FJALA E AVOKATIT TË POPULLIT, Z. ERMIR DOBJANI NË KONFERENCËN KOMBËTARE ME TEMË:

 “DREJT NJË SHQIPËRIE PA TORTURË”

Tirane, 26 Korrik 2007

Të nderuar pjesëmarrës,

Avokati i Popullit iu përgjigj pozitivisht menjëhere ftesës së Qendrës Shqiptare për Rehabilitimin e Traumës dhe Torturës, jo thjesht për të shënuar një aktivitet më shumë në axhendën e bashkëpunimit të tij me organizma të shoqërise civile. Ky aktivitet është një homazh edhe për ato qindra e mijra viktima të torturës të regjimit komunist në vitet 1944-1990.

Personalisht e mireprita këtë aktivitet dhe dëshiroj që ky të jetë pjesë e një debati të madh publik në mbarë vendin për disa arësye. Së pari, do të ftoja autoritetet publike të informoheshin dhe orientoheshin drejt detyrimeve, që shtron e sotmja, për ta parë situatën nën dritën e hyrjes në fuqi të Protokollit Opsional të Konventës Kundër Torturës, thuajse një vit më parë, pra më 22 Qershor 2006. Së dyti, do të informoja dhe inkurajoja qytetarët, se janë disa të drejta të patjetërsueshme të njeriut, sikurse është ajo e mostorturimit, që as nuk blihet dhe as nuk dhurohet, por thjesht gëzohet absolutisht në çdo rrethanë. Nuk mund të ketë asnjë shkallë relativizmi apo situate të jashtezakonshme që të mund të pezullojë ose kufizojë, qoftë edhe përkohësisht të drejtën e mostorturës dhe detyrimin e shtetit për të mos e zbatuar atë.

Legjislacioni Ndërkombëtar dhe ai Kombëtar e kanë klasifikuar në këtë mënyrë të drejtën e mostorturës, duke u nisur edhe nga detyrimi që del para shteteve për të operuar në të drejtën pozitive, dhe konkretisht për të krijuar garancitë e mbrojtjes efektive të kësaj të drejte. E thënë më thjesht, kjo do të thotë se minimalisht dhe i pari hap, që pritet të ndërmerret, është krijimi i një Mekanizmi Kombëtar Parandalues. Ky mund të jetë i veçantë, ose edhe brenda strukturës së Avokatit të Popullit. Veprimtaria e këtij mekanizmi do të konsistojë në vizitat dhe inspektimet e herëpashershme dhe të papritura në të gjitha ato institucione, le të themi te mbyllura, ku mundësia e ekspozimit të njerëzve ndaj keqtrajtimeve dhe torturës është më e madhe. Besoj se të gjithë e kemi të qartë, se nuk bëhet fjalë për banesat private apo shtëpitë e pushimit, por për stacionet e policisë, dhomat e ndalimit, burgjet, qendrat e pritjes së azilkërkuesve, spitalet psikiatrike e të tjera të ngjashme me këto.

Të nderuar të pranishëm,

Për hir të së vërtetës, më duhet të pohoj se një ndër rastet e para, të trajtuara nga Avokati i Popullit, ka qenë pikërisht keqtrajtimi i një të mituri nga policia në Sarandë, qysh në Korrik të vitit 2000, kur sapo kishim filluar veprimtarinë. Duke qenë mjaft të ndjeshëm në këtë drejtim, mund të them se në asnjë rast keqtrajtimi, kur jemi vënë në dijeni, nuk kemi hezituar të fillojme hetimin tonë ex officio, duke bashkëpunuar me policinë dhe prokurorinë. Ne kemi këmbëngulur që drejtësia të bëhet deri në fund, qoftë për autorët e kësaj vepre penale, qoftë për viktimat e tyre, deri edhe duke i zhvarrosur, kur ka qenë nevoja.

Një ndër rastet e fundit ka qenë edhe vetëvrasja e të riut Përfundi, ku veç investigimit në vend, si instrument kryesor për të nxjerrë përfundimin, përdorëm pikërisht përkufizimin që i bëhet veprës penale të torturës nga Konventa Evropiane Kundër Torturës, ratifikuar nga Parlamenti Shqiptar qysh në Tetor të vitit 2003. Na vjen mirë të pohojmë se tashmë, pas rekomandimeve të përsëritura të Avokatit të Popullit që nga viti 2005, Parlamenti Shqiptar realizoi në vitin 2007, ndryshimin përkatës në Nenin 86 të Kodit Penal, duke i bërë torturës përkufizimin adekuat, në përputhje me konventat ndërkombetare. Por duhen bërë edhe rregullime të tjera në Kodin Penal dhe Kodin e Procedurës Penale, sepse padrejtësisht policët që kryejnë vepra torture përgjigjen sipas Kodit Penal Ushtarak, duke u lehtësuar padrejtësisht pozita e tyre. Si rrjedhojë bie edhe vlera e ndryshimit të nenit 86 të Kodit Penal.

Te nderuar pjesemarres,

Teksa referova sa me lart, thjesht per informacion, e them me bindje se edhe futja e kesaj te drejte, pra e mostortures, ne ligjet e vendit, nuk eshte e mjaftueshme per te parandaluar shkeljen e saj dhe te te drejtave te ngjashme me të, sikunder eshte trajtimi mizor, jo-njerezor dhe poshterues. Te gjithe mund te pohojme se “ne asnje menyre nuk mund te detyrohet nje person per te bere nje rrefim”, por jo te gjithe e dime se si duhet krijuar sistemi qe ta siguroje zbatimin e këtij pohimi. Te gjithe ne pohojme se nje personi, ne asnje rrethane, nuk mund t’i heqesh me dhunë aftesine e shikimit, apo të degjimit, pasi ky veprim cilesohet mizor, por sakaq, në mos te gjithe, disa nga ne, jemi deshmitare se gjera te tilla kane ndodhur dhe ndodhin. Po vuajtjet psikologjike dhe stresi fizik dhe mendor, qe u shkaktohet personave ne rrethana te ndryshme, a nuk biem dakort te gjithe se jane trajtime jo njerezore? Akoma me tej, a nuk eshte poshteruese si per ate qe e peson, ashtu edhe per ate qe e shikon, fjala vjen, rrahja me shkop gome apo çdo mjet tjeter, ne tejkalim te forces se ushtruar ne kryerje te detyres? Mjafton te referojme ketu parimin e prezumimit te pafajesise, per te konkluduar se nje i pafajshem nuk mund te torturohet. Por me shume se kaq dhe pertej kesaj, edhe kur personi është fajtor, perseri nuk mund te torturohet. Dhe kjo, per arsye se e drejta e mostortures i perket njeriut, per asnje arsye tjeter, përveç faktit se ai eshte thjesht nje qenie njerezore.

Avokati i Popullit ka kritikuar, ne raportet e tij vjetore,  Prokurorine dhe Gjykatat, per rastet, kur nga policia jane derguar para tyre persona te ndaluar, me shenja te dukshme dhune, dhe ne shumë pak raste jane vene para pergjegjesise personat pergjegjes. Ne kemi kërkuar në Raportet tona vjetore në Kuvend që të bëhet dhe prandaj ne kemi vleresuar dhe mbeshtetur çdo prononcim te autoriteteve me te larta shqiptare. Konkretisht kemi vlerësuar thirrjen e Kryeministrit Berisha, kundër torturës të bërë ne mbledhjen e Qeverise, me 5 Prill 2006, per zbatimin e rekomandimeve te Raportit te Komitetit Kunder Tortures. Në vijim të rekomandimit të Komitetit të Këshillit të Europës kundër Torturës (CPT) ne do vazhdojmë të sugjerojmë që të gjitha autoritetet më të larta të Shtetit, Presidenti, Kryeministri, Ministrat e Drejtësisë e të Brendshëm, Prokurori i Përgjithshëm etj, të japin herë pas here mesazhe kundër akteve të torturës dhe për vënien para përgjegjësisë të zyrtarëve që zbatojnë atë. Ne vijim te ketij angazhimi, ne kemi kerkuar dhe kerkojme qe të vendoset linja e komunikimit te drejtperdrejte nga komisariatet e policise, në dispozicion të të shoqëruarve dhe te paraburgosurve, jo vetëm me Ministrinë e Brendshme dhe atë të Drejtësisë  por te vendoset edhe me Institucionin e Avokatit te Popullit. Ne gjykojme se vendosja e kesaj linje do te ndikonjë shume ne parandalimin e shkeljeve, sepse do te rriste me shume edhe mundesine tone per mbrojtjen e te drejtave te tyre.

Ne u bejme thirrje te gjitha instancave shteterore te policise, te burgjeve, te prokurorise, te gjykatave, shoqerise civile dhe OJF-ve qe te kontribuojme se bashku per ndergjegjesimin e publikut shqiptar dhe te administrates publike qe punon ne keto institucione, per domosdoshmerine e parandalimit te çdo veprimi apo mosveprimi qe cilesohet torture, me qellim qe Shqiperia te mos permendet më, në asnje Raport Nderkombetar apo Kombetar, si vend, ku mund te konstatosh njerez te torturuar.

Duke ju falenderuar per vemendjen, rikonfirmoj ne kete aktivitet vullnetin tim dhe te institucionit qe drejtoj per te vijuar angazhimin tone profesional dhe njerezor per respektimin maksimal te kesaj te drejte te patjetersueshme dhe absolute te qytetareve, që në të ardhmen të kemi një Shqiperi pa torture.

Edhe një herë faleminderit për vëmendjen dhe suksese te gjithe se bashku.

AVOKATI I POPULLIT

Ermir DOBJANI