|
VLERESIMI
DHE REKOMANDIMET MBI VEPRIMTARINE E ZYRES SE AVOKATIT TE
POPULLIT TE REPUBLIKES SE SHQIPERISE
Pergatitur
nga:
ALECK
H. TRAWICK, Q.C., FCIArb
11
Tetor 2001
(pjese
nga raporti)
HYRJE
Ky vleresim
eshte prezantuar nga Aleck H. Trawick, Q.C., FCIArb, praktikues
i ligjit ne Calgary, Alberta, Canada, ish Ombudsman i Provinces
se Albertes (1987 - 1989). Zyra e Ombudsmanit te
Provinces se Albertes eshte me e vjetra ne Kanada dhe
eshte financuesja dhe
mbeshtetesja teknike me e madhe
e Institutit Nderkombetar te Ombudsmanit, qe ndodhet ne
Universitetin e Albertes ne Edmonton, Alberta. Legjislacioni i
Ombudsmanit ne Alberta ndan shume karakteristika te perbashketa
me legjislacionin per juridiksionin e Ombudsmaneve te tjere
perfshire ketu edhe Shqiperine. Popullsia e Shqiperise dhe
permasat dhe
shtrirja e veprimtarise se Zyres se Avokatit te Popullit nuk
jane pangjashme me ato te Provinces se Albertes.
Une
jam perzgjedhur dhe mbeshtetur per kete vleresim nga Shoqata e
Juristeve Amerikane per Inisiativen Ligjore
te Europes Qendrore dhe Lindore (“CEELI”).
*
* *
Vezhgimi
Jam
impresionuar shume me cilesine e personelit si dhe me arritjet e
Zyres se Avokatit te Popullit sikurse eshte pasqyruar ne
Raportin Vjetor. Per nje institucion te ri (te panjohur me pare)
te arrish kete shkalle progresi ne kete faze eshte e
paprecedente, sipas experiences time. Stafi ne menyre unanime e
lavderon Dr.
Dobjani per
energjine dhe perpjekjet e tij ne drejtimin
dhe çuarjen e Zyres se Avokatit te Popullit drejt
progresit. Mbeshtetja nga Danimarka
dhe zyra daneze e Ombudsmanit ka qene shume bujare dhe e
pakufi, qe ka lehtesuar ndertimin e Zyres se Avokatit te
Popullit dhe ka mbeshtetur
punen e kesaj Zyre. Takimi qe une pata me Z. Dobjani dhe stafin e tij me ka bindur
se ata jane te
afte dhe te dedikuar ne pune. Me pak me teper asistence
(si poshte shenuar) dhe me pak me shume eksperience, kam
besim se Avokati i Popullit do te ece perpara dhe do te behet
shtylla kryesore e
ndertimit te demokracise ne Republiken e Shqiperise.
REKOMANDIMET
Zyra
Zyra
eshte e paster, e mire ventiluar dhe e mire pajisur, si dhe shume me lart standarteve
te zyrave qe gezojne departamentet qeveritare ne Tirane,
ato qe une
vizitova. Gjithe stafi ka akses ne kompjuter siç kerkohet te
jete. E gjithe kjo eshte kryesisht ne saje te bujarise se
qeverise daneze. Megjithate,
veprimtaria e kesaj Zyre
do te rezultonte me e mire nese do te besheshin
permiresimet e meposhtme:
a)
Komisioneret kane nevoje per zyra te veçanta qe te
punojne ne menyre eficente dhe te takojne individualisht ata qe
kane nen mbikqyrje.
b)
Zyra ka vetem nje dhome takimesh per t’u takuar me
ankuesit; me shume dhoma jane te domosdoshme (shiko me poshte).
c)
Nuk ka hapesire per recepsionin me perjashtim te
nje ndenjese te vogel, ne te hyre te Zyres, per ankuesit
qe presin. Hyrja ne institucion realizohet
me paraqitjen e secilit para kameres vendosur jashte
deres kryesore dhe me hapje nga brenda. Nderkohe qe duhet te
kete nje sigurim te domosdoshem, duhet edhe te planifikohet nje
sistem me i mire per
te terhequr ankuesit. Nje
dhome e veçante per pritjen e popullit
(ideale ne
katin e pare) ku ankuesit mund te ulen ne menyre te kenaqshme,
duke patur mundesine te shohin edhe posterat apo broshurat qe
flasin per veprimtarine e Avokatit te Popullit. Eshte e
rendesishme qe njerezit te mos krijojne impresionin
qe ata duhet te qendrojne jashte
dhe te presin te hyne
tek nje tjeter burokraci zyre shteti. Imazhi i
mirepritjes se te
gjithe ankuesve, pa dallim sa te perulur jane, eshte nje
karakteristike shume e rendesishme
e Zyres se Ombudsmanit.
d)
Avokati i Popullit sapo ka marre
ne perdorim nje dhome takimesh ne
bodrumet e nderteses, e cila perdoret per
te marre ankesat gojore dhe per te takuar ankuesit. Nje
zgjerim i kesaj siperfaqeje sipas nje planifikimi te caktuar do
te donte nje kohe te gjate per te permbushur rekomandimin e
mesiperm.
e)
Duhet te instalohet nje sistem UPS kur Zyra te
kompjuterizoje sistemin e ankesave per te shmangur
keshtu çdo fshirje informacioni qe mund te vije nga
mungesa e furnizimit me energji elektrike ne Tirane. Sikurse kuptova nga Z. Lleshi, ky
system parashikohet brenda fondit qe levrohet nga asistenca e
Danides.
Personeli
a)
Zyra duket te kete nje staf te mjaftueshem ne raport me
numrin e ankesave por
organizimi dhe procedura e trajtimit te ankesave
(shiko me
poshte Ankesat jashte Juridiksionit) mund te kene nevoje per
disa ndryshime per ta bere ngarkesen e punes te
perpunohet ne menyre me eficente.
b)
Secili seksion ka numer
stafi te barabarte, d.m.th, çdo Komisioner ka 5
ndihmes-komisionere, por ngarkesa e punes nuk eshte shperndare
po ne menyre te barabarte. Shperndarja e fushave ankimuese
ndermjet te tre Komisionereve, percaktuar sipas Ligjit per
Avokatin e Popullit, nuk
ishte bazuar, sipas Z. Leka,
ne ndonje projekt parashikues per ngarkesen e punes.
Megjithate vihet re qe
numri i ankesave nuk
eshte tregues per kohen qe nevojitet apo veshtiresite ne
zgjidhjen e tyre. Eshte e rekomandueshme qe
caktimi i ndihmes komisionereve prane
tre Komisionereve dhe
mundesia qe disa prej tyre
te punojne me dy apo me shume komisionere
ne varesi te ngarkeses se punes, duhet te analizohet
pikerisht ne baze te nevojes.
c)
Ndihmes-komisioneret jane te gjithe juriste. Kjo mund te
çoje ne nje rezultat me teper legalistik dhe me pak praktik ne
fusha te caktuara. Standartet e vleresimit te Ombudsmanit per
veprimet administrative nuk jane vetem legalistike por
perfshijne gjithashtu mendimin
se çfare konsiderohet e drejte dhe e pershtatshme.
Megjithese Ombudsmanet Europiane kane rekrutuar pergjithesisht
vetem juriste, 10 Ombudsmanet kanadeze dhe Zyrat e Ombudsmaneve
ne Australi dhe Zelanden e Re kane
punesuar specialiste,
eksperienca dhe
edukimi i te cileve mund
te lidhet ngushte me natyren
e ankeses- d.m.th nje llogaritar, nje gazetar apo nje ish
officer policie. Shumica e ketyre Zyrave psh, tani punesojne nje
specialist te burimeve njerezore si
investigues, per shkak te numrit te madh te ankesave
nga vete sherbimi publik per praktika pune te padrejta,
ngacmime etj. Une
vura re se Avokati i Popullit tani po merr ankesa te tilla siç
marrin te gjitha Zyrat e Ombudsmaneve ne bote. Ligjshmeria dhe praktikat e drejta nuk
jane gjithmone e njejta gje dhe nganjehere jane ne kundershtim me njera tjetren. Standartet ligjore
mund te ruhen nepermjet miratimit qe
Avokati i Popullit dhe Komisioneret i bejne çdo
rekomandimi qe del nga Zyra.
d)
Shume nga ndihmes-komisioneret jane rekrutuar ne saj te
eksperiencave te tyre te meparshme
me departamentet
qeveritare te investiguara. Kjo gje mund te sjelle
rezultate te shpejta
ne disa raste por mund te
sjelle ne raste te tjera rezultate me pak te kenaqshme, keshtu
qe duhet te kete nje monitorim te drejtperdrejte. Avantazhi
shpresojme te jete kredibiliteti
qe ndihmes-komisioneri ka me ish departamentin e tij;
disavantazhi mund te jete tendenca
per te mbrojtur ish koleget ose ato praktika qe ai vete ka perdorur kur ishte aty i punesuar.
Avokati i Popullit vete duhet te siguroje te ruhet nga nje
skepticizem i shendetshem ne
investigimin e te gjitha ankesave.
e)
Ndihmes-komisioneret jane tashme te specializuar per
fusha te veçanta te ankesave
brenda juridiksionit te Komisionerit te tyre, me
fleksibilitet ne varesi te ngarkeses se punes. Sipas
eksperiences se
shumices se Zyrave te Ombudsmaneve,
ndihmes-komisioneret duhet te levizin ne baze te nje
rotacioni te perseritur (ndofta nje here ne dy vjet) per te
shmangur lodhjen rutine qe ne vetvete eshte armiku i
investigimit per drejtesi dhe ligjshmeri. Kjo gjendje shfaqet ne
ndonje Zyre edhe brenda skemes se rotacionit,
dhe kjo eshte arsyeja
qe ne shumicen e ligjeve per Ombudsmanin, Ombudsmanit i
jepet diskrecion i plote per punesimin e stafit te tij. Prandaj
Avokati i Popullit duhet te jete vigjilent persa i perket
rekomandimeve pozitive apo vendimeve se ankesat jane te
pabazuara.
f)
Stafi eshte i shqetesuar per kompjuterizimin ne te
ardhmen dhe bisedojne per te ruajtur si rezerve
sistemin manual. Kjo nuk eshte
produktive. Zyra duhet te siguroje
qe Departamenti i Informacionit Teknologjik (IT) te jete
plotesisht i familjarizuar
dhe i trajnuar per zbatimin e hardware dhe software
te domosdoshme per
sistemin kompjuterik ne menyre qe t’i jape
ndihme te menjehershme stafit e te forcoje besueshmerine
e tyre ne kete system. Do te ishte e nevojshme
eksperienca e personave te veçante
me njohuri per hardware dhe software.
Nje pjese e madhe e punes se Zyres se Ombudsmanit eshte
mbledhja, ruajtja dhe rregullimi i informacionit lidhur
me investigimin. Eshte shume e rendesishme qe kompjuterizimi ne
te ardhmen te
procedoje me sukses.
Ndertimi
i Besimit - Fitimi i Respektit dhe Besueshmerise nga
Institucionet qe investigohen
a)
Zyra e AP si te gjithe zyrat e ombudsmaneve ndeshet me
indiferencen, mungesen e pergjigjes dhe ndonjehere
me ndonje provokim juridik nga organizmat qe investigohen. Te gjitha keto Zyra
shprehin here pas here
irritimin e tyre per keto çeshtje. Historia e Zyrave te
Ombudsmanit ne te gjithe boten
pasqyron keto probleme. Shqiperia nuk eshte e vetme ne
kete drejtim dhe me te vertete ka bere progres te dukshem brenda
nje kohe te shkurter te veprimtarise se saj.
b)
Problemi i lartpermendur
luftohet me mire nepermjet nje bashkepunimi
parimor me
Institucionet qe investigohen dhe qe
tashme eshte
bere praktike e punes ne
Zyren e Avokatit te Popullit.
1.
Hapi i pare eshte negocimi
per nje protokoll te shkruar me organet qe rregullojne çeshtjen
e ankesave. Kjo ne vetvete
ka veshtiresi. Megjithate nje protokoll i tille eshte
bere per shembull me Drejtorine e Burgut te Tiranes qe te
lejohen vizitat investiguese (kjo nuk eshte e parashikuar ne
Ligjin e Avokatit te Popullit) (shiko me poshte), dhe me
Kryeprokurorin e Rrethit te Tiranes.
Me shume duhet te behet ne kete drejtim
dhe perpjekja e
Avokatit te Popullit per t’i bindur moralisht, sikurse shihet
ne keto raste, duhet te vazhdoje.
2.
Zyra e Avokatit te Popullit ka vene re se ne disa
qeverisje lokale problemi eshte sistematik. Ata nuk kane ne dispozicion as
staf, as lehtesira apo ndonje keshillim ne menyre qe te merren
me ankesat. Zyra e Avokatit te Popullit po punon ne vazhdimesi
me keto organe per
te asistuar kur ankesa kalon pa pergjigje. Ky eshte nje hap i rendesishem por i vogel per ndertimin e besueshmerise.
3.
Ne rastet kur ndeshesh me kryenecesine, procesi i lodhshem dhe i ngadalshem i
ndjekjes se çeshtjes,
ne pritje te pergjigjes, qe vijon me kalimin e çeshtjes tek
Komisioneri apo vete Avokati i Popullit qe per te marre
pergjigjen nderhyjne tek nivelet me te larta te departamentit
qeverises i perfshire ne kete çeshtje, duhet te vazhdoje te
ndiqet rast pas rasti. Ky proces i lodhshem nuk eshte i
pazakonte per asnje Zyre Ombudsmani.
4.
Avokati i Popullit duhet te tregohet i gatshem t’i
drejtohet shtypit ne rastet kur pergjigja e kerkuar nuk vjen,
meqenese kjo eshte nje arme e rendesishme qe e perdor Avokati i
Popullit. Megjithate, ne procesin e ndertimit te besimit kjo
alternative duhet perdorur vetem mbasi te gjitha masat e nje
presioni te vazhdueshem nuk
kane dhene asnje rezultat.
5.
Mund te kete
ndonje mundesi ndihmese nga Grupi i Miqve te Avokatit te Popullit
per kete çeshtje, pasi realizueshmeria
e Institucionit te Avokatit te Popullit shikohet nga Keshilli i
Europes si nje gje e rendesishme per forcimin e institucioneve
demokratike ne Shqiperi. Do te ishte ndihmuese nje ankese qe
mbeshtetet nga nje OJQ e rendesishme apo nje Ambasade Europiane
lidhur me kryenecesine e nje departamenti te caktuar.
6.
Se fundi, Ligji per Avokatin e Popullit mund te doje te
forcohet ne kete drejtim. Legjislacioni i Ombudsmanit Danez ne
Nenin 19(3) permban te drejten e thirrjes ne proces gjyqesor
per te arritur te marre nje pergjigje te nje investigimi.
Akti i Ombudsmanit te Albertes permban kete te drejte (Seksioni
17) te drejten e hyrjes ne ambjentet e zyrave dhe te kontrollit
(Seksioni 20) dhe e konsideron si kundervajtje
mosbashkepunimin (Seksioni 30). Akti i Avokatit te Popullit mund
te doje te fuqizohet ne Nenin 22 me qellim qe t’i jape
Avokatit te Popullit autoritet legjislativ qe te marre
pergjigjet dhe te perfundoje investigimet.
Akses
Konfidencial me Avokatin
e Popullit dhe Investigimet
a)
Dy temat e mesiperme jane te nderthurura, d.m.th Avokati
i Popullit ka shprehur irritim qe nuk ka te drejte sipas ligjit
te Avokatit te Popullit te beje inspektime
p.sh. ne burgje dhe spitale psikiatrike. Kjo eshte e
lidhur me mungesen
e te drejtes se
individeve te mbyllur ne keto institucione, per te bere ankesa
konfidenciale me shkrim Avokatit te Popullit te cilat te mos ju
hapen dhe te mos nderhyet ne to.
b)
Sikurse eshte permendur me siper, leja per te inspektuar ne
burgje eshte marre
me protokoll si psh ajo midis Drejtorise se Burgut te Tiranes
dhe Avokatit te Popullit. Megjithate, ky protokoll nuk
parashikon konfidencialitetin e komunikimit me te burgosurit dhe
korrespondenca qe del nga burgu kontrollohet nga zyrtaret e
burgut.
c)
Çfare me siper eshte thene, nxjerr ne pah nje problem serioz,
dmth zor se mund te kete ankese lidhur me trajtimin ne keto institucione ne qofte se ankesa
duhet te kaloje nepermjet
stafit institucional dhe ku i burgosuri
do te behet subjekt i masave ndeshkimore per kete.
d)
Shumica e legjislacioneve te Ombudsmaneve permbajne si te
drejten e inspektimit ne keto ambjente ashtu
edhe te
drejten e patjetersueshme per te komunikuar konfidencialisht me Zyren e Ombudsmanit. Psh. Neni 13(1) i
legjislacionit te Ombudsmanit Danez parashikon
te drejta te tilla sikurse edhe Seksioni 13 i Aktit te
Albertes.
e)
Ne veme re se ne kerkesen e tij te koheve te fundit
drejtuar Kuvendit te Republikes se Shqiperise per amendimin e
Ligjit te Avokatit te Popullit, Avokati i Popullit
ka kerkuar te drejten e inspektimit ne amendim te Nenit
19/1. Ne mendojme
se amendimi duhet te
shkoje me tej dhe te permbaje gjithashtu nje procedure per
sigurimin e konfidencialitetit te ankeses. E drejta per
inspektim ne vijim te nje ankese sikurse kerkohet nga Neni 19/1
nuk do te ishte i dobishem neqoftese Avokati i Popullit
nuk mundet thjesht te hyje dhe te marre ankesen brenda
institucionit.
f)
Shumica e Institucioneve te Ombudsmanit
qe kane juridiksion mbi burgjet dhe spitalet psikiatrike
apo vendeve te tjera ku njerezit
jane te privuar nga liria, veprojne si me poshte shenuar, gje qe
ne e rekomandojme Avokatin e Popullit ta marre ne konsiderate:
1.
Nje sistem posterash ne cdo institucion
per te vene ne dijeni te burgosurit mbi ekzistencen e
Avokatit te Popullit dhe çfare
ai ben.
2.
Zarfe ne
dispozicion ku mund te futen ankesat konfidenciale.
3.
Nje numer telefoni pa pagese (shih me poshte gjithashtu)
qe ju lejon te burgosurve te
kontaktojne verbalisht Avokatin e Popullit ne çdo kohe.
4.
Vizita te rregullta ne instituconet qe kane treguar te
kene patur probleme ne te shkuaren, me nje shoqerues publicitar
per viziten e Ndihmes Komisionerit, keshtu qe
njerezit mund te takohen me te dhe te bejne ankesat e
tyre verbale.
Publikimi
dhe Aksesi me Zyren
e Avokatit te
Popullit
a)
Pervec sugjerimeve te bere me lart lidhur me
hapesiren e recepsionit te Zyres, dhe per t’i dhene
mundesine atyre qe
ju eshte kufizuar liria neper institucione qe te kontaktojne
lirisht me Zyren e Avokatit te Popullit,
behen me tej sugjerimet e meposhtme:
b)
Aksesi telefonik per
Avokatin e Popullit ende
nuk eshte mire planifikuar dhe
i zbatueshem. Eshte e vertete qe kur i telefonon kesaj
Zyre nuk behet identifikimi si Zyra e Avokatit te Popullit dhe
nuk vjen nga telefoni asnje pergjigje ndihmuese.
Nganjehere telefoni nuk ka pergjigje fare. Duhet vendosur nje
menyre protokollare qe personi
qe pergjigjet ne telefon te identifikoje qartesisht qe eshte
Zyra e Avokatit te Popullit dhe qartesisht te ftoje dhe ndihmoje
telefonuesit drejt
sherbimeve te Zyres. Shumica e Zyrave te Ombudsmaneve kane numra
telefoni pa pagese kudo ku ata kane juridiksion keshtu qe
telefonatat mund te behen nga kudo dhe pa kosto. Une jam
vene ne dijeni se kjo
eshte krejt e mundur te behet edhe ne Shqiperi dhe
me permiresimin e vazhdueshem te komunikimit
me telefon pa pagese, kjo duhet te konsiderohet me
prioritet.
c)
Lidhur me njohjen e Zyres brenda Shqiperise dhe brenda
institucioneve qeveritare, Avokati i Popullit ka bere pune te
shkelqyer koordinuar me median lokale dhe broshurat qe Zyra vete
i ka pergatitur, si ato te formes se gjate
qe shpjegojne historine e Zyres dhe
Zyren vete ashtu edhe broshuren e shkurtuar qe shpjegon
çfare kjo Zyre ben dhe sugjeron se njerezit qe
kontaktohen ne kete Zyre jane
profesionalisht te pergatitur dhe te dobishem.
Me
poshte jane dhene disa sugjerime
qe mund te ndihmojne
per punen e metejshme,
per publicitetin dhe aksesin:
1.
Media ka qene bashkepunuese ne publikimet lidhur me Zyren
e Ombudsmanit nderkohe qe ata mund t’i kishin perqendruar keto
publikime mbi rastet qe mund te çonin drejt nje reputacioni te
keq. Megjithate, media ne
Shqiperi, si gjithe mediat, nuk jane shume te interesuara te
shkruajne thjesht pershkrime mbi nje institucion. Shume
juridiksione Ombudsmanesh
bejne reklama per te bere te njohur tek njerezit Zyren e Ombudsmanit
(nepermjet emisioneve ne radio dhe TV, neper gazeta,
programe te aksesueshme nga publiku apo duke paguar per reklama
ne media). Ne Shqiperi, sikurse jam vene ne dijeni, televizori
eshte mjeti universal per t’u pare dhe gazetat jane “ushqim
per t’u ngrene”. Te dyja keto media duhet te konsiderohen
nga Avokati i Popullit per reklama te drejtperdrejta.
2.
Sikunder eshte rasti ne shumicen e juridiksioneve ku
popullsia eshte e shperndare neper disa qytete te medha, qytete
te vogla dhe krahina, Avokati i Popullit ka menduar per zyra
satelit. Shume Ombudsmane kane perjetuar rezistencen e qeverive
per te financuar zyrat satelite, pasi keto jane pare si
shpenzime te panevojshme. Nje opsion qe Ombudsmani i Albertes ka
perdorur per shume vjet eshte
organizimi i udhetimeve ne zonat rurale me publicitet paraprak,
shpesh te perqendruar ne nje prezantim publik ne nje klub
sherbimesh lokale, ne nje organizate fetare etj, e kombinuar kjo
e me nje dite
marrjesh ankesash ne nje vendodhje
te bere te njohur me pare. Nje vizite e tille duhet te
paraprihet duke siguruar qe publikimet e Ombudsmanit te jene
vene ne dispozicion te njerezve dhe nje poster te jete
vendosur ne vende strategjike
si ne zyren e postes, zyrat e pushtetit lokal etj. Keto
vizita mund te
kombinohen gjithashtu me
nje vizite ne administraten lokale per ta informuar ate
mbi juridiksionin e Ombudsmanit per
investigimin e ankesave dhe per te vendosur lidhjet me
nje person kontakti nese ka ndonje ankese qe kerkon investigim ne ate zone.
3.
Nje menyre tjeter efektive
qe shume Institucione te Ombudsmanit e perdorin eshte te
takosh dhe te shperndash
informacion tek
grupet e ndryshme te
Legjislatures per te bere me dije perfaqesuesit (dhe me shprese
edhe zonen e tyre elektorale) lidhur me funksionet e
Ombudsmanit dhe çfare ai mund te beje
per te ndihmuar ankuesit e zones se tyre. Anetaret e
zgjedhur ne çdo juridiksion ndajne se bashku nje karakteristike
dhe pikerisht qe duhet
te demonstrojne disa
aftesi per te ndihmuar votuesit e tyre me qellim qe te
rizgjidhen. Zyra e Ombudsmanit mund te ishte shume e dobishme
ne ndihme te zyrave ne zonat elektorale qe ato te kene
akses ndaj sherbimeve te qeverise dhe sigurisht ka edhe fuqi
investiguese qe asnje deputet individualisht nuk e disponon.
Eksperienca ime eshte
qe te realizohet nje sesion i tille
me secilin grup dhe perfaqesues te tij ne fillim te sesionit te ri legjislativ krijojne nje publicitet shume te mire per Zyren, krijojne miredashjen
e deputeteve kur
probleme ne zonat e tyre elektorale zgjidhen nga Zyra e
Ombudsmanit. Kjo dashamiresi eshte ndonjehere shume e dobishme
kur kerkon me shume mbeshtetje per Zyren si psh. rritje te
buxhetit, amendime legjislative etj. Duhet te theksohet
se procesi i berjes me dije
duhet te jete i paanshem per te gjitha partite, pa asnje
favorizim ndaj partise ne pushtet, ne menyre qe te kete puna
sukses.
*
* *
|
