Tiranë,
më 30/03/2006
FJALIMI
I AVOKATIT TE POPULLIT MBAJTUR NE SEANCEN DEGJIMORE TE ERE-S PER
PROPOZIMET E KESH SHA NE LIDHJE ME CMIMIN E ENRGJISE ELEKTRIKE
Qendrimi
i Avokatit te Popullit per propozimin e rritjes se tarifave te
energjise elektrike per konsumatorin familjar.
Te
nderuar pjesemarres !
Ne pershendetim kete takim ballafaques qe rrit
transparencen dhe pergjegjshmerine e Entit Rregullator te
Energjise ne raport me konsumatorin dhe publikun shqiptar.
Avokati i Popullit ne bashkepunim me te gjithe grupet e
interesit dhe ne ushtrim te veprimtarise se tij kushtetuese e
ligjore, ka disa vjet qe eshte angazhuar per te permiresuar e
konsoliduar sherbimet publike qe ofrojne organet e administrates
shteterore dhe te tretet qe punojne per llogari te tyre,
perfshire edhe KESH-in.
Pas nje analize te detajuar disa vjeçare te veprimtarise
se KESH sha dhe pas prezantimit te nje sere rekomandimesh,
informacionesh dhe raportesh vjetore ne organet me te larta
shteterore, ndjej pergjegjesi kur deklaroj se kompania me
kapital teresisht shteteror KESH sha vazhdon te mbetet ne nje
krize administrimi, ç`ka po e ben te pamundur arritjen nga ana
e saj te standarteve te kerkuara per sherbimet ndaj
konsumatorit.
Avokati i Popullit qe ne vitin 2003 ka shprehur qarte
opinionin e tij zyrtar se KESH sha nuk duhet te propozoje rritje
te çmimit te energjise elektrike pa rritur cilesine e
sherbimit. Edhe perllogaritjet e kryera nga nje grup ekspertesh
dhe akademikesh te pavarur ne fushen e energjitikes, konstatuan
ne ate kohe se rritja e çmimit te energjise nuk bazohej ne
argumenta teknike e financiare, aq me teper nuk eshte bere e
mundur permiresimi i ndjeshem ne cilesine e sherbimit dhe te
furnizimit me energji elektrike per çdo lloj konsumatori.
Nisur nga propozimi i fundit i KESH sha prane ERE-s per
te rritur çmimin e energjise elektrike per konsumatorin
familjar nga 4.5 Lek/Kwh ne 5.2 lek/Kwh (Blloku I) dhe nga 9
leke/kwh ne 10 leke/kwh (Blloku II) dhe per te ulur bllokun e
pare te konsumit te energjise nga 210 KWh ne 180 KWh do te
parashtrojme ne vijim argumentat tona kunder miratimit te kesaj
kerkese.
Ulja
e kufirit te Bllokut te Pare te llogaritjes se energjise nga
210Kwh ne 180 Kwh eshte nje veprim qe prek direkt shtresen me te
margjinalizuar te shoqerise, duke rritur ne kete menyre
shpenzimet e saj teper te reduktuara qe jane burim i pensioneve,
asistences, ndihmes ekonomike etj. Kjo ulje demton ne menyre te
drejtperdrejte shtresat ne nevoje, kompesimi i te cilave nga
qeveria eshte shume simbolik (ulja
ne Bllokun e I ne masen 0.5 leke/Kwh ne rreth 80-90 lek ne muaj)
dhe nuk mjafton per te perballuar veshtiresite financiare te
jeteses se perditshme. Edhe deklarimi i djeshem i Ministrit Ruli
se do kompesohen rreth 200.000 familje ne nevoje nuk eshte
argumenti mjaftueshem. Po rreth 300-400 mije familje te tjera
pse duhet te vazhdojne te paguajne keqadministrimin e KESH-it??
siç do argumentojme me poshte.
Rritja
e pervitshme e cmimit te energjise ne te dy fashat e llogaritjes
se konsumit familjar eshte e papranueshme per aq kohe sa KESH
sha nuk arrin te plotesoje jo vetem detyrimet ligjore ndaj
klienteve, por edhe ato kontraktore per keto arsye:
1.
KESH sha rezulton te kete sipas te dhenave te saj rreth 145.000
kliente te saj pa matesa ne shkalle vendi.
2.
KESH sha faturon ende afrofe ne kundershtim me ligjin “Per
Sektorin e Energjise Elektrike” per te gjithe personat pa
matesa, duke ditur se afati i fundit ligjor per kryerjen e kesaj
proçedure ka qene 31 Dhjetori 2004
3.
KESH sha faturon me te njejten kerkese pagese mbi baze
perllogaritje afrofeje edhe kur kufizimet e energjise elektrike
jane minimale, edhe kur ato jane maksimale, siç ishte periudha
Tetor-Dhjetor 2005.
4.
KESH sha faturon afrofe per mjaft persona me matesa te rregullt,
dukuri e cila ka shkaktuar mjaft pakenaqesi tek qytetaret.
Rivenia ne vend e te drejtave te konsumatorit ne kete rast eshte
mjaft e dyshimte referuar proçedurave teper burokratike dhe jo
transparente te kompesimit.
5.
KESH sha vazhdon te ofroje sherbim te furnizimit me energji ne
nivel jashte standarteve dhe ndonjehere me rrezikshmeri te larte
per pronen dhe shendetin e individeve. Pra me fuqi shpesh here
poshte 220 volt dhe me raste edhe mbi 220 volt, duke djegur
pajisje apo edhe shtepi, sidomos ne Shkoder. Ky sherbim vjen ne
kundershtim me nje sere nenesh te Ligjit Nr.9135 dt. 11.09.2003
“Per Mbrojtjen e Konsumatoreve”.
6.
KESH sha vazhdon te ruaje nje gjendje paligjshmerie ne
mardheniet kontraktore me individet, duke mos lidhur kontraten e
re te furnizimit me energji elektrike qe ka hyre ne fuqi qe me 1
Janar 2006.
7.
KESH sha evidenton nivel te ulet te sigurise ne rrjetin
kompjuterik te arketimeve financiare dhe eshte akuzuar shpesh
here per dukuri korrupsioni dhe abuzimi me detyren ne dem te
konsumatorit. Kete e vertetoi arrestimi i punonjesit te KESH-it
ne Tirane qe fallsifikonte faturat dhe arketimet me rrjetin
kompjuterik.
8.
KESH sha aplikon hapur shkelje te ligjit “Per Konsumatorin”
dhe te Ligjit “Per Sektorin e Energjise Elektrike” per aq
kohe sa kryen denime kolektive me ane te kufizimit te energjise
elektrike edhe per ata kliente qe jane te rregullt.
9.
KESH sha vazhdon te aplikoje orare te kufizimeve te energjise te
pa njoftuara me pare publikisht, duke mos respektuar detyrimet
kontraktore dhe duke sjelle nje dem te konsiderueshem ekonomik,
familjar dhe social.
10.
KESH sha vazhdon te kufizoje energjine edhe pse situata e
importit dhe gjendja hidrike ne vend eshte e kenaqshme.
Justifikimi per ftohje dhe ruajtje te rrjetit eshte i pabaze.
Kur keto kufizime hiqen plotesisht per raste festash zyrtare apo
muajin e fundit per prova, situata tregon se rrjeti eshte
plotesisht i afte te mbaje ngarkese te plote per 24 ore.
11.
Nje nga argumentat e KESH sha eshte se tarifat e propozuara
krahas ambicjeve te tjera kerkojne ta rendisin kete shoqeri ne
nivele nderkombetare konkurrence. Nga te dhenat e depozituara
zyrtarisht nga homologet e vendeve te rajonit, Avokati i
Popullit ju deklaron me pergjegjesi se :
-Republika
e Maqedonise aplikon per familjaret nje çmim prej 46.2 euro per
1000 kwh energji te harxhuar, ndersa ne Shqiperi me tarifat
aktuale familjari paguan 79.9 Euro per 1000 Kwh te harxhuara,
pra 2 here me shtrenjte.
-Nga
te dhenat e bera prezente nga Enti Rregullator i Sektorit te
Energjise rezulton se nje sere shtetesh te tjera kane nivel me
te ulet te tarifes se energjise per konsumatorin familjar.
(Armenia, Bullgaria, Gjorgjia, Moldavia etj) kur dihet qe keto
shtete kane edhe kosto me te larte prodhimi si pasoje e burimeve
pergjithesisht me TEC-e te energjise, me nafte, gaz apo qymyr.
Kurse dihet se Shqiperia energjine e prodhon kryesisht ose rreth
97% nga hidrocentralet me uje dhe koston e ka me te lire. Edhe
çmimi i importit rreth 40 Euro per 1000 Kwh tregon se çmimi
yne i shitjes eshte teper i larte.
12.Avokati
i Popullit konstaton se KESH sha ka ende nje mungese koherence
dhe transparence ne te dhenat e kostove te energjise te prodhuar
ne vend dhe te importuar. Nuk ka te dhena publike lidhur mbi
fitimin e KESH sha per cdo kwh te shitur dhe ne pergjithsi per
aktivietetin e saj fitim prures per vitet 2003, 2004 dhe 2005.
Gjithsesi kjo transparence mendojme se duhet te filloje qe nga
rimodelimi i bokseve te matesave te KESH sha, e cila simbolizon
hermetizimin e informacionit te saj me te thjeshte. Pra duhet qe
bokset te lejojne leximin pa u hapur. Na duket manipulim me
studime te kompanive te huaja, siç u referua DECON, bere ne
Janar 2003. Kjo eshte qesharake, sepse dihet se vitet 2000-2002,
ku duhet te jete referuar studimi ka qene thatesire dhe eshte
importuar shume energji. Pra eshte e papranueshme kostoja 11.7
lek e vitit 2003. Kur behet fjale tashme qe ndodhemi ne vitin
2006 e vazhdim.
13.
Nje nga argumentat e tjere te KESH sha eshte se tarifat e
propozuara jane detyrim edhe i marreveshjeve me donatoret dhe i
asistences se partnereve te tjere te huaj. Ky argument eshte i
pasakte pasi nga te dhenat qe jane bere publike gjate mbledhjes
se donatoreve te KESH sha eshte kerkuar para se gjithash qe te
rriten arketimet dhe te ulen borxhet per energjine e harxhuar.
Kjo kerkese anashkalohet qellimisht nga KESH sha sepse nuk arrin
dot te beje 100% arketime (Te mbledhe parate). Kjo kompani nuk
dijme qe te kete hartuar ende nje strategji per rritjen e
nivelit te arketimeve 100% ne shkalle vendi. Ne kemi disa ide
mjaft te efektshme per rritjen e arketimeve, duke filluar nga
privatizimi i shperndarjes, fillimisht me projekte pilot ne
komuna e bashki te veçanta Por realiteti i veprimeve te tyre ne
terren eshte ende shume larg hapave te sukseshem ne kete fushe.
Perveç kesaj ne nivelin e ulet te arketimeve, ndikojne dhe
lidhjet e paligjshme si pasoje e numrit te vogel te efektivave
te Policise Elektrike (rreth 150 ne shkalle vendi) te cilet
japin nje rezultat minimal me veprimtarine e tyre. Me mire te
shtohet 2-3 fish ose dhe me shume numri i Policise Elektrike per
1-2 vjet dhe te ulet numri i “hajduteve” te energjise
elektrike, derisa te mesohen qe energjia duhet paguar.
14.
KESH sha nuk dijme te kete te programuar dhe publikuar nje
strategji afatshkurter per eleminimin e humbjeve ne rrjet, te
cilat jane gjithmone e ne rritje per shkak te amortizimit te
sistemit teknik te transmetimit dhe shperndarjes. Nga te dhenat
konfidenciale qe disponon Avokati i Popullit, Shqiperia ka nje
humbje teknike dhe jo teknike te perllogaritur ne shifren 2
miliard e 300 milion kwh ose ne rreth 100 Milion USD ne vit. Kjo
shume po te minimizohet me ane te masave te gjithanshme dhe te
shpejta do te mundesoje jo vetem uljen e kostos se cmimit te
energjise, por dhe rritjen e kapaciteteve investuese te vete
KESH sha ne vepra te tjera energjitike ne vend. Po keshtu po te
paguajne rreth 30% e familjareve, qe tani nuk paguajne, del se
çmimi duhet te ulet te pakten 30%.
15.
KESH sha vazhdon te materializoje nepermjet planeve te saj te
masave nje diskriminim te plote te kategorise se qytetareve qe
paguajne. Me ane te veprimeve te saj KESH sha ka legjitimuar
platformen financiare, sipas te ciles, klienti i rregullt duhet
te paguaje edhe per ate klient qe nuk paguan, madje duhet te
paguaje edhe per vete koston e krizes manaxheriale te kesaj
kompanie. Ky fenomen eshte mjaft i ndjeshem sidomos ne disa zona
ku dallohet dukshem diferenca. Kjo perben nje rrezik te madh per
shkak te zbatimit te ketij standarti te dyfishte, te cilen ne
shume raste ne heshtje e mbeshtesin edhe perfaqesues te larte te
politikes, kurse ne nivele vendore kryetaret e komunave e
minibashkive kane dale hapur ne mbrojtje te atyre qe nuk
paguajne. Kjo ben qe edhe vete klientet e rregullt ti shmangen
detyrimeve nga KESH sha.
16.
Mungesa qe nga 2005 e subvencionit nga Qeveria Shqiptare
reklamohet si sukses i KESH sha, kur kjo nderprerje eshte mjaft
e sforcuar dhe shume problematike per kompanine. Borxhet e KESH
sha jane te medha dhe nuk kane marre ende zgjidhje per menyren e
shlyerjes se tyre. Per kete qellim kur pretendohet nga te tretet
se KESH sha ka nje veprimtari fitim prurese, ne kunderthenie te
kesaj kujtohen nje seri shifrash debiti te akumuluara nder vite,
te cilat kane kohe qe e mbajne peng kete kompani. KESH sha nuk
duhet pare me si kompani nga e cila mund te mbushet arka e
shtetit, por duhet pare si kompani nga e cila duhet te fitojne
te gjithe shqiptaret me ane te sherbimeve, lehtesirave dhe
standarteve me te mira.
Ne
perfundim i bejme thirrje KESH sha te rimarre ne konsiderate
informacionet dhe zerin tone, te grupeve te interesit dhe
shoqerise civile per shkeljet e konstatuara dhe te filloje
zbatimin e nje sere masash me karakter urgjent per daljen nga
kjo gjendje kritike. Gjithashtu i bejme thirrje komisionereve te
ERE-s qe te mbeshtesin kerkesen tone te ligjshme per mos
miratimin e propozimit per rritjen e çmimit te energjise
elektrike per familjaret, si veprim i cili do te gjeje nje
mbeshtetje te gjere publike.
Auditori
dhe publiku duhet ta dijne dhe te kuptojne se çmimet dhe
tarifat nuk i cakton Qeveria apo KESH-i, por ERE-ja, e cila me
ligj eshte e pavarur dhe anetaret e saj prandaj jane zgjedhur
nga Kuvendi. Ne qofte se ky Ent vetem miraton çfare thote e çfare
propozon KESH sha, eshte haptazi e qarte per çdo shqiptar se
vihet ne dyshim fakti dhe ligji nese ky Ent eshte realisht i
pavarur ose jo??
Ne
jemi te vetdijshem se ka ende shume per te bere per te
permiresuar ekspozene e mesiperme, por nuk do te pranojme
kurrsesi e nuk do te heshtim qe konsumatori i rregullt shqiptar
te paguaje nje cmim me te larte energjie, per shkak se KESH sha
nuk arrin te administroje me efiçence furnizimin me energji dhe
nuk arrin te mbledhe gjithe pagesat. Mendojme se eleminimi i te
gjitha fenomeneve negative te mesiperme mund te mundesoje jo
vetem nje stanjacion te tarifave aktuale te energjise, por mbase
dhe nje ulje te tyre.
Se
fundi me duhet t`ju deklaroj se KESH sha nuk ka te drejte morale
perkundrejt konsumatoreve qe te kerkoje rritje te çmimit te
energjise per vete shkeljet qe ka kryer dhe vazhdon te kryeje ne
kurriz te tyre.
Ju
faleminderit per vemendjen!
AVOKATI
I POPULLIT
Ermir
DOBJANI
|
