Siç dihet Ministria e Mjedisit dhe Inspektorati i Mjedisit jane organe te ngarkuara me ligj per hartimin e politikave, mbikqyrjen, mbajtjen nen kontroll, marrjen e masave parandaluese dhe venien e sanksioneve ndaj cdo subjekti apo veprimtarie qe permban veprimtari me rrezik te shtuar ne fushen e ndotjes se ambjentit dhe demtimit te shendetit te njerezve dhe ekosistemit ne pergjithesi.

           Per keto institucione shteterore gjate viteve 2000-2004 jane depozituar prane Zyres se Avokatit te Popullit 27 ankesa, por edhe numri i ankesave te bera publike nepermjet medias qe bejne fjale per ndotjen e ambjentit, ndotjen akustike, ndotjen toksike etj ka qene i konsiderushem. Kjo pasi problemet e ndotjes ne Shqiperi referuar edhe raporteve nderkombetare zyrtare apo organizatave joqeveritare vazhdojne te jene te medha dhe mjaft te drejtperdrejta per shendetin dhe jeten e qytetareve. Kjo gje del qarte me evidentimin e disa zonave mjaft te ndotura ne Shqiperi, si rasti i depozitimit te plastikes ne Lushnje, Arsenikut ne Fier, clirimit te lendeve toksike ne Fabriken e Çimentos Elbasan, ndotjes nga veprimtaria e Kompanise “Kurum” ne fushen e perpunimit industrial te çelikut ne Elbasan etj.

           Ne jemi te vetedijshem se keto zona tejet te ndotura kerkojne projekte dhe financime te medha per rehabilitim dhe pastrim. Por kjo nuk duhet te beje qe te nenvleresohet puna qe duhet te bejne organet e ngarkuara me ligj per konstatimin e ndotjes, marrjen e masave per shmangien nga rreziqe te ndryshme te popullsise qe banon perreth, shpalljen e ketyre zonave “karantine” me inicitive te Ministrise se Mjedisit dhe miratim te Keshillit te Ministrave, matjen e ndikimit ne mjedis te ndotjeve te ndryshme dhe penalizimin e subjekteve te cilesuara si shkaktare te ndotjes.

Avokati i Popullit eshte perpjekur qe veprimtaria e Ministrise se Mjedisit dhe Inspektoratit te Mjedisit dhe atyre Rajonale te realizohet ne zbatimin korrekt te ligjit “Per Mbrojtjen e Mjedisit”

Nga mardheniet qe kemi patur me keto organe ne kuader te shqyrtimit te ankesave konkrete kane rene ne sy disa mangesi administrative te cilat jane bere shkak per mospermbushje te plote te detyres se ketyre organeve karshi te drejtave te individeve. Konkretisht konstatimet tona jane si vijon:

           1.Inefiçence e punes nga ana e Inspektorateve Rajonale te Mjedisit dhe apati e perseritur ne lidhje me realizimin e detyrave te tyre funksionale, e cila vihet re edhe ne burime njerezore dhe materiale te cunguara.

           Avokati i Popullit ka evidentuar dhe ka nderhyre me rekomandime ne disa raste ku nepermjet ankesave te qytetareve ne zona te ndryshme ne vend eshte vene re se Inspektoratet Rajonale te Mjedisit luajne nje rol inaktiv ne permbushjen e detyrave te tyre funksionale. Konkretisht eshte konstatuar se keto struktura nuk arrijne te kryejne inspektimet me minimale ne baze te ankesave te paraqitura pasi nuk kane logjistiken e nevojshme dhe numri i nepunesve ne dispozicion te ketij sherbimi eshte tejet i vogel. Kjo gje ka sjelle qe per verifikimin e ndikimit te ndotjes ne terren te kerkohet nje kohe relativisht e gjate dhe te shkaktoje pa te drejte vazhdimin eventual te ndotjes se mjedisit apo rrezikimin e jetes dhe shendetit te personave.

           2.Mungese administrimi te punes nga ana e Inspektorateve Rajonale te Mjedisit, duke mos patur nje strategji konktrolli dhe plan te rregullt veprimi ne terren.

           Ne kuader te trajtimit te ankesave te Avokatit te Popullit eshte konstatuar se inspektimet dhe kontrollet ndaj subjeteve te ndryshme apo ne terrenet e ndotura kryhen vetem nepermjet ankesave apo urdhrave qe vijne nga Ministria e Mjedisit dhe nuk jane pjese e nje plani apo nuk ushtrohen sipas nje strategjie kontrolli ne terren te planifikuar paraprakisht.

           Kjo menyre organizimi e punes, megjithe aktet e reja nenligjore qe jane miratuar per kete lloj sherbimi vazhdon te ngelet nje handikap i madh, i cili duhet te permiresohet konform legjislacionit ne fuqi. Forca e ligjit qe duhet te veproje ne kuader te mbrojtjes se mjedisit dhe parandalimit te ndotjes duhet te jete e menjehershme sepse nga vete natyra e saj, ajo perfaqeson nje rrezik real qe nuk i perngjan asnje lloj fenomeni tjeter ne fushen e administrimit shteteror. Ne keto kushte, Avokati i Populllit ka kerkuar dhe do te kerkoje nje force me aktive institucionale nga ana e Ministrise se Mjedisit per te perballuar me sukses sfidat e ambjentit.

           3.Mungese e logjistikes dhe aparaturave per t`i ardhur ne ndihme konstatimeve ligjore te ndotjes me qellim mbrojtjen e jetes dhe shendetit te qytetareve.

           Shpesh here eshte konstatuar se prania ne terren e inspektoreve te mjedisit nuk bashkeshoqerohet me mjete dhe pajisje matese per ndotjen. Kjo logjistike me mungesa te medha ne aparatura te posaçme bashkekohore ka sjelle si pasoje qe verifikimet e kontrollet te mbartin nje peshe subjektive dhe te mos prezantojne realisht ndikimet ne terren te ndotjeve te ndryshme. Si rezultat i ketyre mangesive Inspektorati i Mjedisit e ka te pamundur te kryeje ekspertiza te mirefillta te ndotjeve dhe te mase sasine specifike te tyre ne ambjent. Rast per t`u permendur eshte edhe denoncimi i Avokatit te Popullit per rrezatimet e antenave AMC – Vodafone, çka kerkoi angazhimin e specialisteve dhe aparaturave te huaja per saktesimin e pretendimit te qytetareve. Si rrjedhim mendojme se pajisja e ketyre strukturave me aparaturat e nevojshme duhet te jete nje detyre primare e politikave qeveritare per mjedisin dhe do te perbeje nje shans te mire bashkepunimi edhe per Zyren e Avokatit te Popullit ne kryerjen e espertizave te ndryshme specifike ne terren.

           4.Mungesa e nje evidence kombetare te subjekteve private te cilat duhet te pajisen me lejen e mjedisit dhe kontrolli ne drejtim te respektimit sa me te drejte te saj nga ana e subjekteve. 

           Ne disa ankesa te paraqitura prane Avokatit te Popullit dhe te vena ne vemendjen e Inspektorateve Rajonale te Mjedisit, eshte konstatuar se keto organe nuk kane nje evidence te sakte te veprimtarive private ne rajonin e tyre te cilat sipas ligjit nevojitet te pajisen paraprakisht me leje mjedisore. Kjo mendojme se duhet te jete nje nga detyrat funksionale te Inspektorateve, pasi pa siguruar nje harte te subjekteve me mundesi eventuale ndotje ne terren nuk mund te kesh nen kontroll gjendjen e ambjentit. Per kete mangesi ka ndikuar edhe mos bashkepunimi i ketyre organeve me gjykatat e rretheve ne kuader te verifikimit te rregjistrit tregetar dhe me organet tatimore per te verifikuar subjektet dhe specifikat e aktivitetit te tyre ne fushen mjedisore.

           5.Mungesa e iniciativave ligjore dhe nenligjore te metejshme nga Ministria e Mjedisit per te parandaluar ne menyre emergjente ndotjen nga ndertimet urbane, akustike etj.

           Aktualisht shoqeria jone perballet me nje situate teper te ndotur kryesisht nga ndotjet urbane ne ndertime dhe nga zhurmat. Per kete problem megjithe masat teper te pakta qe ka ndermarre Drejtoria e Kontrollit mbi Territorin ne Bashkine Tirane dhe Inspektorati Rajonal i Mjedisit, kuptohet lehtesisht se rregullimi i mardhenieve dhe caktimi i rregullave te reja per nje situate ne te cilen ndertimet dhe ndotja akustike jane nje problem primar ne fushen e mjedisit, duhet te jene prioritare. Konkretisht Ministria e Mjedisit duhet te propozoje masa te reja per miratim ne Keshillin e Ministrave, lidhur me menyren e ruajtjes se standatrteve te lejuara te ndotjes ne ambjent gjate punimeve publike dhe zhurmave qe rendojne se tepermi ambjentin dhe demtojne shendetin e qytetareve. Krahas kesaj duhet te miratohen pasqyra te detajuara lidhur me standartet e lejuara te ndotjeve specifike duke caktuar edhe normat perkatse. Kjo gje jo vetem qe nuk ve ne pozite organet e administrates vendore qe te aludojne per norma te ndryshme te Bashkimit Europian, por identifikon saktesisht ne mjedisin tone nje standart te ri mbi te cilin duhet te pranojme ndotjen e lejuar. Me kete dokument te miratuar i lihet me pak vend abuzimit me shifrat dhe intensifikohet me teper veprimtaria parandaluese dhe verifikuese e organeve te specializuara.

Çeshtje te mbetura pezull qe nga viti 2003 dhe qe vazhdojne te ndiqen nga zyra jone jane:

           Rekomandim tre Ministrave, të Mjedisit, të Shëndetësisë dhe atij të Transportit dhe të Telekomunikacioneve, për nevojën e hartimit të Ligjit të posaçëm për mbrojten e shëndetit të njerëzve dhe të ambientit nga rrezatimet e antenave celulare. Që të tre dikasteret na janë përgjigjur se po punojnë sipas rekomandimit tonë. Shkresa e fundit e ardhur prane zyres sone i perket dates 25.11.2004 nga Ministri i Shendetesise qe konfirmon ngadalesine e ketij procesi dhe faktin se akoma ky projektligj eshte ne fazen e pergatitjes nga grupi i punes.

Duke e konsideruar veprimtarine e institucioneve shteterore te mjedisit mjaft te rendesishem per permiresimin e cilesise se jetes, mendoj se bashkepunimi yne me ju duhet te rritet ne sasi dhe cilesi.

           Duke ju falenderuar per mirekuptimin dhe bashkepunimin e vazhdueshem,

 Me respekt

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI