I nderuar zoti President,

E drejta e votes, e mbrojtur dhe e garantuar ne nenin 45 te Kushtetutes te Republikes se Shqiperise, është nje nder te drejtat dhe liritë themelore kushtetuese të individit. Te gjithe kemi pranuar dhe besojme se standardet më të larta demokratike kane si parakusht te tyre realizimin e se drejtes se votes permes proceseve te lira e te ndershme ligjore, te cilat as nuk deformojne vullnetin e votuesve, as perjashtojne demokracine perfaqesuese, por per pasoje vetem se rrisin nivelin e pergjegjshmerise se te zgjedhurve ne favor te zgjedhesve ose thenë më qartë, të sovranit popull.

Duke qene deshmitare dhe perjetues te nje tranzicioni problematik relativisht te gjate, dhe sakaq duke identifikuar si nje nder shkaqet kryesore te kesaj problematike diskutimet për legjitimitetin e disa proceseve zgjedhore ne vend, dhe per pasoje te institucioneve qe rrjedhin prej tyre, Avokati i Popullit ka lançuar ditet e fundit idene qe, per çeshtje te tilla madhore dhe jetike per ecurine demokratike te vendit, t’i lihet me hapesire ushtrimit te demokracise direkte permes organizimit te referendumit popullor.

Avokati i Popullit mendon se sfidat e integrimit te vendit ne strukturat euroatlantike, kushtezojne njekohesisht perpjekje te ndergjegjshme dhe te pergjegjshme per rritjen e emancipimit te klases politike ne vend, si dhe persosjen e kapaciteteve intelektuale dhe administrative te vendit. Kjo do te thote se ka ardhur koha qe populli si trupa zgjedhore e vendit te ndihet realisht pjesemarres ne vendimet qe politika do te marre per fatet e tanishme dhe te ardhme te vendit. Njekohesisht, do te jete nje shans per politikanet e te gjitha partive te komunikojne drejtperdrejte me votuesit shqiptare, duke i ndergjegjesuar dhe kulturuar keta te fundit me shume per sistemet zgjedhore dhe shtyllat e sistemet e qeverisjes, te gjitha keto për t’i sherbyer ne vazhdimesi rritjes se besimit te publikut tek shteti dhe tek drejtuesit e shtetit te tyre.

Avokati i Popullit për këtë propozim merr shkas nga klima aktuale e konstruktivitetit politik ne vend, qe duhet të passjellë nje sere procesesh konsensuale, në nje moment te shendetshem civilizimi demokratik te vendit ne prag te fteses per në NATO në takimin e Bukureshtit dhe me pas te asaj per fitimin e statusit te vendit kandidat per t’u anetaresuar ne BE. Gjykojmë se ështe momenti i perdorimit te mjeteve te medha ndihmese ligjore, per te terhequr drejteperdrejte mendimin e popullit per disa çeshtje shume te rendesishme që kanë ndikim për të tashmen dhe të ardhmen e vendit.

Nje motiv tjeter, nga i cili niset Avokati i Popullit, eshte kendveshtrimi i tij, sipas te cilit çdo votues shqiptar eshte parasegjithash edhe taksapagues i ketij shteti, dhe per pasoje eshte ne doren e tij se për cilin, si dhe per sa kohe e gjykon te paguaje per te mbajtur ne krye ata qe e qeverisin ne shkalle vendi.

Dimensioni i ri i zhvillimeve ne Shqiperi kerkon nje mentalitet dhe dimension te ri ne gjitheperfshirjen vendimmarrese.

Konkretisht, Avokati i Popullit duke patur parasysh se me Reformën Zgjedhore janë lidhur ngushtë edhe struktura e trupës legjislative si dhe zgjedhja dhe pozicioni i Presidentit të Republikës në sistemin politik shqiptar, propozojmë që ky referendum, i dyti pas miratimit te Kushtetutes te Republikes se Shqiperise në vitin 1998, te legjitimoje te drejten kushtetuese te popullit per t’u shprehur per:

1.   Sistemin zgjedhor, i cili aktualisht paraqitet i perzier dhe ku zene vend te dyja sistemet, si ai mazhoritar dhe ai proporcional;

2.   Nivelin e pragut elektoral, si nje nga çeshtjet me te debatueshme në të shkuarën dhe atë aktuale;

3.   Strukturen e Parlamentit, i cili tashmë perfaqesohet vetem nga nje dhome, për të votuar mundesine e strukturimit me nje apo dy dhoma. Në vartësi me këtë zgjedhje do të jetë edhe numri i deputeteve.

4.   Zgjedhjen e Presidentit te Republikes në vitin 2012 e më pas, per te percaktuar nese do te jete atribut i Kuvendit te Shqiperise apo i votimit te drejtperdrejte nga populli.

Ne piken 2, te nenit 2, te Kushtetutes te Republikes se Shqiperise thuhet se: “Populli e ushtron sovranitetin nepermjet perfaqesuesve te tij ose drejtpersedrejti”. Duke mbeshtetur idene e realizimit te referendumit per çeshtje madhore, sqarojmë se ai duhet të mbahet sipas parashikimeve te bera ne nenet 150-152 dhe ne pikat 4 dhe 5, te nenit 177 te Kushtetutes, si dhe ne nenet 118-131 te Kodit Zgjedhor te Republikes se Shqiperise. Avokati i Popullit shpreson se me kete rast do te arrihet te realizohet njekohesisht edhe nje standard i ri i sjelljes demokratike ne vend, i cili do te krijonte precedente pozitive per pjekurine e votuesve shqiptare, per qetesine e perfaqesuesve politike, e njekohesisht per administraten zgjedhore ne teresi, te cilat ne fund te fundit do te rrisnin besimin e publikut shqiptar tek drejtesia e numerimit te votes.

Avokati i Popullit as ka tentuar dhe as nuk tenton te perfshihet ne lojen politike qe eshte atribut i partive politike, por qofte edhe si qytetar dhe votues i thjeshte, nuk mund te qendroje indiferent per pasojat e konfliktualitetit qe kanë shoqeruar shpesh jeten politike, e permes saj ka cenuar kohezionin social, imazhin dhe perspektivat e vendit.

Duke e pare veten si pjese aktive te te gjitha perpjekjeve dhe angazhimeve per vendosjen dhe konsolidimin e shtetit te se drejtes, ne perputhje me parashikimin e bere ne nenin 63/3 te Kushtetutes, si dhe ne Ligjin nr.8454 date 4.02.1999 “Per Avokatin e Popullit”, i ndryshuar, kohe pas kohe jemi shprehur dhe kemi paraqitur propozimet dhe rekomandimet tona per permiresimin dhe rritjen e trasparences se proceseve zgjedhore ne vend. 

Referendumi si nje mjet demokratik per percaktimin dhe zgjidhjen e ketyre çeshtjeve madhore, duhet te shoqerohet paraprakisht me nje fushate sensibilizuese dhe sqaruese per te gjithe votuesit aktive, te cilet duhet t’a ndjejne realisht pergjegjesine qytetare dhe peshen e vendimmarrjes per te ardhmen e tyre.

Sa me siper, I nderuar zoti President i Republikes, Ju sugjerojmë inicimin e hapjes se nje konsulte ne nivelin e perfaqesuesve qe Ju mendoni, se pari, per te arritur konsensusin në parim, pasi teknikat ligjore procedurale per realizimin e ketij procesi jane nje problem shume i rendesishem, por realisht të realizueshme ne nivel specialistesh, nder te cilet edhe ata te Institucionit Avokatit te Popullit do te jene te gatshem te ofrojne kontributin e tyre.

Urojmë që partitë politike ta mbyllin me konsensus dhe me sukses Reformën zgjedhore që kanë nisur për zgjedhjet e përgjithshme të rregullta parlamentare në verën e vitit 2009. Por 4 çështjet e propozuara për Referendum popullor gjykojmë se mund të vendosen në axhendën Tuaj edhe pas atyre zgjedhjeve, pasi Ju si Kryetar i Shtetit dhe përfaqësues i unitetit të popullit, punoni me qëllim për të forcuar sistemin politik dhe parandaluar krizat që janë vërtetuar se krijohen nga sistemet në fuqi.

Duke shprehur besimin ne mirekuptimin dhe bashkepunimin Tuaj te vyer,

                                                           Me respekt

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI