Tiranë, më 19/11/2004

AVOKATI I POPULLIT BEN ANALIZEN E MANDATIT TE TIJ TE PARE: SHQIPTARET, MOSBESUES TE LIGJI

 - Interviste e Avokatit te Popullit, z. Ermir DOBJANI, 

dhene gazetes "ALBANIA" -

- Z. Avokat, Çfarë përbën në të vërtetë Institucioni i Avokatit të Popullit, në një vend ku, ta themi hapur, zor se funksionon drejtësia. Çfarë merr përsipër të kryejë zyra juaj?

Me dy fjalë do të thoja se Institucioni ynë merr përsipër të ndihmojë shtetasit shqiptarë të vendosin drejtësinë ndaj çdo veprimi të parregullt apo dhe të paligjshëm të organeve të administratës publike në Shqipëri. Kjo është për të gjitha rastet, me përjashtim të vendimeve të gjykatës.

- Që prej periudhes kur u hap së pari kjo zyrë, pra qysh prej pese vjetesh, cilën do të përkufizonit tani si çështjen më të rëndësishme që ka arritur të fitojë institucioni juaj?

Ne kemi zgjidhur disa çështje mjaft të rëndësishme. Në njëzetë ankesa në ditë që ka kapacitetin të marrë përsipër Avokati i Popullit, pra rreth katër mijë ankesa në vit, natyrisht ka patur edhe çështje të vështira. Disa që do të përmendja janë së pari problemi i nxitjes më të madhe për transparencë të plotë të administratës ndaj kërkesave dhe ankesave të qytetarëve.

Një çështje tjetër e vështirë së cilës ia kemi dalë mbanë ka qenë vendimi i Gjykatës Kushtetuese mbi bazën e kërkesës së Avokatit të Popullit, që ish pronarëve të trojeve t’u njihet e drejta e pronësisë me vlerën reale të truallit kur ai të privatizohet për objektet shtetërore që shiten ose që futen në shoqëri aksionere. Ndërsa me karakter individual, si një sukses të zyrës do të paraqisja çështjen e zbardhjes së shkaqeve të vërteta të vdekjes së një qytetari, z Gramoz Tahirllari. Pas ndërhyrjes sonë rezultoi se qytetari kishte vdekur si pasojë e dhunës së policisë. Pas kësaj policët shkuan në gjyq. Natyrisht, siç mund ta merrni me mend, ka shumë raste të  vështira me të cilat merret institucioni i Avokatit te Popullit.

- Sikur t'ju ndërprisja pak. Ju në krye përmendët një çështje me interes për të gjithë ne: nxitjen e transparencës së zyrave të qeverisë për publikun. Sikur të na e shpjegonit pak më gjerë. Si ka vepruar zyra juaj për t’i bërë më të ndjeshme institucionet e shtetit?

Kjo është një temë e gjerë dhe specifike por me dy fjalë fjalë do të thoja se falë dhe pas ndërhyrjes sonë na rezulton se institucionet shtetërore janë tashmë më të prirura se më parë t'u japin përgjigje kërkesave të qytetarëve, të organizojnë punën brenda institucioneve të tyre për këtë qëllim dhe të hartojnë në disa raste rregullore të brendshme. Por zyra ka ndërhyrë edhe për t'iu përgjigjur kërkesave të qytetarëve, që ata të paisen në kohë me dokumentat të cilat iu nevoiten atyre, natyrisht brenda  afateve që përcakton ligji mbi të drejtën e informimit.

- Cila është njësia juaj matëse për këtë. Pra, si e kuptoni ju se administrata jonë është bërë më fleksibël pas ndërhyrjes suaj ndaj kërkesave qytetare?

Gjithmonë tatohet fluksi i ankesave të qytetarëve, që me një mesatare ka ardhur në ulje. Janë shifrat ato që e tregojnë shkallën e ankesës së publikut ndaj institucioneve shtetërore.

- Tashmë duhen edhe dy - tre muaj që ju të përfundoni mandatin e Avokatit të Popullit. Z. Dobjani, cili  do të ishte suksesi juaj më i madh tashmë në përfundim të mandatit tuaj.

Besoj se arrritja më e madhe, por natyrisht jo krejt personale, është se ky institucion i parashikuar në Kushtetutën Shqiptare, fillimisht u mor si ta them, pak si me të qeshur nga politikanët dhe më shumë nga publiku mosbesues. Por, e vërteta tregoi se Avokati është bërë një institucion mjaft i rëndësishëm e që ka kontribuar së tepërmi në rritjen e rolit dhe të mbojtjes së të drejtave të njeriut në Shqipëri. Institucioni ynë është funksionues, pra funksionon, ndihmon qytetarët në të drejtën e tyre dhe ka treguar se është rritur kredibiliteti i tij në sytë e opinionit.

- Të flasim pak për ligjin. Përshtypja e përgjithshme është se shqiptarët e kanë humbur besimin te ligji. Nëse jeni dakort me këtë opinion mund të na tregonin përse kjo humbje e besimit?

Nuk mendoj se të gjithë shqiptarët e kanë humbur besimin te ligji. Por ka raste që ndodhin padrejtësi të rënda. Përsa u takon qytetarëve që ballafaqohen me gjykatat do të thoja se nëse gjykatës i drejtohen dy palë, kuptohet se një prej tyre do të mbetet gjithmonë e pakënaqur. Çështja është kush palë mbetet e pakënaqur: viktima apo fajtori. Nëse ngjet të jetë e pakënaqur viktima kjo është e rëndë. Në rast të kundërt... nuk mund të flasim për humbje të besimit tek dretësia. Megjithatë, në këtë fazë tranzicioni që po kalojmë dhe kur janë prodhuar shumë ligje në Shqipëri (në sistemin e një legjislacioni shumë të mirë bashkëkohor, të cilin vazhdimisht po e perfeksionojmë), ka vakume ligjore, interpretime të gabuara dhe duhet ende kohë për t’i intepretuar dhe zbatuar siç duhet këto ligje. Si kudo ka raste edhe të keqpërdorimit të pushtetit dhe keqzbatimit të ligjit, por organet e administratës sonë akoma vuajnë në fushën e zbatimit të ligjeve ekzistuese.

- Zoti Avokat, ku mendoni ju se çalon më shumë drejtësia në këtë vend. Pse është kaq e vështirë që qytetari i zakonshëm, si i thonë një fjale, t'i shkojë të vërtetës deri në fund?

Janë disa faktorë që shpjegojnë se përse drejtësia jonë, ta themi më butë, nuk dallon për mirë. Ka akoma mungesë profesionale, presion nga pushteti politik mbi gjyqësorin, ende nuk është arritur barazia e plotë e pushteteve dhe ende nuk janë ndarë nga rradhët e drejtësisë elementët e kompromentuar.

- Sa besoni se ka ndihmuar Ombusmani për të rikthyer sadopak këtë besim tek ligji dhe e drejta?

Ne pikërisht për këtë jemi. Siç edhe iu tregova, në këto pesë vite punë zyra e Avokatit ka ndikuar për kthimin e shpresës së shqiptarëve ndaj ligjit. Por gjithmonë do të ketë edhe të meta dhe ndonjë paqartësi.

- Z Avokat, kush është "atdheu" i institucionit të ombusmanit dhe çfarë ju dallon ju nga kolegët e vendeve të tilla, psh si  Suedia apo Danimarka?

Institucioni i Avokatit të Popullit ka lindur për herë të parë në Suedi në shek XVIII por ka rivendikime edhe nga Turqia, vend i cili njihet si atdheu tjetër i ombusmanit, si praktikë pune e sulltanit të asaj kohe. Sot këtë instiucion e kanë Franca, Greqia dhe ende jo Italia, e cila e ka institucionin e ombusmanit në nivel rajonal.

Duket disi e habitshme që vende të tilla si këto që përmenda të kenë nevojën e një institucioni që mbron popullin por arsyetimi i tyre është se çdo qeveri, sado e përgjegjshme të jetë ka nevojë për një kontroll në veprimtarinë e saj. Instucione të tilla ngrihen me qëllimin që sidoqë pa fuqi vendimmarrëse, ato të ndihmojnë nëpërmjet rekomandimeve për mirëqeverisjen.

Lidhur me pyetjen tuaj të dytë, më duhet të them se me një ombusman suedez psh ne jemi të barabartë në trajtimin kushtetues të problemeve, në mënyrën e operimit. Por natyrisht ka edhe disa ndryshime. Psh në Suedi, kur flet ombusmani, institucionet e shtetit i zbatojnë pa mëdyshje rekomandimet e tij, duke e marë mendimin e tij si gjykimin më profesional dhe apolitik të çështjes. Ndërsa tek ne ka ndryshime të thella, përfshirë dhe trajtimin financiar.

Gjithsesi diferenca kryesore e ombusmanëve të vendeve respektive është kjo që në Shqipëri autoritetet politike e shtetërore duhet ta respektojnë më tepër mendimin e institucionit të Avokatit të Popullit dhe rekomandimet e tij.

- Një pjesë e opinionit e etiketon institucionin tuaj si "ombusman të qeverisë" dhe jo të "popullit". Cili eshte komenti juaj për këtë?

Ky ka qenë një dyshim fillestar në vitet e para, pasi filloi punë institucioni ynë. Por zëra të tillë janë rralluar. Nuk përjashtoj mungesën e informacionit te një kategori e caktuar, në ndonjë moment edhe keqdashje me qëllime të caktuara, por unë kam bindjen e thellë se kam qenë Avokat i Popullit dhe jo i ndonjë krahu të caktuar politik. Natyrisht ombusmanit i duhet të punojë shpesh me qeverinë meqënëse pala që ankohet, më së shumti ankohet për qeverinë. Por mendimet e Avokatit do të përputhen gjithnjë me  kushtetutën, legjislacionin përkatës dhe të askujt tjetër.

- Në rastin e një mandati të dytë tuajin, cilat janë synimet e avokatit Dobjani si Avokat i Popullit?

Pas një periudhe pesëvjeçare punë më mirë se dikush e tjetër unë njoh institucionin, veprimtarinë, anët pozitive dhe mangësitë. Ka mjaft për të përmirësuar dhe objektiva për t'u arritur. S'mund t'i tregoj përpara kohe strategjitë e reja në rastin e një mandati të dytë. Gjithsesi do të punoja për ngritjen e një institucioni tjetër, të pavarur nga Avokati i Popullit: Avokatin e Fëmijëve, institucion qe do të merrej seriozisht me përmirësimin e kushteve e të jetesës së të gjitha kategorive të fëmijëve në Shqipëri. Por duhen rekomandime serioze, përgatitje e fazës ligjore, shtrimi i problemit para parlamentit e qeverisë.

Bisedoi: Jerina Zaloshnja