Gazeta "Koha Jone" , 5 Shkurt 2001

KORRUPSIONI NIS TEK ZYRTARI

Avokati i Popullit shprehet per nismat qe mund te ndalojne korrupsionin ne Shqiperi

Dua të theksoj që në fillim se korrupsioni vepron si ndryshku, i cili pasi ka bërë punën e tij, shumë pak ngelet për të ndrequr. Funksionimi i Avokatit të Popullit është që nëpëmjet verifikimit të ankesave të individëve për shkelje të të drejtave të tyre të vihen në lëvizje mekanizmat administrative mundësisht pa lejuar që korrupsioni të zërë vend si pluhuri poshtë qilimit, me shpresën se një ditë do t’a fshijmë atë me vrull.

Si Avokat i Popullit jam këtu jo për të vënë gishtin tek abuzues konkretë financiarë të Administratës Publike Shqiptare. Ky është objekt i veprimtarisë së një sërë organesh të tjera që fillojnë me Kontrollin e Shtetit e mbarojnë me Prokurorinë dhe Gjykatën.

Ombudsmani është një institucion i paraparë të jetë ndikues në mirëadministrimin e shtetit, pra në mirëqeverisje. Rrjedhimisht, sa kohë që mirëqeverisja në këtë shekull po shikohet si e drejtë themelore e njeriut, përgjegjësia e institucionit që unë drejtoj është që të ndërhyjë me sygjerime dhe rekomandime, për të zbutur keqqeverisjen dhe forcuar mirëqeverisjen. Për të dalë në terma më të thjeshtëzuara edhe për veshin e qytetarit më të rëndomtë të Republikës, pa hezitim do të konsideroja si sjellje korruptive ndaj qytetarit çdo veprim të zyrtarit si më poshtë:

1.   Kur zyrtari mbyllet në Kullën e Fildishtë të zyrës dhe karriges që ka dhe nuk kontakton me ankuesit.

2.   Kur zyrtari i jep zgjidhje problemit më shpejt nëpërmjet ndërmjetësit se sa vetë ankuesit.

3.   Kur zyrtari e interpreton detyrimin e vet ligjor si angazhim personal.

4.   Kur zyrtari të kryen punë dhe nuk “harron” të të përmendë se për këtë “nder që unë të bëra, ti do të kishe paguar aq e kaq”.

5.   Kur zyrtari nuk të sqaron siç duhet apo të keqorienton për zgjidhjen e problemit.

6.   Së gjashti, por jo së fundi, kur zyrtari ta kërkon copë apo e pranon si diçka normale dhënien e mitës.

Është e kuptueshme që Institucioni i Ombudsmanit synon të harmonizojë gjithçka më sipër në favor të mirëqeverisjes dhe të zbutjes së konfliktualitetit eventual midis qytetarit dhe pushtetit, e gjitha kjo në favor të forcimit  të shtetit të së drejtës.

Dhe për arritjen e kësaj mendoj se është e vërtetë se suksesi i misionit të Avokatit të Popullit varet nga angazhimi i stafit që unë drejtoj qysh muajt e parë të punës. Por, nga ana tjetër më duhet të pohoj se ky sukses do të varet edhe nga mënyra sesi e percepton rolin e Avokatit të Popullit administrata dhe qytetarët.

Sikundër pohohet edhe nga organizmat qeveritare dhe mediat “korrupsioni në vendin tonë është në nivele shqetësuese, dhe këtë nuk mund t’a mohojë askush”. Dhe nuk ka se si të ndodhë ndryshe në një vend si Shqipëria ku paraja qarkullon CASH dhe paratë mbahen poshtë dyshekut, dhe jo në Banka; ku nënpunësit kanë një rrogë të vogël; ku vepron Kodi i Heshtjes dhe një ligj penal i paplotë dhe i paefektshëm, që pothuajse dënon zyrtarin që merr rryshfet po aq sa edhe atë që e paguan këtë rryshfet. Të mos  flasim edhe për mangësitë e punës profesionale dhe mjeteve teknike që kanë në dispozicion organet e policisë apo të prokurorisë për të vërtetuar para Gjykatës këto lloj krimesh.

Pra, pyetjet se “si matet korrupsioni dhe sa real është ai” vështirë se do të marrin ndonjëherë përgjigjen e duhur publike. Kjo, për faktin se, fatkeqësisht Administrata Shqiptare ende nuk ka arritur të bindë së pari vetë nënpunësit e saj se nëse i lejon vetes ose të tjerëve veprime korruptive, do të mbash përgjegjësinë përkatëse, madje jo vetëm administrative, por edhe penale.

Korrupsioni dhe sjellja korruptive është edhe objekt i punës së Ombudsmanit. Sado që kemi folur shumë për korrupsionin, më duket se koncepti për të rezulton tejet i reduktuar. Madje, deri tani jam i bindur se korrupsioni identifikohet thjesht me mitëdhënien e mitëmarrjen. Ai është një koncept më i gjerë, sepse korrupsioni shprehet në çdo veprim apo mosveprim të nëpunësit civil apo shefit të tij, mjaft që këto të bien ndesh apo të shprehin indiferencë ndaj zbatimit të ligjit.

Si Avokat i Popullit bëj thirrje që Kodi i Proçedurës Administrative dhe Ligji për Informimin duhet të jenë Bibla për punën e përditshme të administratës shqiptare, sepse janë pengesat e para ndaj korrupsionit.

Nisur nga kjo, ajo që minimalisht u kam kërkuar dhe do t’i kërkoja organeve të Administratës Publike Shqiptare është që çdo ministri apo organ tjetër qëndror dhe lokal të promovojë pa asnjë rezervë shërbimet që ato iu ofrojnë njerëzve. Shumë mirë bëhet që për një urdhër të Bashkisë bëhen që nga njoftimet e thjeshta deri tek spotet televizive. Akoma më mirë do të ishte që në të njëjtën mënyrë apo edhe më shumë të veprohet edhe për të gjitha shërbimet që “x” bashki apo ministri ofron për qytetarët. Kjo ka të bëjë me elementin më të rëndësishëm në luftën kundër korrupsionit që është transparenca, e cila duhet të hedhë dritë mbi çdo veprim administrativ dhe financiar nga çdo zyrë apo zyrtar.

Na duhet të pranojmë se parimi i mirëqeverisjes kërkon dy kushte bazë, transparencën dhe përgjegjësinë, ngulitje mirë në kohë të faktit se qeverisja bëhet gjithmonë në emër të të qeverisurve, të cilët janë shumë të ndjeshëm ndaj korrupsionit.

Progresi drejt arritjes së një shoqërie sa më të çliruar nga korrupsioni mendoj se kërkon si kusht thelbësor:

-    marrja e masave institucionale nëpërmjet krijimit dhe përshtatjes së legjislacionit dhe strukturave shtetërore për të parandaluar dhe goditur korrupsionin dhe të korruptuarit. Ndër këto masa përfshihen edhe:

-     ngritja e një organizmi antikorruptiv të përgjegjshëm si para legjislativit ashtu edhe para qeverisë, për të hetuar ankesat dhe të dhënat për korrupsion.

-    Miratimi i legjislacionit për të mbrojtur denoncuesit, pra njerëzit me kurajo për të raportuar, nga hakmarrja e të korruptuarit.

-    Paraqitja e një programi edukativ kundër korrupsionit me objektiv të gjitha segmentet e shoqërisë.

-    Mbrojtja dhe pranimi i ndershmërisë si në sjelljen personale, ashtu edhe në ushtrimin e pushtetit, nuk është kurrë moralizëm bosh. Madje, kjo po kërkohet gjithnjë e më shumë e pikërisht sot, jo vetëm për shqiptarët, por për të gjithë popujt e rajonit edhe nëpërmjet Paktit të Stabilitetit.

Korrupsioni administrativ është një barrë e jashtëzakonshme për një vend që e ka atë. Pasojat dihen: njerëzve iu vjen në majë të hundës vetëm kur e mendojnë se ka korrupsion në qeverisje. Dhe kjo është edhe një nga arsyet kryesore që qeveritë bien, pa mundur të krijojnë stabilitetin e pritshëm. Në këto kushte është e drejtë ideja se vetëm një sistem administrativ që u lejon njerëzve të dijnë se çfarë të drejtash kanë si dhe rrugët me të cilat duhet t’i mbrojnë, është i aftë të ndërtojë një shoqëri të çliruar nga korrupsioni.

Bashkëpunimin me shoqërinë civile e shoh si një angazhim të përbashkët për të ndërtuar atë sistem qeverisjeje të kontrollit dhe balancës, të tillë që çdo qytetar i zakonshëm të perceptojë se në kontakt me administratën ai do të trajtohet me drejtësi dhe ndershmëri. Kjo është arsyeja që stafit tim qysh në fillim të punës i kam kërkuar që t’a trajtojmë ankuesin njëlloj sikur të ishim vetë ankues. Të njëjtën gjë kam parasysh edhe kur më duhet të bëj ndërhyrje pranë organeve të administratës, kur konkluzionet e hetimit tonë të çojnë në konkluzionin se ankuesi ka të drejtë. Unë e përgëzoj nismën për zhvillimin e një strategjie anti-korrupsion, si dhe të krijimit të një koalicioni joqeveritar në luftën kundër korrupsionit. Me këtë rast shpreh edhe angazhimin tim për t’iu bërë krah atyre organizatave të Shoqërisë Civile që do të jenë të përfshira në këtë nismë shumë të rëndësishme.

Në funksion të asaj që thashë në fillim për transparencën, mendoj se sot, në epokën e informacionit, kur dihet se ky i fundit forcon individin dhe e bën më kërkues ndaj të drejtave të tij, çdo veprim i paqartë dhe absolutisht i diskrecionit të pushteteve nuk përbën veçse një ndryshk korruptiv në mekanizmin administrativ.

Çdo vëzhgim i thellë konfirmon se ushtrimi i pushtetit të çdo niveli nuk është i imunizuar nga dobësitë njerëzore. Pikërisht këto ingranazhe të mekanizmit të kontrollit dhe balancës kalon edhe misioni lubrifikues i Institucionit të Ombudsmanit, apo në Shqipëri – Avokati i Popullit. Për të përfunduar po e mbyll fjalën time me një pohim të thjeshtë: uroj që të mos keni nevojë për ndërhyrjen e Institucionit të Avokatit të Popullit. Nëse po, unë ju garantoj se derën e keni të hapur.