Hartimi  dhe miratimi më  28 Nëntor 1998  i  Kushtetutës  së  Republikës  së Shqipërisë, pas 8 viteve të ndryshimeve demokratike, si rrjedhojë e vendosjes  së pluralizmit  partiak dhe ekonomisë së tregut,  është  sukses i madh  dhe  fitore  e  rëndësishme  për  popullin shqiptar.  Në  këtë  Kushtetutë,  për herë të parë në historinë  e Shqipërisë parashikohet edhe Institucioni i Avokatit të Popullit, si  garant  i  zbatimit  në realitet  të të drejtave dhe lirive themelore të njeriut në Shqipëri.

Kushtetuta në pjesën e saj të dytë në 4 nene,  nga neni 60 deri 63, përcakton funksionin, parimet e veprimatrisë, statusin dhe  kompetencat  e Avokatit të Popullit, kurse  në nenin 134,  pika  “dh”  përcakton  të  drejtën  e  Avokatit  të  Popullit  për  të  venë  në lëvizje Gjykatën Kushtetuese. Ligji përkatës Nr. 8454, datë 4.02.1999 "Për Avokatin e Popullit" është plotësuar me Ligjin Nr. 8600, datë 10.04.2000, si dhe është ndryshuar edhe me Ligjin Nr. 9398, datë 12.05.2005. 

Ngritja e Institucionit të Avokatit të Popullit (Ombudsmanit)

Institucioni i Avokatit  të  Popullit  është  parashikuar  për  herë  të  parë  në Kushtetutën Shqiptare  të  miratuar  në  Nëntor  1998,  kurse  ligji  “Për Avokatin  e  Popullit”   është miratuar nga Parlamenti në Shkurt të vitit 1999. Sipas strukturës organizative të miratuar, Zyra e Avokatit të Popullit përbëhet  nga  tre  seksione  të  specializuara,  në  krye  të  të cilave qëndrojnë  tre komisionerë, që mbulojnë përkatësisht:

Seksioni i parë:  Organet  e  administratës qendrore,  pushtetit vendor dhe të tretëve që veprojnë për llogari të tyre.

Seksioni i dytë:  Mbulon  policinë,  shërbimin  sekret,  burgjet,  forcat e armatosura dhe pushtetin gjyqësor.

Seksioni i tretë:  Trajton  çështjet  që  nuk  përfshihen  në  dy  seksionet  e  para  si dhe bashkëpunon me organizatat  joqeveritare  dhe  bën  studime  në fushën  e zbatimit  të  të drejtave dhe lirive të njeriut.

Njesia per Parandalimin e Tortures: Merret me inspektimet dhe vizitat ne ambientet ku eshte privuar liria e individit, me qellimin per te parandaluar rastet e tortures apo denimeve te tjera çnjerezore dhe degraduese. Kjo strukture eshte ngritur ne zbatim te “Protokollit Opsional te Konventes kunder Tortures dhe çdo Denimi tjeter Çnjerezor dhe Degradues” (OPCAT) ratifikuar nga Kuvendi i Shqiperise me ane te Ligjit Nr.9094 dt.03.07.2007. Ka filluar veprimtarine ne Janar 2008.

Baza Ligjore dhe Konstitucionale

Kushtetuta Shqiptare  e  vitit  1998  dhe  saktësisht  neni  60  i saj kanë shërbyer si bazë ligjore për ngritjen e Institucionit të Avokatit  të  Popullit. Ligji  “Për Avokatin e Popullit” është miratuar nga Parlamenti  në  Shkurt të vitit 1999.  Ky ligj është hartuar duke  patur parasysh  dhe legjislacionin e vendeve të tjera të Evropës, të cilat e kanë krijuar më parë një Institucion të tillë. Drejtimi i Institucionit të Avokatit të Popullit është monokratik.

Zgjedhja

Në bazë të ligjit “Për Avokatin e Popullit”,  Avokati  i Popullit zgjidhet nga tri të pestat e gjithë anëtarëve të Kuvendit për një periudhë 5 vjeçare me të drejtë rizgjedhjeje. 

Më  16  Shkurt  2000,  Parlamenti  Shqiptar  me  mbi  dy  të  tretat e votave zgjodhi Avokatin e Popullit,     të  parin   në  krye   të   këtij  Institucioni,  Doktorin   e  Shkencave  Juridike, z. Ermir DOBJANI.

Më 17 Shkurt 2005, Parlamenti Shqiptar me mbi 70% te votave (99 pro, 14 kundër dhe 8 abstenime nga 140 deputetë gjithsej), rizgjodhi për të dytën herë rradhazi në postin e Avokatit të Popullit, Profesorin e Asociuar, Doktorin  e  Shkencave Juridike, Z. Ermir DOBJANI.

Me  propozimin e Avokatit të Popullit,  Parlamenti Shqiptar,  më  30  mars 2000  zgjodhi  si Komisionerë të Avokatit të Popullit zotërinjtë: Dr. Jorgo DHRAMI e Agron ÇAUSHI si dhe zj. Florina NUNI. Në datën 29 Mars 2003 komisionerëve të mësipërm ju mbarua mandati 3 vjeçar.

Me propozim të Avokatit të Popullit, Parlamenti Shqiptar më 22 Janar 2004 zgjodhi  si  Komisionerë të Avokatit të Popullit Dr. Jorgo DHRAMI, Z. Gëzim LLESHI dhe Z. Riza PODA. Në datën 21 Janar 2007 komisionerëve të mësipërm ju mbarua mandati 3 vjeçar.  

Me propozim të Avokatit të Popullit, Parlamenti Shqiptar më 5 Nëntor 2007 zgjodhi  si  Komisionerë të Avokatit të Popullit zotërinjtë: Zj. Florina NUNI, z. Riza PODA dhe z. Skender HALUCI.  

Struktura e Institucionit të Avokatit të Popullit (*.pdf)

Rregullore e Brendshme e Institucionit te Avokatit te Popullit (*.pdf)

Kodi Etik i Institucionit te Avokatit te Popullit (*.pdf)