Nr. 180 Prot.                                                Tiranë, më 14/10/2005

Lenda:        Informacion per problemet qe kane dale nga ankesat per Ligjin nr.7501, date 19.7.1991 “Per Token” dhe aktet e tjera nenligjore dale ne zbatim te tij.

Drejtuar:    Ministrit te Bujqesise, Ushqimit dhe Mbrojtjes se Konsumatoreve

Z. Jemin  GJANA

Per dijeni:   Komisionit Parlamentar për Veprimtaritë

Prodhuese, Tregëtinë dhe Mjedisin

                                                                          Tirane

I nderuar zoti Minister!

          Me anen e ketij informacioni ju paraqes nje permbledhje te shqetesimeve qe kane dale nga shqyrtimi i ankesave te nje spektri te gjere subjektesh fizike apo juridike, lidhur me problemet qe trajton teresia e legjislacionit per token bujqesore, kullotat dhe fondin pyjor, dhe ne menyre te veçante, Ligji nr.7501, date 19.7.1991 “Per Token”, aktet nenligjore dale ne zbatim te tij dhe VKM nr.161, date 8.4.1993 “Per ndryshime ne VKM nr.452, date 13.10.1992 “Per ristrukturimin e NB-ve”.

          Nje nga aktet ligjore qe vazhdimish ka qene i kontestuar per menyren se si u shpernda pasuria e palujteshme ne formen e tokes bujqesore, si dhe veprimet e vendimet abuzive ne zbatimin e tij ne praktike nga Komisionet e Tokave te te gjitha rangjeve, problemet e pasaktesise te kufinjve te parcelave midis fshatrave fqinje, apo midis ketyre dhe tokave te ish NB-ve, shoqeruar me shqetesime dhe konflikte te shumta, ka qene Ligji nr.7501, date 19.7.1991 “Per Token” me ndryshimet e bera, dhe aktet nenligjore dale ne zbatim te tij, si dhe VKM nr.161, date 8.4.1993 “Per nje ndryshim ne VKM 452, date 17.10.1992, “Per ristrukturimin e NB-ve”. Edhe pse kane kaluar mese 14 vjet nga hyrja ne fuqi e ketij ligji, problemet qe e kane shoqeruar ate, vazhdojne te jene te njejta dhe ne vazhdimesi, pavaresisht afrimit te perfundimit te ndarjes te tokes bujqesore dhe te proçesit ne teresi. Vete ligji “Per Token” ka qene dhe vazhdon te jete i kontestueshem ne teresine e tij ne menyre te veçante nga shoqatat e ish pronareve, te shoqates “Bregdeti”, etj.

          Per periudhen midis viteve 2000-2004 teresia e ketyre ankesave ka qene 243, pas te cilave qendrojne nje numur shume me i madh subjektesh qe perfitonin nga ky ligj.

          Shqetesime kryesore te shprehura nepermjet tyre kane qene te njejta nga viti ne vit dhe konkretisht :

          a-Mos plotesimi me toke bujqesore ne pronesi, teresisht ose pjeserisht, sipas perberjes familjare dhe sasise per fryme.

          b-Dhenia e te njejtes siperfaqe toke bujqesore disa subjekteve nga Komisionet e Tokave ne fshat dhe komuna si dhe nga KKK te Pronave, qe ne menyre arbitrare dhe ne kundershtim me ligjin nr.7698, date 15.4.1993 “Per kthimin dhe kompensimine pronave ish pronareve” kane kthyer ne natyre ne pronesi te te shpronesuarve fondin e tokes bujqesore. Keto veprime abuzive kane krijuar konfikte te renda qe shpesh jane shoqeruar edhe me veprime qe kane sjelle incidente te renda midis paleve ne konfikt.

c-Shqetesim i veçante kane krijuar vonesat, shpesh here teper te gjata, ne ngritjen dhe funksionimin e Komisioneve te tokave ne njesi vendore te ndryshme.

d-Mos ekzekutimi nga komisionet e tokave ne fshatra dhe komuna te vendimeve gjyqesore te formes se prere per trajtimin e gjyqfituesve me toke bujqesore.

Ndër shkaqet e këtyre ankesave përmendim paaftesine dhe mungesen e vullnetit te Komisioneve te Tokave ne administrimin e proçesit te dhenies ne perdorim dhe pronesi te tokes bujqesore, sipas legjislacionit perkates shoqeruar me veprime per motive te dobeta, per perfitim familjar dhe fisnor, mungesa e bashkepunimit e komisioneve te tokave ne fshatra dhe komuna me ate te rrethit (sot qarkut), dhe i ketij te fundit me Komisionin Qeveritar te Tokes. Secili prej tyre, ka vepruar ne pavaresi totale nga Komisionet me te larta, pavaresisht vertikalitetit te tyre administrativ, dhe me e keqja eshte, se rralle rezulton qe vendimet e Komisioneve te Komunave, Bashkive dhe Qarqeve te zbatohen nga komisionet qe jane ngarkuar per zbatimin e tyre. Funksionimi i ketyre komisioneve, dhe bashkepunimi midis tyre qe jane saktesuar ne VKM nr.230 date 22.7.1991 “Per krijimin e Komisioneve te tokave” me ndryshimet e bera, tregon se nuk ka qene efektiv.

Edhe vete Komisioni Qeveritar i Tokes nuk ka treguar konseguence ne ndjekjen e detyrave dhe realizimin e te drejtave qe i jane deleguar nga  Vendimi i Keshillit te Ministrave per zbatimin e ligjeshmerise per rindarjen dhe kalimin e tokave ne pronesi subjekteve te ndryshme, per zgjidhjen e mosmareveshjeve ndermjet rretheve per kufinjte e tokave, apo te masave deri ne shkarkim te drejtuesve te pushtetit vendor ne rreth dhe bashki dhe te komisioneve te tokave. Punes se tij i ka munguar transparenca, pasi asnje veprim, vendim, urdher, mase disiplinore propozuar Keshillit te Ministrave, ose qofte edhe mbledhjet e tij, nuk i eshte bere te ditura publikut te gjere nepermjet mjeteve te ndryshme te informimit.

Ne te gjitha raportet vjetore te Avokatit te Popullit para Kuvendit, ky problem eshte shtruar me transparencen me te madhe, me qellimin e vetem te evidentimit te gjendjes, te perpjekjeve tona ne mbrojtje te drejtave te shkeluara ndaj subjekteve konkrete dhe te ndergjegjesimit te organeve administrative perkatese per pergjegjesite ligjore qe kane.

Praktika e institucionit tone tregon jo vetem njohjen e ketyre problemeve, por edhe te perpjekjeve te bera rast pas rasti, me mjetet qe ligji na ka vene ne dispozicion, per normalizimin dhe zbutjen e tyre, pasi i ka konsideruar si shkelje te renda te ligjit. Produkti per fat te keq nuk ka qene ai i pritshmi. Akoma nje pjese e komisionereve nuk ka shkallen e duhur te emancipimit civil, te ndjenjes se pergjegjesise qe te ngarkon qenia ne detyra shteterore dhe njohje ne nje nivel te pranueshem te legjislacionit. Per te mos permendur interesat meskine personale te nje pjese syresh. Si çdo pune tjeter ne sferen e administrimit te pushtetit, rezultatet duhet te jene ne raport te drejte me nivelin e bashkeveprimit, mirekuptimit dhe marrjes se pergjegjesive perkatese midis paleve (institucioneve). Disakordancat dhe perpjekjet vetem te njeres pale, sado profesionale qofshin, nuk garantojne suksesin.

Ne shume raste ankimesh, qe i kemi vleresuar si plotesisht te drejta, nepermjet rekomandimeve eshte kerkuar nga keto  komisione dhenia e tokes bujqesore ne pronesi familjeve qe ju eshte mohur kjo e drejte. Nje pjese e vogel e tyre ka gjetur zgjidhje, si ne Komunen e Farkes, Tirane, ndersa ne shumicen e rasteve ka munguar deshira e komisioneve te tokave per t’u marre me vendimet e komisioneve te meparshem apo me zgjidhjen e konflikteve, me mbivendosjet e tokave qe vete i kane krijuar; ne disa te tjera eshte pranur rekomandimi, si i drejte, por pamundesisht per t’u zbatuar, pasi nuk ka me toke bujqesore te pandare. Megjithate, keto veshtiresi qe e kane shoqeruar mjedisin perkates, proçesi i zbatimit te Ligjit “Per Token” eshte ne perfundim.

Problem i pazgjidhur mbeten problemi i mungeses se tokes ne dispozicion te komisioneve per t’u ndare subjekteve qe per shkaqe te ndryshme nuk jane plotesuar ose nuk kane marre asnje meter toke ne pronesi. Me i mprehte ky problem eshte ne Komunen e Rrashbullit dhe te Sukthit  ku jane afersisht 214 familje pa marre toke ne pronesi; në Komunën Katundi i Ri të të njëjtit rreth, në Elbasan, në Komunën e Mëzezit Tiranë etj. Ne Ksamil jane 577 familje ne te njejtin pozicion, pasi nuk ishte ndare toka e ish NB-se për shkak te percaktimit te saj si zone elitare per zhvillimin e turizmit; dhe aktualisht ka dale VKM nr.373 dt.31.05.2005 qe urdheron pajisjen me toke bujqesore te atyre familjeve, qe kane ardhur pas dates 01.09.1991, kur fillon veprimi i ligjit “Per Token”.

Nderhyrje te veçanta jane bere pas mangesive te konstatuara nga kontrollet e brendeshme te Prefektuarave dhe te Keshillit te Ministrave, ne zbatimin ne praktike te ketij proçesi ne NB-te e Korçes, Elbasanit dhe Vlores.

Te gjitha keto mangesi si rezultat i zbatimit te gabuar te Ligjit “Per Token” nga Komisionet e fshatrave dhe Komunave, i kemi vleresuar si shkelje te renda te te drejtave dhe interesave te ligjeshme te subjekteve qe perfitojne nga ky legjislacion.

Ne vitin 2001 i eshte rekomanduar Ministrit te Bujqesise dhe Ushqimit, qe njekohesisht ishte dhe eshte edhe Kryetar i Komisionit Qeveritar te Tokes, per te ndermare nisma ligjvenese per permiresimin e akteve ligjore dhe nenligjore me qellimin e mire per zbatimine shpejte dhe korrekt te ligjit. Pergjigje nuk morem.

Te njejtin rekomandim, me argumentin shtese se duhet perfunduar proçesi i ndarjes te tokave bujqesore para fillimit te kompensimit te pronave ish pronareve, i kemi bere ne daten 11.3.2005 zotit Agron Duka, ish Minister i Bujqesise dhe Ushqimit. Per dijeni ky rekomandim i eshte derguar edhe zv/Kryeministrit dhe Kryetarit te Komisionit Parlamentar per Veprimtarite Prodhuese, Tregetise dhe Turizmit. Ne pergjigje te saj, Keshilli i Ministrave miratoi vendimin nr.291, date 6.5.2005 “Per disa ndryshime ne VKM nr.230, date 22.7.1991 “Per krijimin e komisioneve te tokave”. ku i eshte dhene zgjidhje nje pjese te propozimit tone. Ne te jane shtuar paragrafe ne vendimin e meparshem ku detyrohen komisionet e tokave te trajtojne me toke individet qe ende nuk kane gjetur zgjidhje ligjore. Mbetet per tu verifikuar ne praktike efektshmeria e ketyre ndryshimeve.

Ne konteksin e hyrjes ne fuqi te tij, do te vazhdojme per ankesat qe kemi ende ne trajtim, te nderhyjme prane ketyre komisioneve per perfundimin e gjithe proçesit te ndarjes se tokes bujqesore.

Problemi me i mprehte, siç  u permend me lart, ishte ai i mungeses se fondit te tokes bujqesore te lire, per tre kategori familjesh bujqesore

1)     Te familjeve bujqesore qe nuk kane marre toke bujqesore

ne pronesi.

2) Te familjeve qe nuk jane plotesuar me toke bujqesore ne pronesi, ne baze te perberjes familjare te dates 1.8.1991, dhe sasise per fryme te ndare nga komisionet e fshatrave.

3) Te familjeve bujqesore qe ende jane ne proçese gjyqesore per pronesine e tokes bujqesore, dhene dy ose me shume familjeve nga Komisionet e fshatrave. Pales humbese natyrshem i lind e drejta e dhenies se tokes ne pronesi ne nje parcele tjeter kadastrale. Ne te njejtin pozicion jane edhe shume subjekte te tjera qe kane nje vendim gjyqesor te formes se prere qe detyron Komisionet e Tokave ne fshatra dhe komuna per te trajtuar gjyqfituesin ne baze te Ligjit “Per Token”.

Mendojme se eshte eshte detyre imediate dhe e veshtire e Komisionit Qeveritar te Tokave, e Ministrise qe Ju drejtoni, e ZRPP ne rrethe dhe i organeve te tjera qendrore, qe te verifikojne dhe saktesojne numrin e ketyre familjeve, qe deri tani me sa dijme nuk mund ta evidentoje zyrtarisht, te tokave bujqesore ende te lira dhe te pajisjes se tyre me toke ne pronesi. Per me teper problemi behet i mprehte per faktin se proçesi i rifillimit te kompensimit fizik te ish pronareve eshte i lidhur me perfundimin e proçesit te ndarjes se tokave bujqesore ne zbatim te Ligjit “Per token”.

Keto ishin disa informacione dhe mendime qe deshiruam t’ua bejme te ditur, me besimin se do krijojne nje imazh te veprimtarise te institucionit te Avokatit te Popullit ne fushen e mbrojtjes se te drejtave dhe interesave te ligjeshme te subjekteve qe perfitojne nga legjislacioni per token dhe mund te ndihmojne ne marrjen e masave  te para si me te arsyeshme per momentin, per shpejtimin e perfundimin e ketij proçesi ne gjithe kompleksitetin e tij.

Duke besuar ne mirekuptimin dhe bashkepunimin Tuaj,