Gazeta Telegraf , 8 Prill 2006

Dobjani: “Per nje shoqeri dhe shtet sa me pak te dhunshem”

Interviste me Avokatin e Popullit, z. Ermir Dobjani

Pyetje: Ne raportet e departamentit te shtetit Amerikan dhe organizmave te ndryshem vendore dhe nderkombetare, raportohen shkelje te vazhdueshme te te drejtave te njeriut nga policia shqiptare, ne menyre te veçante ne gjendje paraburgimi. Si do ta komentonit kete gjendje te krijuar?

Pergjigje: Shkeljet e vazhdueshme te te drejtave te njeriut nga policia shqiptare e ne menyre te veçante gjendja e te ndaluarve ne dhomat e paraburgimit, ka patur reflektim sistematik ne raportet e departamentit te shtetit amerikan si dhe te organizatave te ndryshme nderkombetare. Kjo ka qene objekt investigimi edhe i misioneve te herepashershme te Komitetit Kunder Tortures prane Keshillit te Evropes, sikunder per kete problem edhe shteti shqiptar ka raportuar prane organizmave nderkombetare, duke marre angazhime per permiresimin e gjendjes.

Megjithate, une deshiroj te perqendrohem ne veprimtarine konkrete te Avokatit te Popullit, duke referuar ate qe kemi trajtuar ne vete si institucion. Keshtu, ne Institucionin tone per sektorin e Policise se Shtetit gjate vitit 2005, kane ardhur 157 ankesa. Nga keto 30 kane qene per keqtrajtime të shtetasve nga Policia e Shtetit, nga të cilat aktualisht kane përfunduar 29 dhe 1 eshte ne shqyrtim. Mesa rezulton nga trajtimi i tyre, 6 janë vlerësuar të drejta, 22 të pa bazuara dhe 1 ankues ka hequr dorë. Per 6 rastet per te cilat kemi vertetuar perdorimin e dhunes kemi bërë 5 rekomandime organit të Prokurorisë për fillimin e ndjekjes penale, nga të cilat 3 janë pranuar dhe 2 jane në shqyrtim. Sqarojme se per 2 ankesa eshte bere 1 rekomandim i perbashket meqenese kishim te benim me nje ngjarje te perbashket te dy ankuesve te veçante.

Dhuna nga punonjesit e policise eshte perdorur ne ambjentet e policise gjate marrjes ne pyetje te te shoqeruarve apo arrestuareve nga inspektoret e policise kriminale. Ne disa raste dhuna eshte perdorur edhe ne momentet e kontaktit te pare te policise me shtetasit. Keto raste kane te bejne me Forcat Speciale te Policise, te cilat jane perdorur ne operacione policore per kapjen e shoqerimin e personave autore te veprave penale apo te dyshuar si autore. Kjo eshte tabloja faktike e asaj çfare kemi trajtuar ne gjate vitit qe shkoi, por qe natyrisht mbetet si problematike korente edhe per kete vit e ne vazhdimesi.

Pyetje: Çfare ka kontribuar ne ndertimin e nje kulture dhune ne rradhet e policise shqiptare? Mendoni se kjo eshte nje mangesi e nje numri te vogel efektivash, apo eshte nje kulture pune e perhapur?"

Pergjigje: Shkaqet e dhunes ne pergjithesi lidhen me faktore te vete fizionomise tone si shoqeri dhe kjo eshte objekt studimi psiko-sociologjik, jo i kesaj interviste. E nisa me kete vleresim, pasi e njejta logjike funksionon edhe per fizionomine e atyre organeve qe historikisht i kemi quajtur organe te dhunes, por ne kushtet e sotme i quajme organe ligjimponuese. Me konkretisht, nder disa shkaqe te dhunes policore mund te permendim:

- Mungesa e kulturës së përgjithshme në radhët e policisë, e asaj profesionale, si dhe mosnjohja e konventave ndërkombëtare të njohura e ratifikuara nga shteti ynë dhe akteve tona ligjore në të cilat parashikohen të drejtat dhe liritë themelore të njeriut, si dhe detyrimi i shtetit për respektimin e tyre.

- Trashëgimia nga e kaluara në radhët e policisë e mentalitetit “të të fortit”, “ të të paprekshmit”, “policia është shteti”, etj.

- Mentaliteti që ekziston tek disa drejtues policie “se rendi vendoset me dhunë”.

- Mosorientimi në kohën e duhur me sistemin e ri demokratik dhe shtetin ligjor që po ndërton shoqëria jonë.

- Situata politike relativisht e paqëndrueshme dhe situata e rëndë e rendit që kemi kaluar disa herë vitet e fundit.

- Vrasja dhe plagosja e dhjetra policëve, ndikon në humbjen e qetësisë dhe të vetkontrollit në veprimtarinë e përditshme të punonjësve të saj.

- Ndryshimet e shumta që i janë bërë akteve ligjore e nënligjore që rregullojnë veprimtarinë e policisë dhe mosnjohja në kohën e duhur me to të efektivave të policisë.

- Mungesa për një kohë relativisht të gjatë e aplikimit të programeve të edukimit profesional e në mënyrë periodike të efektivave të policisë.

- Mungesa e kontrollit të brendshëm me objekt respektimin e të drejtave dhe lirive të njeriut në organet dhe nga punonjësit e policisë.

- Mospërgjithësimi i shëmbujve dhe fenomeneve negative në radhët e policisë, të cilat vijnë si nga mungesa e përgjegjësisë ashtu edhe nga druajtja e daljes së namit të keq per postën policore, repartin, rajonin, komisariatin, drejtorinë e policisë së qarkut e më lart. Me keqardhje konstatoj se kjo vazhdon te jete ende nje kulture pune e perhapur ne radhet e policise. Ne synojme ta reduktojme ate sa me shume te jete e mundur.

Pyetje: Çfare strukturash ka te ndertuara Avokati i Popullit per te bere te mundshme identifikimin dhe procedimin penal te ngjarjeve te tilla?

Pergjigje: Qe te besh te mundur vertetimin e dhunes policore, kerkohet domosdoshmerisht verifikim ne vend i çdo rasti. Mirepo, ne Institucionin tone eshte vetem nje ekspert qe ndjek te gjitha ankesat e policise, si ato te shtetasve ndaj organeve te policise, ashtu edhe ato te bera nga vete punonjesit e policise ndaj organeve te tyre eprore. Raste te dhunes policore ndodhin ne te gjithe territorin e Shqiperise. Kjo do te thote se per te bere verikim ne vend per çdo rast dhune eshte praktikisht eshte e pamundur edhe per shkak te mungeses se mjeteve dhe te fondeve buxhetore. Megjithate, gjate 6 viteve te veprimtarise tone, ne jemi ndalur ne me shume se 100 raste, dhe per pasoje mbi 120 punonjes policie jane ndeshkuar me masa disiplinore dhe ndjekur penalisht ne baze te rekomandimeve tona per shkelje te ligjeve. Shumica e tyre kane qene per ushtrim dhune ndaj shtetasve.

Gjate trajtimit te ketyre rasteve kemi bere edhe rekomandime per pergjithesimin ne radhet e efektivave te policise te rasteve te ushtrimit te dhunes dhe te masave te dhena ndaj punonjesve te policise. Ne te njejten kohe kemi bashkepunuar edhe me median per publikimin e rasteve te perdorimit te dhunes, e cila mendojme se ka efekt parandalues.

Pyetje: Si do ta komentonit incidentin e fundit me nje gazetar ne policine e Lushnjes?

Pergjigje: Gjykojme se kemi te bejme me nje rast tipik te ushtrimit te dhunes nga policia ndaj nje qytetari, ne radhe te pare, dhe ndaj nje gazetari, ne radhe te dyte, i cili ka dashur qe te ushtroje profesionin e tij. Ne mbeshtesim prononcimet publike te autoriteteve shqiptare per ndeshkimin e pergjegjesve, pasi çeshtja lidhet sa me dhunen ndaj nje personi ne ushtrim te detyres, aq edhe me nje pasoje tjeter negative nga kjo, sikunder eshte liria e shprehjes. Dhe nje foto shpreh, madje ne disa raste me mire edhe se sa nje shkrim, apo jo? Ne vleresojme masat e deritanishme te pezullimit, sikunder kembengulim qe çeshtjes t’i shkohet deri ne fund. Natyrisht, per nje ndjekje me te plote nga ana jone, na nevojitet edhe ankimi i gazetarit ne fjale prane Institucionit tone.

Pyetje: Ne rastet e dokumentuara te keqtrajtimeve, ka pasur shume pak ndjekje penale. A mendoni se ka njefare tolerance nga shteti ndaj kesaj kategorie krimi?

Pergjigje: Mendojme se eshte i vertete fakti qe ka nje fare tolerance te shtetit ndaj ketij fenomeni. Kete e konstatojme ne faktin qe nuk kemi konstatuar asnje rast qe drejtuesit e policise te ndeshkojne me vetnisme punonjesit e tyre per rastet e ushtrimit te dhunes. Ka raste kur dhuna perdoret ne prezence ose me dijenine e drejtuesve te policise. Ne disa raste te tjera, vete drejtuesit behen frymezuesit e saj ne menyre indirekte, duke kerkuar zbulushmeri te krimeve apo vendosje te rendit me çfaredo lloj mjeti, qofte ky edhe i kunderligjshem. Por, tolerancen e shtetit ndaj ketij fenomeni e kemi konstatuar edhe ne organin e prokurorise, e cila ne disa raste te fillimit te ndjekjeve penale mbi bazen e rekomandimeve tona per ushtrim dhune nga punonjesit e policise, i ka zvarritur hetimet apo i ka pushuar ato. Sidoqofte, pavaresisht nga tonet e ashpra qe perdora me siper, nuk duhet menduar se kemi te bejme me profil policor te shtetit apo me papergjegjshmeri te organeve te prokurorise. Kaq sa une parashtrova me siper eshte vetem nje tablo e pjesshme e pare me lupen e Avokatit te Popullit dhe kurresesi diagnoze perfundimtare e situates se pergjithshme. Ne perputhje me situatat konkrete eshte edhe reagimi i Avokatit te Popullit, si pjese e teresise se atyre institucioneve qe mbrojne te drejtat e njeriut, tekefundit per te patur nje shoqeri sa me pak te dhunshme, nje shtet sa me pak te dhunshem, qe do te thote standarte gjithnje e me te larta edhe ne kete drejtim. Profili evropjan i vendit dhe shoqerise tone nuk mund te ndryshojnë më për keq. Garanci per kete eshte dhe do te jete pergjegjshmeria ne rritje e te gjitheve ne, si shoqeri dhe si shtet.