I nderuar Zoti Minister.

           Pasi studjuam me vemendje projektligjin “Per disa shtesa dhe ndryshime ne ligjin nr.8328, dt.16.04.1998 “Per te drejtat dhe trajtimin e te denuarve me burgim”, po ju paraqesim mendimet tona.

1. Duhet te ndryshohet  titulli i Ligjit Nr.8328 dt.16.04.1998 “Per te drejtat dhe trajtimin e te denuarve me burgim” dhe te titullohet ligji “Per te drejtat dhe trajtimin e te paraburgosurve dhe te denuarve me burgim”, sepse tashme ky ligj do te rregulloje edhe trajtimin e te paraburgosurve.

2. Neni 3 i ligjit ne fuqi nuk duhet te shfuqizohet sepse nepermjet kesaj dispozite zgjidhet procedura e ndarjes ne institucione (burgje apo paraburgime) e rasteve te veçanta te personave te ndaluar apo te arrestuar. Si nje rast te veçante mund te permendim personat e ndaluar apo te arrestuar ne permbushje te marreveshjeve nderkombetare si p.sh. kerkesat per ekstradime.

3. Sipas projektit qe na paraqisni jane bere ndryshime te nenit 14 te ligjit ne fuqi. Ne mendojme se fjalia e fundit qe thote se: “Kalimi ne nje burg te sigurise se ulet behet me urdher te prokurorit” nuk duhet te hiqet. Ne vazhdimesi ne kete projekt eshte tendenca te menjanohet prokurori dhe  roli i tij thelbesor ne mbikeqyrjen dhe monitorimin e ekzekutimit te vendimit me burgim  nga te denuarit ne sistemin tone te burgjeve dhe paraburgimeve. Prokurori ka dhe duhet te luaje nje rol te rendesishem ne kete drejtim si nga pikpamja e zbatueshmerise se ligjit, edhe nga pikpamja e mbrojtjes se te drejtave dhe lirive te te burgosurve nga veprimet apo mosveprimet e paligjshme te administrates se burgjeve.

4. Ne nenin 14 te projektit thuhet: “neni 40, paragrafi i trete fjalia e fundit shfuqizohet”. Nuk kuptohet arsyeja e ketij shfuqizimi pasi paragrafi i 3 i nenit 40 i ligjit ne fuqi eshte me nje fjali dhe tekstualisht: “Ne rast vdekje apo semundje te rende fizike ose psikike te nje te denuari,  duhet te njoftohen menjehere familjaret”. Mendojme se po t’i hiqet pjesa pas presjes ky paragraf nuk do te kishte me kuptim.

5.Per sa i perket ndryshimeve te bera ne nenin 15 te ligjit ne fuqi mendojme se  tek neni 15 i projekt-ligjit  pas fjales  “ulet” te shtohen fjalet “dhe qe nuk jane perserites”,  dhe pastaj vazhdon me fjalet denimi i te cilave nuk i kalon 5 vjet burgim”.

6. Ne nenin 15 te projektit qe ben fjale per vizitat ne institucione mendojme se  ky nen duhet te formulohet ne menyre qe te mos vije ne kundershtim me nenin 19/1 te Ligjit Nr.8454, date 04.02.1999, plotesuar me ligjin nr.8600 date 10.04.2000, ndryshuar me ligjin nr.9398, date 12.05.2005 “Per Avokatin e Popullit”, bile ne kete ligj duhet te pasqyrohen te gjitha te drejtat qe ka institucioni i Avokatit te Popullit per keto institucione, si inspektimet etj. Konkretisht duhet vene nje nen i veçante vetem per Avokatin e Popullit me kete permbajtje:

           “Avokati i Popullit apo personat e autorizuar prej tij kanë te drejte te hyjne ne çdo kohe, pa kufizim e pa autorizim paraprak, por duke vene ne dijeni titullarin e institucionit, ne te gjitha institucionet e paraburgimit dhe  ne burgje, ne vendet ku policia ose prokuroria mbajne persona te shoqeruar, te ndaluar apo te arrestuar, (te paraburgosurit) si dhe ne çdo vend tjeter kur ka te dhena dhe çmon se ekziston mundesia e shkeljes se te drejtave  dhe lirive te njeriut.

Hyrja ne te gjitha mjediset e mesiperme mund te behet si per te hetuar nje ankese, nje kerkese ose njoftim te caktuar, ashtu edhe me nismen e Avokatit te Popullit per qellime inspektimi apo studimi. Avokati i Popullit ne keto raste mund te marre takim, te bisedoje ne menyre konfidenciale e pa pranine e personave zyrtare me cilindo person qe ndodhet apo mbahet ne keto mjedise.

Çdo lloj korrespondence e ketyre personave me Avokatin e Popullit nuk duhet te pengohet ose te kontrollohet”.

Kjo dispozitë duhet rakorduar dhe me ligjin nr.9071 datë 22.05.2003 “Për një ndryshim në ligjin nr.8328 datë 16.04.1998 “Për të drejtat dhe trajtimin e të dënuarve me burgim”, që ka legjitimuar aksesin e Avokatit të Popullit në burgje”.

Gjithashtu te krijohet pershtypja se ka nje tendence qe synon nje “mbyllje” te institucioneve te ekzekutimit te vendimeve penale (burgjeve dhe paraburgimeve) ne nje kohe qe  te gjitha sistemet e burgjeve te vendeve te Evropes  ku synojme te integrohemi po shkojne drejt hapjes, duke u dhene mundesi sa me shume institucioneve dhe OJF-ve per nje monitorim sa me te mire te ketyre ambjenteve te mbyllura ku mund te abuzohet me lirite dhe te drejtat e te burgosurve.

7. Ne nenin 16 te projektit thuhet: Neni 46 shfuqizohet

Ne mendojme se ky nen nuk duhet te shfuqizohet pasi gjithmone do te linde nevoja per izolimin e perkohshem te te denuarve te veçante nga pjesa tjeter e te denuarve, sidomos  per arsye shendetesore dhe per arsyet e tjera te percaktuara ne nenin 46 te ligjit ne fuqi.

8. Siç theksuam edhe me larte nuk kuptohet zgjedhja e bere  per te menjanuar rolin e prokurorit ne kontrollin dhe mbikeqyrjen e burgjeve. Ne asnje rrethane nuk duhet t’u hiqet e drejta te burgosurve qe ne çdo kohe t’i drejtohen prokurorit me ankesa dhe kerkesa te ndryshme.

9. Nuk shohim ndonje arsye qe te shfuqizohet neni 51 i ligjit ne fuqi.

10. Ne nenin 20 te projektit mendojme se duhet te shtohet nje paragraf tjeter ne te cilin te parashikohet e drejta e te burgosurve qe punojne per te perfituar leje te pushimit vjetor (siç quhet ndryshe leje e zakonshme), si te gjithe punetoret e lire. Kjo leje pushimi vjetor do konsumohet brenda vendit te vuajtjes se denimit.

11.Per nenin 21 te projektit te mos i hiqet e drejta prokurorit per te vendosur per dhenjen e lejes apo per zgjatjen e saj ne rast refuzimi nga autoritetet e Burgjeve.

12. Ne nenin 22 mendojme se nuk duhet te shfuqizohet neni 62 i ligjit ne fuqi. Kjo sepse shperblimet jane stimul per nxitjen e te denuarve per zbatimin shembullor te rregullave ne institucion. Ky nen i jep mundesi drejtuesve te burgjeve per nje menaxhim sa me te mire te institucionit duke i stimuluar te denuarit me anen e shperblimeve.

13. Ne lidhje me nenin 23 te projektit, mendojme se neni 63 i ligjit ne fuqi, paragrafi i fundit duhet te formulohet ne menyre te tille  qe te mos i hiqet e drejta Drejtorit te institucionit per t’i kerkuar gjykates se vendit te vuajtjes se denimit per uljen e denimit per te denuarit qe kane sjellje shembullore. Ligjevenesi kur ja ka njohur kete te drejte Drejtorit te institucionit ka patur parasysh se kete te drejte duhet ta perdore ne te mire te menaxhimit te burgut. Mund te thuhet se kete te drejte e ka vete i denuari apo perfaqesuesi i tij. Lind pyetja. Po per te denuarit qe nuk jane te afte per te paraqitur vete apo qe nuk kane mundesi per te zgjedhur nje perfaqesues ligjor (avokat), kush duhet t’i drejtohet gjykates per uljen e denimit??

          Ne e kuptojme qellimin e heqjes se kesaj kopetence te drejtorit te institucionit. Nga praktika ka rezultuar se kjo kopetence nuk eshte ushtruar nga drejtoret sepse pothuajse ne te gjitha rastet, (qe jane shume te rralla) kur kerkesat jane bere nga drejtuesit e institucioneve, nuk jane pranuar nga gjykata duke i paragjykuar ata per ndonje afere korruptive.

          Ne praktiken e deri tanishme eshte e detyrueshme qe per te gjitha kerkesat qe bejne te denuarit per: lirim para kohe me kusht apo per ulje te denimit qe te marre pjese drejtori i institucionit apo perfaqesuesi i tij.

          Ketu duhet te synohet ndryshimi. Drejtuesi i institucionit apo perfaqesuesi i tij duhet te marre pjese detyrimisht vetem ne shqyrtimin e kerkesave qe ben vete ai. Ne proceset gjyqesore ku kerkues eshte  i denuari apo perfaqesuesi i tij nuk duhet te marre pjese drejtuesi i institucionit apo perfaqesuesi i tij pasi nuk eshte pale ne kete çeshtje. Psh. Ne raste se x i denuar apo perfaqesuesi i tij i drejtohet  gjykates me kerkese  “per lirim para kohe me kusht ose per ulje denimi”, ai duhet qe t’i drejtohet edhe drejtuesit te institucionit me kerkese  per dhenjen e dinamikes se vuajtjes se denimit dhe vleresimin e sjelljes ku te shpreh edhe mendimin e tij ne lidhje me kerkesen e te denuarit.

          Ne raste se gjykata nuk e çmon  te rregullt kete  prove  shkresore te paraqitur nga i denuari apo perfaqesuesi i tij (dinamika e vuajtjes se denimit dhe vleresimi i sjelljes) ajo urdheron drejtuesin e institucionit per t’i derguar gjykates dinamiken e vuajtjes se denimit dhe vleresimin e sjelljes  per te denuarin ne fjale.

14. Per nenin 27 te projektit mendojme se nuk ka motive per shfuqizimin e neneve  68, 69 dhe 70, sepse  “Komisioni Mbikeqyres per Ekzekutimin e Vendimeve Penale me Burgim” dhe Prokurori luajne nje rol te rendesishem per mbrojtjen e te drejtave dhe te lirive te te burgosurve dhe te te paraburgosurve.

15. Ne nenin 28 te projektit mendojme se nuk duhet te shfuqizohet togfjaleshi “ose me kerkesen e prokurorit” ne  nenin 71 te ligjit ne fuqi.

16. Ne nenin 29 te projektit mendojme se ne  nenin  72 duhet te hiqen vetem fjalet “me pjesemarrje te detyrueshme te drejtorit te institucionit ose perfaqesuesit te tij”.

Ne nenin 72 mund te shtohet edhe nje paragraf ku te percaktohet  e drejta per t’u ankuar ne Gjykaten e Apelit kunder vendimit te Gjykates se Shkalles se Pare.

          17. Per nenin 32 te projektit mendojme se nuk duhet te shfuqizohet neni 75 i ligjit ne fuqi.

Gjithashtu mendojme se para se te kalohet per miratim ne Qeveri,  projekti perfundimtar duhet t’i nenshtrohet nje diskutimi me pjesemarrjen e  institucioneve qe lidhen me kete ligj, si Avokati i Popullit, Prokuroria, Gjykata si dhe organizatat jofitimprurese qe merren me te drejtat e te burgosurve.

Duke ju falenderuar per mirekuptimin.

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI