Të nderuar Zotërinj Deputetë !

Avokati i Popullit ka përkrahur vazhdimisht veprimtarinë e Kuvendit të Shqipërisë dhe strukturave të tjera shtetërore për të përmirësuar statusin ligjor dhe të drejtat e kategorive të caktuara shoqërore.

Në këtë kuadër, vlerësojmë angazhimin tuaj të fundit për futjen në diskutim dhe më tej miratimin e projekt-ligjit “Për disa shtesa dhe ndryshime në Ligjin Nr.8328 datë 02.04.1998 “Për të drejtat dhe trajtimin e të dënuarve me burgim”

Mendojmë se përgjithësisht ndryshimet e propozuara mbajnë në konsideratë nevojën e forcimit të garancive mbi të drejtat dhe trajtimin e personave të paraburgosur dhe të dënuar me burgim.

Megjithate, si rezultat i një studimi të hollësishëm të kryer nga ana jonë për këtë projekt-ligj, si dhe nisur nga eksperienca që kemi krijuar në këtë fushë, dëshirojmë t`ju paraqesim disa mendime dhe vërejtje me qëllim përmirësimin e mëtejshëm të këtij drafti si vijon:

1. Ne mendojmë se neni 13 i projekt-ligjit duhet të ketë një ndryshim akoma më esencial për t`i dhënë kompetencat e duhura funksionale Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve (DPB).

Konkretisht, paragrafi i tretë i këtij neni aktualisht përcakton gjykatën si organ kompetent për të vendosur një të dënuar në burgun e sigurisë së lartë. Në rastet e tjera kur gjykata nuk e ka shprehur këtë në vendimin e saj, kjo proçedurë kryhet me kërkesë të prokurorit tek ajo gjykatë.

Kjo proçedurë mendojme se është e gabuar për shkak se edhe sipas relacionit që shoqëron këtë projekt ligj, organi kompetent për mbikqyrjen e institucioneve të ekzekutimit të vendimeve penale është DPBurgjeve.

Gjykata duke urdhëruar vendosjen e të denuarve në burg të sigurisë së lartë del jashtë funksionit të saj klasik, i cili është dhenia e vendimit për deklarimin fajtor dhe caktimin e llojit dhe masës së dënimit.

Në këtë frymë janë shfuqizuar edhe dispozitat e ligjit në fuqi ku parashikohej mbikqyrja në ekzekutim nga ana e prokurorit, ndaj dhe për rëferencë kjo gjë duhet ndryshuar edhe për pozicionin e gjykatës.

Për mendimin tonë edhe vendosja e të dënuarve në një burg të sigurisë së lartë duhet të bëhet nga DPBurgjeve.

Ndërkohë, kur i denuari vuan dënimin dhe është vendi për tranferimin e tij në burgun e sigurisë së lartë, ai duhet të trasferohet me urdhër të Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve. Ne rast se i denuari nuk është dakort, kundër këtij urdhëri ai mund të bëjë ankim në gjykatën e vendit të vuajtjes së dënimit.

Gjithashtu transferimi nga burgu i sigurisë së lartë në institucione të tjera të vuajtjes së dënimit mund të behet me kërkesë të të dënuarit ose të drejtorit të institucionit pranë DPBurgjeve. Kundër këtij vendimi, i dënuari mund të ankohet në gjykatën e vendit ku vuan dënimin. Kjo pasi DPBurgjeve është organi kompetent për mbikqyrjen e institucioneve të ekzekutimit të vendimeve penale, e cila ndjek krahas të tjerash nga afër dinamiken e rehabilitimit social të të dënuarit.

Përveç kësaj, dhënia e këtyre kompetencave administratës së burgjeve përbën një element pozitiv në mirëmenaxhimin e institucioneve të vuajtjes së dënimit, duke ju dhënë atyre mundësi të rritin dhe shfrytëzojnë sa më shumë forma stimuli për sjellje të mirë të të dënuarve.

2. Ne vërejmë se paragrafi i dytë i nenit 15 të projekt-ligjit është pothuajse identik me paragrafin e tretë të nenit 14 të tij, ndaj dhe mund të heqet për mos të patur përsëritje.

Përveç kësaj, fraza në këtë paragraf “me nismën e vet” për mendimin tonë lë hapësirë për abuzime nga administrata e burgjeve dhe në asnjë rast ky diskrecion nuk mund të përmbushet me garanci të plota objektiviteti.

3. Ne mendojmë se neni 40, paragrafi i katërt, fjalia e fundit nuk duhet të shfuqizohet. Kjo pasi në çdo rast një lajm i rëndë nga familja mund të ketë pasoja direkte mbi jetën dhe shëndetin e të dënuarve të sëmurë rëndë ose me shqetësime psikike. Pëlqimi i mjekut është një garanci për jetën dhe shëndetin e të dënuarit.

4. Paragrafi i pestë i nenit 43 të projekt-ligjit të mësipërm duhet të rregullohet në përputhje me Nenin 19/1 të Ligjit Nr.8454 dt.4.02.1999 “Për Avokatin e Popullit” plotësuar me Ligjin Nr.8600 datë 10.04.2000 dhe ndryshuar me Ligjin Nr.9398, datë 12.05.2005.

Konstatojmë me keqardhje se hartuesit e projekt-ligjit në nenin e mësipërm nuk ka qenë në dijeni për të reflektuar kompetencat e plota ligjore që gëzon Avokati i Popullit për hyrjen dhe inspektimet në institucionet e ekzekutimit të vendimeve penale. Madje në këtë nen është harruar që të parashikohet hyrja dhe inspektimi i Avokatit të Popullit edhe në dhomat e paraburgimit, ashtu siç figuron kjo kompetencë në ligjin e tij organik.

          Përveç kësaj, vlen të njihet nga ana juaj edhe fakti se Kuvendi i Shqipërisë ka miratuar në buxhetin e vitit 2008 një zë të veçantë për Avokatin e Popullit për ngritjen dhe vënien në funksionim të një mekanizmi të veçantë për parandalimin e torturës.

Kjo strukturë do të zhvillojë veprimtarinë e saj jo vetëm bazuar në Ligjin “Për Avokatin e Popullit” por dhe në zbatim të Protokollit Opsional të “Konventës së Kombeve të Bashkuara kundër torturës dhe dënimeve a trajtimeve të tjera mizore, çnjerëzore dhe degraduese”, ratifikuar me Ligjin Nr.9094 dt. 03.07.2003 nga Kuvendi i Shqipërisë.

Ky akt ndërkombëtar është dokumenti bazë që urdhëron ngritjen e një mekanizmi të tillë në Shqipëri dhe njëkohësisht kërkon një akses tepër të madh të kësaj strukture në ambjentet dhe qendrat ku kufizohet liria e individëve.

Duke parë rëndësinë që i është dhënë veprimtarisë inspektuese të Avokatit të Popullit, jo vetëm nëpërmjet ligjit të tij organik, por së fundi edhe nga aktet ndërkombëtare, mendojmë se mungesa të tilla në projekt-ligjin në shqyrtim përbëjnë një veprim të patolerueshëm.

Për vetë rëndësinë që paraqet ky aspekt i punës tone, mendojmë se duhet parashikuar një nen i veçantë për Avokatin e Popullit me këtë përmbajtje:

“Avokati i Popullit, Komisionerët apo personat e autorizuar prej tij, kanë te drejtë të hyjnë në çdo kohë, pa kufizim e pa autorizim paraprak, por duke vënë në dijeni titullarin e institucionit, në të gjitha institucionet e paraburgimit dhe në burgje, në vendet ku policia ose prokuroria mbajnë persona të shoqëruar, të ndaluar apo të arrestuar si dhe në çdo vend tjetër kur ka të dhëna dhe çmon se ekziston mundësia e shkeljes së të drejtave dhe lirive të njeriut.

Hyrja ne te gjitha mjediset e mësiperme mund të bëhet si për të hetuar një ankesë, një kërkesë ose njoftim të caktuar, ashtu edhe me nismën e Avokatit të Popullit për qëllime inspektimi apo studimi. Avokati i Popullit, Komisionerët apo personat e autorizuar prej tij, në këto raste mund të marre takim, të bisedojnë në mënyrë konfidenciale e pa praninë e personave zyrtarë me cilindo person që ndodhet apo mbahet në këto mjedise.

Çdo lloj korrespondence e këtyre personave me Avokatin e Popullit nuk duhet të pengohet apo të kontrollohet”.

Përveç kësaj, ne mendojmë se kreu i pestë i Ligjit Nr. 8328 dt.16.04.1998 “Për të drejtat dhe trajtimin e të dënuarve me burgim” nuk duhet të shfuqizohet, por kompetencat e prokurorit duhet t`i kalojnë Mekanizimit Kombëtar kundër Torturës.

Në këtë rast, në projekt-ligjin e ri në pjesën e mbikqyrjes në ekzekutim duhet të gjejnë pasqyrim nenet 4, 19, 21 dhe 22 të Protokollit Opsional të “Konventës së Kombeve të Bashkuara kundër torturës dhe dënimeve a trajtimeve të tjera mizore, çnjerëzore dhe degraduese”, ratifikuar me Ligjin Nr.9094 dt. 03.07.2003 nga Kuvendi i Shqipërisë, me përmbajtjen si vijon:

Neni 4

1.  Çdo Shtet Pale lejon vizita, ne pajtim me këtë protokoll nga mekanizmat e përmendur ne nenet 2 dhe 3 ne çdo vend nen juridiksionin dhe kontrollin e tij ku njerëzve u është hequr ose mund t'u hiqet liria, me ane te një vendimi te dhënë nga një organ publik ose me kërkesën, pëlqimin ose lejimin e tij (tani e tutje quhen vendet e ndalimit). Këto vizita ndërmerren me qëllimin e forcimit, nëse është e nevojshme, te mbrojtjes se këtyre personave nga tortura ose nga trajtimi apo dënimi i egër, çnjerëzor ose poshtërues.

2.  Për qëllimet e kësaj Konvente, heqje lirie është çdo lloj ndalimi ose burgosjeje, ose vendosja e personit ne një kompleks te veçuar publik ose privat, nga i cili ai person nuk lejohet te largohet vete me vendim te një organi gjyqësor, administrativ ose i një natyre tjetër.

Neni 19

Mekanizmave parandalues kombëtare u jepen minimalisht kompetencat:

a)    te vëzhgojnë rregullisht trajtimin e personave, qe u është hequr liria ne vendet e ndalimit qe përmenden ne nenin 4, me qellim qe te forcohet, kur është e nevojshme, mbrojtja e tyre nga tortura, trajtimi ose dënimi i egër çnjerëzor ose poshtërues;
b) t'u beje rekomandime organeve përkatëse, me qellim qe te përmirësohet trajtimi dhe kushtet e personave, qe u është hequr liria dhe te parandalohet tortura dhe trajtimi ose dënimi i egër çnjerëzor dhe poshtërues, duke marre parasysh normat përkatëse te Kombeve te Bashkuara;

b)    c) te beje propozime dhe vërejtje ne lidhje me legjislacionin ekzistues dhe ne hartim e sipër.

Neni 21

1.   Asnjë organ ose nëpunës nuk urdhëron, zbaton, lejon ose toleron ndonjë sanksion kundër një personi ose organizate, për shkak se i ka dërguar mekanizmit parandalues kombëtar informacion te vërtetë ose te falsifikuar dhe asnjë person ose organizate e tille nuk paragjykohet ne asnjë mënyrë.

2.   Informacioni konfidencial i mbledhur nga mekanizmi parandalues kombëtar mbetet i tille. Nuk botohet asnjë e dhënë personale pa u dhënë pëlqimi shprehimisht nga personi i interesuar.

Neni 22

Organet kompetente te Shtetit Pale te interesuar shqyrtojnë rekomandimet e mekanizmit parandalues kombëtar dhe hyjnë me te ne bisedime mbi masat e mundshme për zbatimin.

Propozimi për futjen e këtyre dispozitave të reja në projekt-ligjin e mësipërm, gjen përputhje të plotë në Nenin 122 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë ku thuhet se:

1.  Çdo marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar përbën pjesë të sistemit të brendshëm juridik pasi botohet në Fletoren Zyrtare të Republikës së Shqipërisë. Ajo zbatohet në mënyrë të drejtpërdrejtë, përveç rasteve kur nuk është e vetëzbatueshme dhe zbatimi i saj kërkon nxjerrjen e një ligji. Ndryshimi, plotësimi dhe shfuqizimi i ligjeve të miratuara me shumicën e të gjithë anëtarëve të Kuvendit për efekt të ratifikimit të marrëveshjeve ndërkombëtare bëhet me të njëjtën shumicë.

2.  Një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar me ligj ka epërsi mbi ligjet e vendit që nuk pajtohen me të.

3. Normat e nxjerra prej një organizate ndërkombëtare kanë epërsi, në rast konflikti, mbi të drejtën e vendit, kur në marrëveshjen e ratifikuar nga Republika e Shqipërisë për pjesëmarrjen në atë organizatë, parashikohet shprehimisht zbatimi i drejtpërdrejtë i normave të nxjerra prej asaj.

5. Tek paragrafi i dytë i nenit 59 të projekt-ligjit mendojmë se pas fjalëve “për të dënuarit e mitur” duhet të futen edhe fjalët “dhe gratë”.

Kjo pasi për mendimin tonë edhe gratë përbëjnë një kategori të veçantë shoqërore që kërkojnë një trajtim dhe lehtësira të veçanta ligjore, për më tepër në vendet e vuajtjes së dënimeve penale. Në çdo rast nuk duhen harruar edhe detyrimet ndërkombëtare të shtetit shqiptar lidhur me të drejtat e grave, përmbushja e të cilave gjen vend periodikisht në raportimet që kryhen pranë organizmave ndërkombëtar.

Përveç kësaj projekti-ligji në këtë nen nuk bën dallimin midis lejeve shpërblyese dhe lejeve vjetore që mund t`ju jepen të gjithë të dënuarve që punojnë gjatë vuajtjes së dënimit.

Bazuar në Kodin e Punës së Republikës së Shqipërisë, si dhe në dokumentet e Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO) në të cilën shteti ynë është anëtar me të drejta të plota, mendojmë se leja vjetore e punës për të burgosurit është një detyrim, i cili duhet të gjëjë një trajtim të veçantë dhe të diferencuar në këtë projekt-ligj.

6. Lidhur me dhënien e lejeve të veçanta të parashikuara në paragrafin e tretë të nenit 25 të projekt-ligjit, kemi mendimin se gjykata nuk ka mundësi kohore te shqyrtoje ankesën e të dënuarit në rastet e ngutshme të ngjarjeve familjare (veçanërisht pjesëmarrjet në varrime të të afërve).

Në raste të tilla, ne mendojmë se për hir të rrethanave të ngutshme dhe të kohës së shkurtër, Drejtori i Përgjithshëm i Burgjeve mund të urdherojë menjëherë dhënien e lejes së veçantë.

7. Në nenin 27 të projekt-ligjit mendojmë se duhet të hiqet drejtori i institucionit të vuajtjes së dënimit si subjekt që mund ti drejtohet gjykatës për ulje dënimi të të dënuarit.

Konkretisht, ligjvënësi kur i ka njohur më parë këtë të drejtë drejtorit të institucionit ka patur parasysh se ai duhet ta përdorte atë për mirëmenaxhimit e burgut dhe rehabilitimit social të të dënuarve. Por nga praktika ka rezultuar se kjo kompetencë nuk është ushtruar nga këta të fundit, sepse pothuajse në të gjitha rastet kur kërkesat janë bërë prej tyre, ato nuk janë pranuar nga gjykata, duke i paragjykuar për ndonjë aferë korruptive.

 Megjithatë, sipas këtij ligji, garanci është se vetë i dënuari apo përfaqësuesi i tij legjitimohen plotësisht për të ngritur një kërkesë të tillë në gjykatë.

8. Sipas opinionit tonë, neni 35 paragrafi i katërt i projekt-ligjit kufizon të drejtat e të paraburgosurve për pranimin e vizitave, korrespondencës dhe zhvillimit të bisedave telefonike për shkak të hetimit.

Mendojmë se në këtë rast duhen patur parasysh një sërë të drejtash të pamohueshme që gëzojnë të paraburgosurit. Nuk mendojmë se është mjeti i përshtatshëm ligjor, izolimi i plotë i tyre për shkak të llojit të hetimit, pasi në çdo rast të paraburgosurit nuk mund t`i mohohet minimalisht kontakti me avokatin e tij.

           Sot në botë raste të tilla, ku të paraburgosurit kanë një trajtim tejet të izoluar nga bota e jashtme, janë kritikuar ndjeshëm dhe janë artikuluar si shkelje flagrante e të drejtave të tyre. Në këto kushte ju sugjerojmë që kjo çështje të rishikohet nën dritën e garancive kushtetuese dhe ligjore që gëzojnë të paraburgosurit.

          Në përfundim të parashtrimit të mendimeve dhe vërejtjeve tona për këtë projekt-ligji, shprehim bindjen se ato do të gjejnë një reflektim të plotë në këtë dokument, si një garanci për konsolidimin e të drejtave dhe trajtimit të paraburgosurve dhe të dënuarve në vendin tonë.

Duke ju falenderuar për mirëkuptimin.

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI