Tiranë, më 12/12/2005

Fjala e z. Bruce Key, drejtues i Zyrës së Demokracisë dhe Qeverisjes të USAID-it,  ne takimin me teme:

“E drejta e informimit: Nevoja per Zbatueshmerine e Ligjit ne Kuadrin e Transparences dhe Qeverisjes Efiçente”

Faleminderit Z. Dobjani

Te nderuar zonja dhe zoterinj; te nderuar pjesemarres, faleminderit shume  qe me ftuat  ketu sot per te mbajtur fjalen e hapjes per ate qe USAID e konsideron si nje hap te rendesishem  drejt nje zbatimi me te plote te Ligjit per te Drejten e Informimit ne Shqiperi.

Me lejoni te filloj duke thene pak fjale rreth aksesit  ndaj informacionit ne demokracite ne zhvillim.

Qeverite ne te gjithe boten, gjate dekades se fundit  i jane pergjigjur presionit  publik dhe nderkombetar per te qene me te hapur. Ato e kane njohur faktin qe,  mbrojtja e te drejtes se qytetareve  per informim perben gurin e themelit per nje qeverisje transparente si dhe mjetin paresor per sigurimin e  pergjegjshmerise  qeverisese. Aksesi i publikut ndaj informacionit eshte ne fakt nje komponent thelbesor i nje shoqerie demokratike. Ajo ndihmon te ndertohet besimi i qytetareve per institucionet publike dhe te forcoje kredibilitetin dhe efektivitetin e tyre.

Ka shume arsye politike dhe praktike qe peforcojne aksesin ndaj ligjit per te drejten e informimit. Me lejoni te citoj vetem tre  me shume evidente. E para  eshte se liria e informacionit krijon  nje shoqeri me te hapur. Pjesemarrja demokratike  ne vendim marrje varet nga transparenca dhe bashke ndarja e informacionit. Rrjedha e lire e informacionit eshte thelbesore nese problemet jane per t`u identifikuar dhe per t`u zgjidhur.  Arsyeja e dyte e rendesishme eshte rritja ekonomike qe kerkon akses ndaj indormacionit te sakte  mbi probleme qe pengojne  zhvillimin ne fushen publike. Se fundmi dhe me shume rendesi per Shqiperine, aksesi ndaj informacionit eshte nje arme kunder korrupsionit, i cili ka nje efekt shkaterrues per vendet ne zhvillim qe dekurajon investimet dhe dobeson eficencen e shpenzimeve publike.

Ne shume demokraci ne zhvillim si ne Shqiperi, njohja formale e te drejtes se informimit nuk eshte transmetuar gjithmone dhe domosdoshmerisht  si avantazh ne jeten e perditshme per qytetaret , kjo per shkak te mungeses se zbatueshmerise.

Qe nga 1999 Shqiperia e ka patur ligjin e lirise se informacionit. Me perpjekjet kulmore  te shoqerise civile dhe te qeverise, ky ligj synonte ti adresohej nevojave  per nje administrim publik me te mire,  te reduktonte korrupsionin dhe te permiresonte sherbimet publike sikurse dhe te fuqizonte pjesemarrjen e qytetareve  ne procesin e vendim-marrjes.

Megjithate, ne praktike autoritetet shqiptare  ende nuk i kane plotesuar standartet e percaktuara me ligj; ata  nuk i kane mbeshtetur plotesisht  parimet e hapjes dhe pergjegjshmerise qe jane te patundura ne ligj. Studimet e opinionit publik tregojne se ne shume raste  njerezit nuk e dine se mund te marrin dokumenta zyrtare  vetem duke paraqitur nje kerkese per informim ne administrate. Si rezultat Ligji eshte i paperdorshem dhe perfitimet e qytetareve prej tij  kane qene te limituara.

Shume aktivitete promovuese te Ligjit per te Drejten e Informimit jane bere nga organizata te  shoqerise civile dhe Ombudsmani gjate 4 viteve te shkuara. Madje  nje Skeme Veprimi Antikorrupsion e qeverise e rendit  zbatimin e Ligjit per te Drejten e Informimit si nje nga kolonat kryesore  te transparences dhe eficences  qeveritare. Me e spikatura e perpjekjeve te tilla  ka qene konferenca kombetare e organizuar nga Ombudsmani ne vitin 2002 qe beri te disponueshme  te dhena empirike mbi kete teme, nje komentar ligjor te Institutit te Studimeve Politike Ligjore si dhe nje varg studimesh bere nga aktor si Qendra per Demokratizimin e Institucioneve, Zyra per Mbrojtjen e Qytetarit.

Ne studimin e tyre te fundit, Zyra per Mbrojtjen e Qytetarit gjeti nje nivel teper te ulet te perputhshmerise  zyrtare me kerkesate Ligjit per te Drejten e Informimit. Per shembull, vetem 5 nga 22 institucione ne te cilat Zyra per Mbrojtjen e Qytetarit dergoi kerkesen per informacion, iu pergjigjen  kerkeses brenda periudhes kohore te mandatuar ligjerisht. Mbas depozitimit te ankeses administrative ne 17 institucionet e tjera, vetem 8 prej tyre,  me ne fund iu pergjigjen kerkeses por pergjigjet ishin vetem te pjesshme.

Eshte e kuptueshme,  ky nuk eshte niveli i perputhshmerise qe  duhet  pritur nga nje Qeveri qe ne fakt vepron sipas rregullave te veta.

Zbatimit te Ligjit per te Drejten e Informimit do ti duhej me shume kohe se sa  studimeve e perputhshmerise apo deklaratave politike. Legjislacioni eshte ne te vertete vetem fillimi i perputhshmerise. Ai obligon qeverine te hape dokumentat e veta para veshtrimit analizues te publikut. Por njekohesisht mundeson autoritetet te  nxjerrin norma dhe procedura sikurse dhe te zhvillojne praktika pune dhe fasilitete fizike te cilat do te krijonin bazen per zbatimin e ligjit.

Ja pra perse jemi ne ketu sot.

Politikat dhe procedurat qe e lejojne kete ligj te zbatohet jane thelbesore per permiresimin e transparences dhe pergjegjshmerise  se qeverise. Ato jane gjithashtu hapi tjeter  i natyrshem i arritjes se  qellimeve per Aksesin ndaj Ligjit per te Drejten e Informimit.

Projekti i USAID per Shtetin Ligjor ka bashkepunuar ngushte me Zyren e Ombudsmanit per te zhvilluar nje  Rregullore Model per Zbatimin e Aksesit ndaj Ligjit per te Drejten e Informimit.  Kjo rregullore model ka per qellim  te ndihmoje institucionet qeveritare per zbatimin e Aksesit ndaj Ligjit per te Drejten e Informimit duke  dhene zgjidhje proceduriale uniforme per permbushjen e kerkesave  te Aksesit ndaj Ligjit per te Drejten e Informimit pavaresisht nga natyra e kerkeses, te kerkuesit apo te agjensise qeveritare qe merr kete kerkese.

Lidershipi politik shqiptar dhe publiku ndajne interes te perbashket per mire funksionimin e sistemit te Lirise se Informacionit. Nje qytetari e informuar mund te sinjalizoje lideret e vet politik per shtremberime dhe  zvarritje burokratike  qe gerryejne eficencen e qeverise dhe kredibilitetin e zyrtareve te zgjedhur.

Ketu ka vend per nje aleance strategjike.

Vullneti politiki i gershetuar me presionin publik mund te sjelle ndryshime reale ne menyren se si zbatohet  Ligji per te Drejten e Informimit ne Shqiperi bashke me efektet e dobishme per ekonomine dhe shoqerine demokratike.

Shpallja e ketyre rregullave eshte fillimi i aleances strategjike. Dhe une do te doja te lavderoja Zyren e Ombudsmanit per inisiativen qe ka treguar dhe per punen qe ka bere per ta cuar kete process perpara.

Faleminderit shume.