E nderuar zj. Kryetare,

Te nderuar zonja dhe zoterinj,

Institucioni i Avokatit te Popullit vlerëson angazhimin Tuaj, për futjen në diskutim dhe më tej miratimin e projekt-ligjit “Për Barazine Gjinore ne Shoqeri”. Ky projekt-ligj i sjelle ne Kuvend nga Qeveria, shenon nje hap perpara dhe perben progres lidhur me  barazine gjinore ne te gjitha fushat dhe ne te gjitha nivelet. Nepermjet tij, realizohet forcimi i mekanizmave institucionale te barazise gjinore ne te gjitha nivelet dhe krijohen mundesi dhe shanse te barabarta sidomos per grate ne ushtrimin e te drejtave te tyre. Per me teper projket ligji “Per Barazine Gjinore ne Shoqeri” rregullon dhe çeshtjen e rendesishme  te vendimmarrjes ne politike te grave.

Na vjen mire qe me kete rast, realizohet dhe Rekomandimi i Avokatit te Popullit, per parashikimin ne Kodin Zgjedhor te kuotave prej jo me pak se 30% te pjesemarrjes se grave ne politike, rekomandim te cilin ia kemi derguar ne daten 25 tetor 2006 bashke kryetareve te Komisionit Parlamentar per Reformen Zgjedhore dhe Komisionit Parlamentar per te Drejtat e Njeriut. Kete rekomandim e kemi  perseritur edhe ne daten 29 janar 2008.

Pasi studjuam me vemendje projektin e sipercituar, do t'ju paraqesim me poshte disa nga mendimet tona lidhur me te:

Ne nenin 3 te projekt-ligjit, jepen perkufizime lidhur me nocionet qe perdoren gjate dispozitave ne vazhdim. Ne piken 7 te ketij neni jepet perkufizimi se çfare do te konsiderohet “perfaqesimi i barabarte gjinor”. Duket se nuk eshte perdorur ne kete rast nje terminologji e sakte juridike. Permendet ketu termi institucion, nivel drejtues, organ i emeruar dhe parti politike. Duhet te specifikohet se cilat do te jene organet e administrates publike ku do te kerkohet perfaqesimi i barabarte gjinor. Keto organe mund te jene individuale, kolegjale, te emeruara apo te zgjedhura. Perdorimi i termit “entitet” ketu, duket sikur perfshin subjekte te se drejtes publike dhe private ne te njejten kohe. Po t’i referohemi teorise te se drejtes private, ky term perdoret per subjektet e te drejtes private. Gjithashtu verejme se lista e organizmave te permendur, nuk mund te jete ezauruese ashtu siç eshte parashikuar ne kete pike.

Ne Pjesen e II-te te  projekt-ligjit, parashikohen organet pergjegjese per mbarevajtjen e barazise gjinore dhe detyrat e tyre. Per te kuptuar me mire se cilet jane keto organe, nevojitet nje dispozite ku te listohen me radhe te gjitha organet te cilat do te jene pergjegjese per zbatimin e ketij ligji dhe me pas ne vijim te parashikohen kompetencat e tyre si dhe raporti qe keto organe do te kene me njera- tjetren. Ne menyren se si jane pershkruar ne kete projekt organet pergjegjese qe do te merren me mbarevajtjen e ketij ligji, shikon se ka paqartesi ne kompetencat e tyre dhe shpesh mbivendosje kompetencash.

Ne nenin 10 parashikohet Keshilli Kombetar i Barazise Gjinore. Ky organ propozohet nga Ministri qe mbulon çeshtjet dhe shanset e barabarta dhe miratohet nga Keshilli i Ministrave, nderkohe qe vete Ministri eshte kryesuesi i tij.  Ne projekt nuk parashikohet se sa do te jete numri i antareve te ketij Keshilli si dhe raporti i tij konkret me strukturen prane ministrise perkatese e cila ne nenin 11, pika 1 jepet me emrin Zyra per Barazi Gjinore dhe ne piken 2 permendet si struktura e çeshtjeve te barazise gjinore. Pra, nuk del e qarte nese jemi perpara 2 strukturave te ndryshme apo jo.

Ne piken 2 te nenit 10 thuhet se Keshilli Kombetar per Barazi Gjinore, do te kete ne perberje te tij perfaqesues te qeverise dhe shoqerise civile. Mendojme se duhet te permendet se si do te jete raporti i ketyre perfaqesuesve ne kete Keshill.

Ne piken 2 te nenit 11, thuhet se Keshilli Kombetar per Barazi Gjinore, nxjerr udhezime per strukturen e çeshtjeve te barazise gjinore ne ministrine qe mbulon çeshtjet e barazise gjinore, si dhe ben  propozime e rekomandime per qeverine per permiresimin e kesaj gjendje. Nga kjo dispozite nuk duket se Keshilli nxjerr udhezime si akte normative, pasi menjehere perdoren me pas termat propozim dhe rekomandim, prandaj mendojme se ky term i perdorur duhet ndryshuar.

Ne nenin 12 jepen organet pergjegjese per zbatimin e ligjit, nderkohe qe permendet termi “Autoritet shteteror pergjegjes” dhe percaktohet Ministria e cila mbulon çeshtjet e shanseve te barabarta pergjegjese per kete gje.

Lidhur me kete duam te sqarojme se, organi i administrates publike eshte Ministri dhe jo Ministria. Ministri, nepermjet struktures qe ka ne ministrine e tij per kete qellim, realizon detyrat e parashikuara ne piken 2 te nenit 12. Po keshtu pika 2/b e nenit 12 eshte e paqarte. Perdoret Keshilli Kombetar per Barazine Gjinore, si ndermjetes midis Minstrit qe mbulon çeshtjet e shanseve te barabarta dhe Qeverise per paraqitjen e propozimeve te ndryshme ligjore e nenligjore ne fushen e barazise gjinore etj, nderkohe qe vete Minstri kryeson kete Keshill dhe eshte edhe anetar i qeverise ne te njejten kohe.

Neni 13, ne piken 3 te tij parashikon se si merret ne pune nepunesi i barazise gjinore ne nje Ministri. Per kete nevojitet qe te parashikohet se ne cilen strukture te Ministrise do te bej pjese ky person dhe a eshte i detyrueshem te jete ne çdo Misnitri dhe ne Qark siç jepet ne vijim ne nenin 14 pika 6 ? Po per institucionet e pavarura, do te kete nepunes te tille apo jo.

Neni 14, ne piken 4 parashikon se Kryetari i Keshillit te Qarkut me urdher, emeron nje ose disa nepunes. Duke ditur se nepunesit e qarkut gezojne statusin e nepunesit civil pse ky nepunes duhet te emerohet me urdher nderkohe qe ai ka statusin e nepunesit civil dhe duhet te zbatohen detyrimisht dispozitat e ketij ligji per rekrutimin e stafit ne kete rast. Per me teper miratimi i tij ne strukturen e qarkut duhet te referoje tek Ligji “Per qeverisjen vendore”, pra kerkon nje vendimmarrje konform ketij ligji. Vendosja e tij ne nje strukture perkatese do te evidentoje dhe eprorin e tij direkt per t’u zbatuar me pas Ligji “Per statusin e nepunesit civil”.

Ne piken 8 germa c parashikohet si e detyrueshme pjesemarrja e nepunesit vendor qe merret me çeshtjet e barazise gjinore ne komisionet e marrjes ne pune dhe ngritjes ne detyre te administrates se qarkut. Lidhur me kete nevojitet te shikohet perputhshmeria e ketij parashikimi me ligjin “Per statusin e nepunesit civil”.

Duhet sqaruar gjithashtu se me termin administrate do te kuptojme stafin mbeshtetes se bashku me specialistet e te gjtha niveleve, apo vetem nepunesit civile sipas klasave dhe niveleve te parashikuara ne Ligjin “Per Statusin e nepunesit civil”.

Neni 15 parashikon krijimin e nje institucioni te ri, ate te Komisionarit per Barazine Gjinore. Mendojme se ne kete ligj duhet te parashikohen kushtet qe duhet te plotesoje nje individ per t’u zgjedhur Komisionar si dhe mandati (afati ne detyre) i tij. Po keshtu ne mendojme se duhet te jete femer. Termi Komisionar duket se perdoret per here te pare. Ne fakt po t’i referohemi ligjit “Per Avokatin e Popullit” kemi te perdorur termin Komisionerë, te cilet zgjidhen nga Kuvendi me nje mandat te percaktuar.  Ndoshta mund te mendohet te perdoret ndonje term tjeter. Mendojme se perdorimi i nje termi tjeter si “Komisioneri per Barazine Gjinore” ose Ombudsmani, por jo Avokat, do te ishte më i përshtatshëm. Nga kompetencat, duket se do te kemi te bejme me nje Ombudsman te veçante.

            Persa i perket kompetencave te Komisionarit, nuk dalin shume te qarta. Pika 4 e nenit 15 ne shprehjen “personat fizike a juridike”, duhet pasuar me shprehjen private.

Pika 4 e nenit 18 parashikon se ndaj raportit te Komisionarit mund te behet ankim ne Gjykate. Ky raport perbehet nga gjetjet dhe rekomandimet perkatese dhe i drejtohet organeve te cilat kane kryer shkeljen.

            Lidhur me kete nen, se pari, duhet te sqarojme se Komisionari ben rekomandime. Lind pyetja cila eshte natyra e tyre? Keto rekomandime jane te detyrueshme apo jo? Kjo pasi referuar doktrines te se drejtes themi se rekomandimi eshte nje akt qe nuk ka fuqi detyruese. Ne keto kushte vihet ne diskutim parashikimi i bere lidhur me te drejten e subjekteve per t’u ankimuar ne gjykate ndaj raportit te Komisionarit. A kane fuqi detyruese per organet te cilave ju drejtohen rekomandimet e Komisonarit? Nese po, nuk kemi te bejme me rekomandime apo propozime, por me vendime dhe Komisionari del nje organ vendimmarres, i cili nxjerr akte administrative te kundershtueshme ne gjykate sipas parimit te pergjithshem. Cili do te jete afati i ankimit?

Ne vijim te ligjit, ne analize te eliminimit te diskriminimit ne fusha te caktuara, nevojitet te specifikohet se cila do te jete rruga qe duhet te ndjeke nje person ne rast se diskriminohet per shkak te gjinise apo konstatohen shkelje te ligjit. Pra duhet te shkoje tek organi, me vone tek Komisionari dhe me pas ne gjykate, apo mund te shkoje direkt ne gjykate! Ky evidentim derivon nga analiza e dispozitave ne teresi.

Nenet 28 dhe 29 jane te paqarta dhe behen te pazbatueshme.

Ne vazhdim, projekt-ligji parashikon ne menyre te detajuar realizimin e mbrojtjes specifikisht ne fushen e punesimit, edukimit, shendetesise, medias, vendimmarrjes ne politike. Kuptohet qe ligji eshte i zbatueshem dhe ne fusha  te tjera.

Ne perfundim te parashtrimit te mendimeve dhe verejtjeve tona per kete projekt ligj, shprehim bindjen se ato do te gjejne nje reflektim, si nje garanci per mbrojtjen e te drejtave ne fushen e barazise gjinore.

            Duke ju falenderuar dhe besuar  ne mirekuptimin Tuaj, lutemi nëqoftëse e shihni me vënd, të na ftoni edhe ne në mbledhjet e komisioneve parlamentare kur do te diskutohet projekt ligji ne fjalë.

                                                            Me respekt

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI