I nderuar zoti Ministër,

Në përgjigje të Tuajës Nr. 7354 Prot., dt. 30.05.2007, ju njoftojmë:

  Është mjaft pozitive se me Ligjin Nr. 9686, dt. 26.02.2007 “Për disa shtesa dhe ndryshime në Ligjin Nr. 7895, dt. 27.01.1995 “K.Penal i R.SH”, të ndryshuar, u bënë ndryshimet në nenit 86 të K.Penal, duke u zbatuar një rekomandim të rëndësishëm të CPT-së. Ky ndryshim është rekomanduar dhe është ndjekur derisa u realizua edhe nga institucioni ynë. Avokati i Popullit në vazhdimësi dhe sidomos në raportet vjetore në mënyrë të përsëritur ka bërë mjaft rekomandime, për të cilat gjykon se respektimi i tyre do të sjellë parandalimin e torturës dhe formave të tjera të keqtrajtimit dhe të shkeljeve të ligjit. Megjithëse ato ja kemi dërguar ish Ministrisë së Rendit Publik dhe më vonë Ministrisë së Brendshme, si dhe Ministrisë së Drejtësisë, konstatojmë se edhe pas këmbënguljes tonë të vazhdueshme, pjesa më e madhe e tyre nuk janë zbatuar. Kështu p.sh. mund të përmëndim:

1. Nuk janë marrë masat e nevojshme që të sigurohet e drejta e vizitës nga një mjek për personat e privuar nga liria, qysh në fillim të privimit të tyre nga liria. Kjo e drejtë duhet gjithashtu të nënkuptojë të drejtën që këta persona kanë për t’u ekzaminuar nëse ata dëshirojnë nga një mjek i zgjedhur prej tyre.

Për realizimin e kësaj të drejte gjithashtu duhet që:

· Të gjitha ekzaminimet mjekësore të personave të privuar nga liria e tyre prej policisë duhet të jenë larg dëgjimit, dhe vetëm nëse kundërshton mjeku. Për ndonjë rast të veçantë, larg edhe shikimit të punonjësve të policisë kur ata vizitohen nga mjeku.

· Rezultatet e çdo ekzaminimi, si dhe çdo deklaratë e bërë nga personi i vizituar, duhet të shënohen nga mjeku dhe të jenë në dispozicion të personit të privuar nga liria dhe të avokatit të tij.

2. Personave të privuar nga liria prej policisë, nuk u dorëzohen  formulare ku të pasqyrohen e saktësohen të drejtat e tyre. Këta formularë duhet që të jenë të disponueshëm edhe në gjuhë të huaj. Për më tepër, të interesuarit duhet të ftohen që të firmosin një deklaratë që ata kanë qënë  të informuar mbi të drejtat e tyre.

3. Nuk është nxjerë udhëzimi (kod i sjelljes) për marrjen në pyetje nga policia. Ky kod duhet ndër të tjera të trajtojë aspektet e mëposhtme; t’i tregohet sistematikisht të ndaluarit identiteti i personave të pranishëm gjatë marrjes në pyetje (emri dhe/ose matrikuli); kohëzgjatja e lejuar e një seance pyetjesh; periudhat e pushimit ndërmjet këtyre seancave dhe pauzat gjatë marrjes në pyetje; vendi apo vendet ku mund të mbahet një seancë e tillë; nëse do t’i kërkohet të ndaluarit të qëndrojë në këmbë gjatë marrjes në pyetje; dhe që ndalohet marrja në pyetje e personave nën ndikimin e drogës, alkoolit, ilaçeve ose nën një gjëndje tronditjeje. Ky kod duhet gjithashtu të parashikojë që të shënohet sistematikisht momenti i fillimit dhe i përfundimit të çdo marrje në pyetje, identitetin e çdo të pranishmi gjatë çdo seance pyetjeje, si dhe çdo kërkese të formuluar nga i ndaluari gjatë kësaj seance. Situata e personave veçanërisht të pambrojtur (për shëmbull, minorenët, personat e prekur nga sëmundje ose mangësi mendore) duhet të bëhen objekt i garancive specifike.

4. Nuk zbatohen të drejtat e mësipërme edhe për personat e mbajtur nga policia për qëllime administrative. Nga inspektimi i bërë gjatë vitit 2006 dhe gjatë muajëve të vitit 2007 në pothuajëse të gjithë Komisariatet e Policisë në shkallë vendi kemi konstatuar se në disa raste “shoqërimi në polici” përdoret ndaj personave të dyshuar për një vepër penale. Pra shoqërimi përdoret jo për të sqaruar veprime administrative, por me qëllim hetimesh për vepra penale dhe mbas kohës së “shoqërimit” bëhen veprime proçeduriale të ndalimit ose arrestimit. Po kështu kemi konstatuar disa raste të kryerjes së veprimeve që çojnë në kërkimin dhe mbledhjen e të dhënave në mënyrë të paligjshme, duke shkelur pikën 2 të nenit 32 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë. Të dhëna të tilla mund të përmëndim ato që janë marrë nën efektin e dhunës fizike.

5. Nuk është nxjerë nga autoritetet policore qarkorja që të sqarojë se koha e mbajtjes së personit, për arsye administrative ose gjyqësore duhet të llogaritet brënda afatit kohor të caktuar për paraqitjen e një personi para një gjyqtari, që, sipas nenit 28 të Kushtetutës, është jo më tepër se 48 orë. Nga verifikimi i disa ankesave ka rezultuar se koha e ndalimit ose arrestimit fillon pas asaj të shoqërimit, që në disa raste edhe ajo ka qënë tej afatit ligjor.

6. Titullarët dhe kuadrot drejtues të Policisë nuk ushtrojnë kontroll të vazhdueshëm në lidhje me librat e regjistrimit dhe të mbajtjes së personave në ambjentet e policisë, me qëllim që ato të plotësohen saktë e të mos manipulohen për të mbuluar shkeljet e ligjit. Kemi konstatuar disa raste që shënimet në këto regjistra nuk përputhen me kohën e saktë të qëndrimit të tyre në Polici, ndërsa në raste të veçanta ata nuk regjistrohen.

7. Nuk ka ndryshuar koncepti për personat e shoqëruar në Polici, të cilët duhet të mbahen në dhoma shoqërimi dhe jo ndalimi, jo të prangosur ose në dhoma të mbyllura me dryn, siç veprohet në disa raste. Po kështu nuk ka ambjente për të shoqëruarit e mitur dhe femra. Dhomat e shoqërimit nuk janë me kushte të përshtatshme higjenosanitare dhe të pajisura me  karrige e tavolina. Këto mangësi fatëkeqësisht janë të pranishme dhe shumë të dukëshme edhe në pjesën më të madhe të Komisariateve të Policisë në Kryeqytet, ku pretendojmë dhe synojmë të kemi një Polici më të kulturuar dhe më të civilizuar.

8. Nuk janë ndryshuar e përmirësuar kushtet e mbajtjes së të ndaluarëve e të arrestuarve në dhomat e paraburgimit në ambjentet e policisë, me qëllim që:

· të respektohen në mënyrë strikte kriteret e parashikuara lidhur me çështjen e hapësirës minimale për të ndaluarin, si dhe

· të ndahen të rriturit nga minorenët dhe t’i kushtohet këtyre të fundit një vëmëndje e veçantë në planin e shëndetit dhe të edukimit.

9. Nuk ka akoma trajtim human (ushqim, ajrim, pastrim etj) për rastet kur bëhet ndalimi ose arrestimi në flagrancë i personave për 48 orë nga oficerët e policisë gjyqësore.

10. Nuk është bërë plotësimi i K. Penal Ushtarak me dispozita të cilat japin kuptimin e torturës sipas konventës, mbasi domosdoshmërisht ndihet nevoja e një dispozite të tillë edhe për ushtarakët. Kjo u bë vetëm në Kodin Penal, siç thamë në fillim.

11. Të gjithë të paraburgosurit dhe të dënuarit t’u nënshtrohen standarteve të njëjta ligjore.

12. Të bëhet transferimi i të paraburgosurve për në vendet e vuajtjes së dënimit menjëherë sapo vendimi i gjykatës të marrë formë të prerë.

13.  Të merren masa urgjente për përmirësimin e kushteve higjeno-sanitare në dhomat e paraburgimit dhe në burgje.

14.  Për marrjen e masave për respektimin e kërkesave ligjore

lidhur me siperfaqet e banimit, kubaturat dhe sistemin e ngrohjes dhe të ajrimit në vendet e paraburgimit dhe ato të vuajtjes së dënimit.

15.  Për marrjen e masave për uljen e mbipopullimit në burgje dhe

sidomos në paraburgime, për të garantuar gjithashtu edhe klasifikimin e të burgosurve dhe sidomos të paraburgosurve sipas grup-moshave, llojit të veprave penale të kryera, si edhe veçorive intelektuale dhe psikike të tyre.

16.  Për respektimin e normës ushqimore dhe të cilësisë së ushqimit

për të gjithë të burgosurit dhe të paraburgosurit. Gjithashtu të burgosurve dhe të paraburgosurve të sëmurë t’u garantohet trajtimi ushqimor me dietë të veçante sipas rekomanimeve të mjekut.

17.  Për marrjen e masave konkrete dhe efikase për garantimin e

shërbimit shëndetësor 24 orë për të gjithë të burgosurit dhe të paraburgosurit si edhe për furnizimin e tyre me barna mjekësore.

18.  Për marrjen e masave për hartimin e një plani konkret veprimi

për parandalimin, diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve ngjitëse në burgje dhe sidomos në paraburgime, të tilla si: Hepatiti B dhe C, sëmundjet e HIV/AIDS-it, të tuberkulozit. Gjithashtu, të sigurohen kushte për femrat e burgosura dhe të paraburgosura për bërjen e analizave dhe të kontrolleve për sëmundjet gjinekologe në mënyrë periodike.

19.  Për marrjen e masave për trajtimin e të sëmurëve me sëmundje

kronike, me probleme mendore ose psikike dhe transferimin e tyre në institucione të posaçme, të përcaktuara me ligj, ku të garantohet trajtimi i tyre i veçantë mjekësor. Rreth 50 të dënuar të tillë mbahen padrejtësisht në Spitalin e Burgut në Tiranë, në një kohë që nuk ka një institucion tjetër të posaçëm për ta që të mos jetë burg.

20.  Për marrjen e masave të menjëhershme për sistemimin e

personave që kanë kryer vepra penale, por për të cilët gjykata ka urdhëruar mjekim të detyrueshem të tyre.

21.  Për marrjen e masave të shpejta për krijimin e mjediseve dhe të

infrastrukturës së nevojshme për funksionimin e bibliotekave burgje dhe sidomos në paraburgime.

22.  Për marrjen e masave për realizimin e punës edukative me të

burgosurit dhe të paraburgosurit, si dhe të përzgjidhet dhe të trajnohet vazhdimisht personeli i specializuar sidomos në paraburgimet që sapo i kanë kaluar Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve.

23.  Për marrjen e masave që t’i kushtohet  vëmëndje e veçantë

edukimit dhe informimit të të miturve të dënuar dhe të paraburgosur lidhur me të drejtat dhe detyrimet e tyre, si edhe trajtimit psiko-social të tyre në këto institucione.

24.  Për marrjen e masave konkrete për trajnimin e administratës  së

burgjeve dhe sidomos të paraburgimeve për ngritjen profesionale të tyre për zbatimin sa më korrekt të ligjeve dhe akteve nënligjore të njohura nga shteti shqiptar për burgjet dhe paraburgimet. T’i jepet një përparësi më e madhe edukimit dhe formimit profesional në vazhdimësi të punonjësve të policisë të të gjitha roleve dhe gradave. Në këto programe duhet të zërë një vënd të rëndësishëm edukimi i tyre me ndjenjën e respektimit të të drejtave dhe lirive të njeriut. Niveli kulturor e profesional, njohja dhe respektimi i të drejtave të njeriut, si dhe aftësia komunikuese të jenë kritere përcaktuese në rekrutimin, mbajtjen në punë dhe përzgjedhjen në emërime e ngritje në detyrë të punonjësve të policisë të të gjitha roleve.

25.  Për marrjen e masave dhe gjetjen e mundësive nga Ministria e

Drejtesisë për zbatimin e masave alternative të dënimit me burgim në përgjithësi dhe veçanërishtë ndaj të miturve.

26.  Për vlerësimin e duhur nga ana e prokurorëve të vlefshmërisë

së akteve proçeduriale të policisë gjyqësore, sidomos kjo për rastet kur ata dinë apo besojnë se provat janë siguruar nëpërmjet përdorimit të metodave të cilat janë në kundërshtim me ligjin. Në fazën e gjykimit për rastet e dyshimta të pretenduara, prokurorët duhet t’i kërkojnë gjykatës të vendosë mbi vlefshmërinë e provave të tilla apo revokimin e zëvëndësimin e masës së sigurimit.

          27. Për vlerësimin, verifikimin dhe sipas rastit regjistrimin e njoftimit të veprës penale dhe marrjen e vendimit për kryerjen e ekspertimit mjeko-ligjor nga prokurori, në rastet kur gjatë pyetjes së të ndaluarit apo të arrestuarit ai konstaton keqtrajtime apo ankime për keqtrajtim. Në raste të tilla të njëjtën gjë duhet të bëjnë edhe gjyqtarët kur personat e ndaluar apo të arrestuar paraqiten para tyre për të vlerësuar masat e sigurimit.

28.  Në vazhdimësi Avokati i Popullit, në rastet kur ka arritur të

vërtetojë pretendimet e të shoqëruarëve, të ndaluarëve, të arrestuarëve, të  paraburgosurve ose të dënuarëve për ushtrim dhune nga ana e punonjësve të Policisë së Shtetit apo personelit të vendeve të paraburgimit apo të burgjeve, ka rekomanduar organeve kompetente që të mbahen qëndrime të prera ndaj rasteve të tilla dhe ka rekomanduar fillimin e proçedimit penal ndaj personave që kanë shkelur liritë dhe të drejtat e tyre ose ka kërkuar marjen e masave disiplinore. Për periudhën 2000-2006 janë kërkuar masa të tilla për 200 polic dhe oficerë të Policisë së Shtetit.

          Duke besuar në mirëkuptimin Tuaj,

                                                           Me respekt

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI