhe shendeti I punonjesve ne subjektet qe prodhojne kepuce ne Qarkun e Tiranes, nga kontrollet tona rezulton:

Ne qytetin e Tiranes jane regjistruar prane sherbimit te higjienes 19 subjekte te prodhimit te kepuceve me nje fuqi punetore rreth 3800-4000 punetore, shifer e cila varion nga sezoni dhe ngarkesa ne pune.

Me te rendesishme nga madhesia dhe procesi teknologjik jane Fab.kepuceve Albako Shoes, Tirana, Doriana, Tomaficio Bama, Miral, Astra 2000, ndersa te tjerat jane me teper linja prodhimi qepje faqe kepucesh. Linjat dhe fabrikat e kepuceve kane mbi 10 vjet qe funksionojne duke rritur aktivitetin e tyre gradualisht dhe sot zene nje peshe te rendesishme ne industrine e prodhimit te kepuceve ne Qarkun e Tiranes.

Nga relacionet teknike, te marra ne vite, anketimit higjeno sanitar, kontrollet e kryera ne keto subjekte, si dhe nga nje studim i plote i kryer ne dy subjekte ne fab. kepuceve Tirana (Filanto) dhe Tomaficio Bama ne bashkepunim me Institutin e Shendetit Publik, po paraqesim shkurtimisht situaten higjienike te kushteve te punes dhe gjendjen shendetesore te punonjesve:

- Magazinimi i lendeve te para. Si lende te para jane lekura, lekura sintetike, hastar, beze, sfungjer, penj, mastic dhe materiale te tjera ndihmese si percina, tokeza, fortesa, lidhese etj. Lendet e para jane importi te certifikuara nga KE dhe perdoren edhe ne industrite homologe te Europes.

- Procesi i prerjes se lekureve dhe hastareve. Kryesisht 70-80 % e lekureve vjen e prere nga importi sipas modeleve te ndryshme dhe 20-30% priten ne keto subjekte.Nga vezhgimi higjeno sanitar ky proces nuk krijon zhurma dhe pluhura te cilat jane ne pergjithesi me te uleta se normat.

- Procesi i qepjes se faqeve te kepuceve. Ne operacionet e qepjes se hastarit, bashkim me ngjitje dhe qepje hastari ne lekure, lyerje me boje, perfundimi i faqes se kepuces, amballazhimi, magazinimi etj. perdoren makina qcpese, disa makina zmerilimi, disa makina te vendosjes se percinave ose togezave, etj.

- Procesi i paramontimit eshte ne linja te automatizuara dhe gjate procesit te punes ne pergjithesi nuk ka faktore te riskut per shendetin ne pune te punojesve. Ne keto procese kryhet qepja dhe ngjitja e disa pjeseve te hastareve me mastic te ftohte.

- Procesi I montimit te plote ka te beje me vendosjen e fundit te tabanit ose gomes dhe kryhet nga makinerite e injeksionit te cilat jane te pajisura me impiante te aspirimit lokal te cilat thithin avujt e krijuar nga procesi i punes gjate shkrirjes dhe pasi kalojne nepermjet filtrave shkarkohen ne atmosfere.Ky cikel eshte i mbyllur dhe nuk ndikon ne mjediset e tjera te punes. Punetoret ne keto operacione pune jane te pajisur edhe me mjete mbrojtese individuale si maska, doreza, syze etj. Si mastic perdoret mastici Evostik 900 (perzierje hidrokarburesh) dhe mastici me baze uji Hidromar 88. Procesi perfundimtar kryhet vetem ne Fab.e Kepuceve Albako Shoes, Doniana, Tirana dhe se fundi edhe ne Vore, ndersa te tjerat kryejne vetem proceset e qepjes se faqeve te kepuceve.

- Struktura e fuqise punetore karakterizohet nga nje mbizoterim i seksit femer mbi 90 % me nje moshe mesatare nen 30 vjet dhe me nje vjetersi ne pune nen 5 vjet.

- Mjediset e punes dhe ekspozimi profesional. Zakonisht proceset e punes ne Fab e Kepuceve kryhen ne ambiente te perbashketa sidomos ne linjat e prodhimit te faqeve te kepuceve ku kryhen operacionet e prerjes, ngjitjes dhe qepjes. Ne pergjithesi ne keto linja dhe fabrika siperfaqja dhe vellimi per punetor jane brenda normave higjeno sanitare mbi 4 m2 dhe 12m3 per person.

- Mikroklima ne mjediset e punes percaktohet nga nje radhe faktoresh si siperfaqja per m2 dhe m3 / punetor, prania e burimeve alternuese ne procesin    e punes, prania e ajrimit natyral e artificial, numeri i personave etj, ku nga nje studim i kryer ne fab Tirana dhe nga vrojtimet higjeno sanitare te kryera ne vite kane               treguar se parametrat klimatike si temperatura e, ajrit, lageshtia, korentet duhet konsideruar te pranushme. Situata paraqitet e kenaqeshme edhe per treguesit e ndriçimit natyral e artificial ne keto procese pune.

- Ekspozimi kundrejt gazeve dhe pluhurave ne keto linja prodhimi eshte i kufizuar,keshtu p.sh. ne repartet e zumparimit te lekures dhe gomes ka aspirim lokal dhe nga rezultatet e matjeve ne studimin e kryer nga Instituti i Shendetit Publik ne Fab.Tirana niveli i pluhurit te suspenduar (LGS) rezultoi i ulet nga 0.2 mg/m3 deri ne 1.5 mg/m3, kur vlera e kufirit te normes eshte deri ne 8 mg/m3.

- Ne Fabriken dhe linjat e prodhimit te kepuceve ne pergjithesi ekzistojne sistemet e aspirim ventilimit te kombinuara ose njeri prej tyre.Megjithe permiresimet e kryera ne vite ne drejtim te sistemit te aspirim ventilimit te pergjithshem, situata ne vendet e punes nuk mund te konsiderohet e zgjidhur ne menyre perfekte, mbasi ne mjaft raste aspirimi lokal ne vendet e punes ku perdoren edhe lende volative mungon, megjithate edhe ne keto raste rezultatet e matjeve, vlerat e S02, C02, dhe disa lendeve volative si acetoni,Etilacetati, N-Heptani kane rezultuar ne kufite e lejueshme te normave. Ne nje kategori punonjesish te cilesuar si grupi i trete qe punojne drejteperdrejt dhe gjate gjithe kohes se punes me lende te njohura si lende te demshme per shendetin, u kryen disa ekzaminime shendetesore e toxikologjike perfshire edhe analizat e gjakut dhe te urines per permbajtje te fenoleve. Rezultatet perfundimtare u vleresuan pa probleme. Referuar lendeve ndaj te cilave jane ekspozuar punetoret dhe nga vrojtimet e kryera nuk ka pasur argumenta per mundesine e shfaqjes se semundjeve profesionale gjate procesit te punes.

- Ne 15 diteshin e dyte te muajit Korrik te ketij viti u shtruan ne kliniken e semundjeve profesionale 4 raste me shtim te fenoleve ne gjak. Nga ana e jone u shkua ne klinike ku u moren te dhenat nga 3 paciente te shtruar (pasi nje kishte dale), dhe nga k/infermierja e pavionit, kartelat nuk u pane pasi ato disponoheshin vetem nga shefi i klinikes.

- U inspektuan subjektet respektive ku punonin pacientet e shtruar, per te kryer nje vezhgim me te hollesishem per operacionct e punes. Duke marre te dhena nga personeli teknik dhe ai shendetesor rezultoi se te katert rastet jane shtruar ne spitale pa rekomandim te mjekeve te ndermarrjes dhe te mjekeve specialiste te semundjeve profesionale prane poliklinikave te qytetit. Ne praktiken e kesaj klinike nuk jane derguar epikrizat percjellese pas daljes nga spitali, gje qe do te realizonte ndjekjen ne vazhdimesi te gjendjes shendetsore te punetoreve nga Kabineti I Semundjeve Profesionale Ambulatore dhe nga mjeku i ndermarrjes.Te dy keto sherbime ne bashkepunim me Inspektoriatin Sanitar do te kryenin investigimet e metejshme ne vendet e punes dhe gjendjen shendetesore te punonjesve te tjere.

- Te sensibilizuar nga media dhe pas rekomandimeve Tuaja Drejtoria e Shendetit Publik organizoi vezhgimin sanitar dhe rikontrollin e subjekteve kryesore te prodhimit te kepuceve si Alba Shoes, Tirana, Tomaficio Bama, Doriana, Rozimpex, Miral Sh.p.k.dhe Astra 2000Tiralba, Megy, dhe fab.kepuceve Vore ku ne kete te fundit si sektor i hapur rishtaz u kerkua edhe relacioni teknik perkates duke lene edhe detyra me shkrim per permiresimin e gjendjes.

Detyra u lane ne Fab.Miral dhe Megy kryesisht per permiresimin e kushteve te  ventilimit. Grupi vazhdoi punen deri me 10-12 Gusht.

b- Meqenese gjate muajit Gusht, dy javeshi i fundit, aktiviteti eshte reduktuar (si periudhe e lejeve te zakonshme) me filliminn e muajit Shtator do te punohet me nje program (bashkangjitur) bashkepunimi me Inspektoriatin e Punes prane Ministrise perkatese.

Duke ju falenderuar per rekomandimet Tuaja, tashme te kthyera ne detyra (panvaresisht se ne materialin Tuaj ka vleresime te njeanshme dhe kryesisht opinioni I specialisteve te Klinikes se Semundjeve Profesionale), nga ana e jone do te kete angazhim serioz dhe per cdo veshtiresi do t’ju informojme ne permbushje te detyres Kushtetuse-Ligjore ne mbrojtje te te drejtave dhe lirive themelore te shtetasve.

- Per permiresimin e bashkepunimit dhe harmonizimin e kopetencave ndermjet disa hallkave te angazhuara ne kete fushe, si lnsp. Punes, Instituti i Shendetit Publik, Insp.Sanitar, Klinika e Semundjeve Profesionale, Kabineti i Semundjeve Profesionale dhe sherbimit shendetesor ne ndermarrje i kemi propozuar Ministrise se Shendetesise te organizoje nje takim pune per programimin e detyrave dhe kordinimin e punes ne drejtimet e permendura me lart.

- Perfitojme nga rasti per te dhene ndihmesen Tuaj per permiresimin e punes ne te arthmen te ndermjetesoni prane organeve kopetente qe asnje subjekt prodhimi te mos filloje aktivitetin e tij pa marre me pare edhe miratimin nga organet e insp.sanitar, pra te mos licensohen sikunder percaktohet edhe ne nenin 12 te ligjit 7643 date 02.12.1992 "Per Inspektoriatin Sanitar Shteteror".

-    Ngelet problem i mprefte edhe mos zbatimi i mekanizimit qe ka parashikuar ligji prej me se 10 vjetesh per mos vjeljen e masave administrative.

Ju faleminderit per mirekuptimin dhe bashkepunimin.

  KRYEINSPEKTORI

DREJTORI

      Dr.Baki HASA

                                                                              (firma, vula)