Institucioni i Avokatit të Popullit, duke marrë shkas nga një numër i konsiderueshëm ankesash nga qytetarë të ndryshëm, për humbjen e jetës apo të dëmtimit të shëndetit  të pjestarëve të familjes ose të afërmve të tyre, që lidhen me veprën penale “të shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor”, mori inisiativën për studimin e këtij fenomeni në shkallë vendi, për periudhën 2001-2005.

Veç punës tonë konkrete, me anë të verifikimit dhe studimit të materialeve të çështjeve penale që lidhen me këtë lloj vepre penale, studimin e mbështetëm edhe në të dhënat e dërguara nga Prokurorët e rretheve: Tiranë, Durrës, Korçë, Gjirokastër, Shkodër, Kurbin, etj, si dhe nga Drejtoria e Përgjithshme e Policisë dhe Policisë Rrugore përkatëse, mbi kërkesën tonë.

Nga administrimi i këtyre të dhënave, gjendja paraqitet sipas tabelës:

Duke gjykuar mbi bazën e këtyre të dhënave, dalin disa përfundime:

1- Aksidentet e ndodhura si rezultat i shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor nga drejtuesit e automjeteve, jo vetëm se janë të konsiderueshme, por ato, nga njëra periudhë në tjetrën, vijnë në rritje. Bëhet akoma më shqetësues fakti që në vitet 2004, 2005, por edhe në 10 mujorin e vitit 2006, në raport me vitet 2001, 2002 dhe 2003, janë dyfishuar dhe në tendencë për t’u trefishuar.

2-Pasojat e ardhura nga shkelja e rregullave të qarkullimit rrugor, humbja e jetës së qytetarëve apo plagosja e tyre, është tepër e qartë. Por tendenca e ndodhisë së tyre është bashkëshoqëruese e rritjes në mënyrë drastike të këtyre aksidenteve. Një situatë e tillë është shkak për dhënien e alarmit.

Ndaj rasteve të sipërcituara, në përgjithësi Prokuroria ka vendosur nisjen e proçedimit penal ndaj personave drejtues të automjeteve, që me veprimet apo mos veprimet e tyre, kanë shkaktuar aksidentet automobilistike. Por për t’a parë dhe trajtuar më nga afër këtë fenomen, po marrim në mënyrë konkrete reagimin e nëntë prokurorive të rretheve, ku ky fenomen paraqitet në shkallën më të lartë. Ky reagim, paraqitet sipas tabelës:

Nga sa më sipër rezulton se numri më i madh i aksidenteve automobilistike u përket rretheve: Tiranë, Durrës, Shkodër, Lezhë, Lushnje dhe Korçë. Kurse më pak rretheve: Kukës, Gjirokastër e Librazhd. Edhe ardhja e pasojave, humbja e jetës apo plagosja e rëndë dhe e lehtë e personave, pak a shumë ndjek këtë renditje.

Është për t’u theksuar fakti që, nga numri i përgjithshëm i aksidenteve automobilistike, si dhe fillimit të çështjes penale, çështjeve penale të filluara, vetëm rreth 3^% e tyre janë dërguar në gjykatë dhe janë shpallur fajtorë personat që kanë kryer veprën penale të shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor. Kurse për 70^% të tyre ishte vendosur pushimi, pezullimi apo mosfillimi i çështjes penale.

Shkelja e rregullave të qarkullimit rrugor, nga ana e drejtuesve të automjeteve, të cilat jo vetëm se paraqiten në një shifër të lartë, por edhe që kanë sjellë pasoja tepër të rënda, duke u shkaktuar humbjen e jetës të disa qindra qytetarëve dhe mijëra – dëmtim të shëndetit të tyre, nga ana e Policisë Rrugore, shpjegohet për shkaqet se:

a-Si rezultat i qënies së një numri të madh të automjeteve, ndërkohë kur rrugët e komunikacionit kanë mbetur po ato të mëparshmet, të destinuara për lëvizjen e një numri të vogël mjetesh, krijohet një fluks i madh lëvizjeje për çdo 24 orë dhe për rrjedhojë kjo mori mjetesh dhe lëvizja e tyre e detyruar, është një nga shkaqet që shkakton kryerjen e aksidenteve automobilistike.

b-Nga ana e drejtuesve të automjeteve, jo në çdo rast respektohen rregullat e përcaktuara në Kodin Rrugor. Për pasojë ata udhëtojnë me një shpejtësi mbi normën e krijuar, lëvizin në gjendje të dehur ose gati të tillë, për shkak të përdorimit të pijeve alkoolike, tregohen të pavëmendshëm në drejtimin e automjetit, etj, të kësaj natyre.

c-Kryhen shkelje të rregullave të qarkullimit rrugor, nga vetë këmbësorët, duke mos respektuar lëvizjen e tyre në vendet e lejuara për kalim, etj, të cilat përbëjnë 19.3^% të rasteve të marra në studim.

d-Faktorit madhor, në shifrën 0.7^%.

Pa dashur të mënjanojmë shkaqet e përmendura nga ana e Policisë Rrugore, mendojmë se shkaqet realë që kanë sjellë situatën dramatike për të cilën bëmë fjalë më lart, janë objektivë dhe subjektivë.

Këto shkaqe (subjektive) mund t’i përmbledhim:

1-Nga ana e Policisë Rrugore, ka mangësi në kryerjen e detyrës së tyre funksionale, për një kontroll të rreptë dhe të drejtë. Në disa raste, ky kontroll mund të themi se ka munguar fare, ose është kryer me vonesë, në mënyrë formale, apo abuzive. Në këto rrethana, kontrolli nuk i ka paraprirë shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor nga drejtuesit e automjeteve të vëna në lëvizje. Pra, ai nuk ka shërbyer si mjet parandalues. Fakti që aksidentet automobilistike, jo vetëm se janë në një shifër alarmante dhe me pasoja tepër të rënda, në jetën e qytetarëve, por ato edhe rriten, nga njëra periudhë në tjetrën, e vërteton më së miri konkluzionin tonë.

Arsyetimi që bëhet nga ana e Policisë Rrugore, se shkak kryesor për ndodhinë e aksidenteve rrugore, është fakti i fluksit të madh të lëvizjes së mjeteve, në po ato rrugë të mëparshme, duke krijuar në këtë mënyrë “mbi ngarkesë” të rrugëve për lëvizjen e automjeteve, mendojmë se nuk i përgjigjet së vërtetës. Është e vërtetë që ekziston kjo mbingarkesë, por, kjo mbingarkesë e automjeteve, nëse do të respektohen rregullat e qarkullimit të mjeteve në lëvizje, sjell konsumimin e një kohe për drejtuesit e lëvizjes së mjeteve, mbi atë normalen, por jo kryerjen e aksidenteve automobilistike. Si argument në këtë drejtim mund të përdorim rastet e ngjarjeve automobilistike, të ndodhura në disa rrugë automobilistike, si bie fjala të rretheve: Kukës, Korçë, Gjirokastër, që fluksi i lëvizjes së mjeteve, jo vetëm që është më i vogël se i Tiranës, Durrësit, apo Shkodrës, por dhe rrugët (autostradat), sigurojnë një lëvizje të mjeteve në mënyrë normale dhe të qetë.

2-Ndonëse nga ana e Prokurorisë, shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor, në rastet kur ato përmbajnë elemmentet e veprës penale, i është përgjigjur me fillimin e proçedimit penal, fakti që 70^% e këtyre çështjeve kanë përfunduar në pushim të hetimeve, apo në pezullim të tyre për mos zbulim të autorit të veprës penale, tregon se hetimet e zhvilluara, jo në çdo rast kanë qenë produktive.

Mosdërgimi në gjyq i këtyre çështjeve nga ana e hetimeve të kryera nga Policia Gjyqësore dhe të udhëhequra dhe kontrolluara nga Prokuroria, ka ardhur për faktin se jo gjithmonë dhe në çdo rast, është shkuar menjëherë në vendin e ngjarjes, se është treguar pakujdesi dhe mungesë profesionale në kqyrjen e vendit të ngjarjes apo administrimin e të dhënave të nevojshme, se ekspertimet e kryera nuk kanë qenë të nivelit profesional etj.

3-Mendojmë se nga ana e Prokurorisë nuk është treguar kujdesi dhe rëndësia e duhur për trajtimin e drejtë të rasteve të vërtetuara si kryerja e veprës penale. Për rrjedhojë, prokurorët gjyqësorë, kanë kërkuar para gjykatës, dënimin e personave fajtorë, për një masë penale minimale, ndonëse vepra penale ka passjellë pasoja tepër të rënda, apo kryerja e kësaj lloj vepre penale është alarmante në vendin tonë. Pra ndëshkimi penal i autorit të veprës penale, ka lënë për të dëshiruar, si dhe nuk i ka shërbyer luftës parandaluese.

Mospërqëndrimi i duhur në trajtimin e këtij fenomeni, veç sa u tha më sipër, konstatohet edhe në mos respektimin e të drejtave proçeduriale që gëzojnë personat e dëmtuar nga vepra penale e shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor. Kështu, në disa raste, ndonëse Prokuroria vendos pushimin e hetimeve, nuk vë në dijeni personin e dëmtuar, duke i hequr mundësinë për t’a kundërshtuar në gjykatë, vendimin e pushimit ose i dëmtuari nuk vihet në dijeni për të drejtën e ngritjes së padisë civile në proçesin penal, apo në rastet kur mungon ekzistenca e veprës penale, por ndodhemi para shkeljeve të Kodit Rrugor, që i kanë sjellë një dëm ekonomik të dëmtuarit, etj.

4-Mungesës së një bashkëpunimi dhe bashkëveprimi midis organit të akuzës me Policinë Rrugore dhe në përgjithësi me sektorët përkatës të Policisë, si në drejtim të efikasitetit të zbulimit të autorëve të këtyre veprave penale, ashtu dhe në drejtim  të luftës parandaluese. Për më tepër, kjo mangësi duhet mënjanuar, sepse për periudhën që bëjmë fjalë, në 93 raste nuk është bërë i mundur zbulimi i autorit të veprës penale, sepse kanë ikur nga vendi i ngjarjes.

Ndonëse, si nga ana e Policisë, ashtu dhe të Prokurorisë ndaj Rekomandimeve që ka bërë Avokati i Popullit, mbi ankesat apo kërkesat e qytetarëve të ndryshëm, që lidhen me shkeljen e rregullave të qarkullimit rrugor, është treguar një korrektësi në trajtimin e drejtë dhe ligjor të tyre, numri i madh i aksidenteve rrugore të shoqëruar me pasoja tepër të rënda, dhe gjithnjë në rritje, nga njëra periudhë në tjetrën, duhet të tërheqë vëmendjen tuaj, me qëllim të marrjes së masave përkatëse, për t’i mënjanuar, frenuar apo minimizuar ato. Kjo, për kohën, është imperative.

Institucioni i Avokatit të Popullit është i gatshëm në çdo kohë, për t’a marrë në analizë këtë fenomen, kaq të rrezikshëm për shoqërinë tonë, në bashkëpunim me Policinë dhe Prokurorinë, për të rrahur mendimet dhe gjetjen e rrugëve në funksion të luftës parandaluese.

                                                           Me respekt

AVOKATI  I  POPULLIT

        Ermir  DOBJANI