FJALA E AVOKATIT TE POPULLIT TE REPUBLIKES SE SHQIPERISE Z. ERMIR DOBJANI, NE KONFERENCEN E OMBUDSMANEVE TE PABSEC-UT.

Stamboll, 26 Prill 2006

 Roli i Institucionit te Ombudsmanit ne 

konsolidimin e demokracise

I nderuar Kryetar

Te nderuar kolege

Me lejoni te perfitoj nga ky rast dhe te shpreh falenderimet e mia per organizatoret e ketij aktiviteti, per ftesen dhe mundesine qe me keni dhene per te prezantuar shkurtimisht Institucionin e Avokatit te Popullit te Republikes se Shqiperise, qe une e drejtoj qe prej 6 vjetesh.

Institucioni i Avokatit të Popullit, si instancë kombëtare, garante e demokracisë, përmes mbrojtjes së të drejtave dhe lirive themelore të njeriut në vendin tonë u parashikua për herë të parë në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, miratuar më 28 Nëntor 1998, pas 8 viteve të ndryshimeve demokratike. Kjo Kushtetutë, në 5 nene të saj përcakton detyrat, statusin dhe kompetencat e Avokatit të Popullit. Në zbatim të saj, në shkurt të vitit 1999, Kuvendi miratoi Ligjin Nr.8454, dt.04.02.1999 “Për Avokatin e Popullit”. Kurse me Ligjin 8600, datë 10.04.2000, u be një plotësim në nenin 35 të këtij ligji me qëllim që të forcohej pavarësia e Avokatit te Popullit nga Qeveria, duke i dhene atij të drejtën e përcaktimit të strukturës dhe numrit të personelit të Institucionit. Aktualisht Zyra e Avokatit të Popullit funksionon me tre seksione të specializuara. 

Seksioni i parë merret me ankesat dhe kërkesat për organet e administratës qëndrore, pushtetit vendor dhe të tretëve që veprojnë për llogari të tyre.

Seksioni i dytë merret me ankesat dhe kërkesat për policinë, shërbimin sekret, burgjet, Forcat e Armatosura, prokurorinë dhe pushtetin gjyqësor.

Seksioni i tretë, ose seksioni i përgjithshëm, trajton çështjet jashtë fushave të mësipërme, ndjek bashkëpunimin me organizatat joqeveritare dhe kryen studime në fushën e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut.

Qe prej vitit 2005, këtu funksionon edhe nënseksioni i fëmijëve. Ne Maj 2005, jane bere disa shtesa ne ligjin e “Avokatit te Popullit” duke e forcuar akoma me teper pozicionin e tij, duke i dhene nder te tjera dhe te drejten e pezullimit te akteve administrative derisa te shqyrtohet rekomandimi yne. Ligji shqiptar per Avokatin e Popullit eshte nje kombinim i ligjit danez,  atij suedez dhe polak.

Nga fundi i viteve ’90, kur ngritja e Institucionit te Avokatit te Popullit ishte ende ne diskutim, perpara se te aprovohej Kushtetuta, Ombudsmani ishte i panjohur per publikun shqiptar perfshire ketu edhe juristet dhe sociologet shqiptare.

Por, per ngritjen e Institucionit te Avokatit te Popullit te Shqiperise  u angazhuan disa prej organizmave nderkombetare sidomos Keshilli i Europes dhe OSBE-ja. Presioni nderkombetar i dobishem per ndertimin e institucioneve demokratike, ne vijim te ndihmes financiare  per Shqiperine, u shoqerua pozitivisht nga nje mbeshteje e koordinuar nepermjet konsulencave, rrahjes se mendimeve, mbeshtetjes se inisiativave dhe per me teper  nepermjet  garancive financiare  per kete institucion te ri. Krijimi i Institucionit të Avokatit të Popullit ne Shqiperi është padyshim produkt i pjekurisë demokratike të klasës politike shqiptare për të qenë mendjehapur ndaj kërkesave në rritje që Komuniteti Ndërkombëtar shtronte para vendit tonë, në përgatitjet e Republikës së Shqipërisë për t’u përfshirë në proceset integruese evropiane.

Nje kontribut kontribut themelor per te percaktuar nje vision te qarte te veprimtarise se Institucionit te  Avokatit te Popullit ne Shqiperi, ka dhënë projekti DANIDA, i Qeverise Daneze per Shqiperine, qe kish per qellim  ngritjen, forcimin dhe konsolidimin e Zyres sone. 

Qe ne fillimet e veta, Avokati i Popullit u perqendrua  ne zgjidhjen e disa ankesave lidhur me çeshtje qe preknin  nje numer te madh qytetaresh ne Shqiperi. Qe t'i jepje zgjidhje ketyre ankesave do te thoshte qe Avokati i Popullit te bente rekomandime  per permiresimin e legjislacionit per te patur rezultate pozitive. Nje shembull eshte ankesa e nje ish pronari toke, i shpronesuar nga regjimi komunist,  toka e te cilit ishte perdorur nga shteti komunist per te ndertuar nje fabrike e cila ne ate kohe  ishte ne procesin e privatizimit. Pronari i tokes  ishte ftuar te behej aksioner, por vlera e tokes se tij, dhe per rrjedhoje, vlera e pjeses se aksioneve te tij ishte shume e ulet, vendosur kjo nga nje vendim qeverie. Kjo perbente nje shkelje te hapur te se drejtes se prones. Prandaj Avokati i Popullit i rekomandoi Qeverise te ndryshonte vendimin ne fjale. Qeveria refuzoi ta merrte ne konsiderate rekomandimin. Keshtu qe Avokatit te Popullit iu desh ta çonte rastin ne Gjykaten Kushtetuese. Gjykata Kushtetuese e konsideroi kete rast si nje shkelje flagrante  te te drejtave te njeriut dhe e shfuqizoi vendimin e qeverise, ashtu sikurse ishte rekomanduar nga Avokati i Popullit. Kjo zgjidhje e  nje ankese ne favor te nje ankuesi perbente nje avantazh per qindra ish-pronare tokash ne Shqiperi, gje qe  u reflektua ne ligjin e ri te vitit 2004 per kthimin dhe kompensimin e pronave te ish pronareve.

Ky rast pati nje impakt shume pozitiv ne opinionin publik shqiptar, qe  nje institucion i ri  si Avokati i Popullit “i dha nje mesim te mire qeverise”. E gjithe kjo pati efekt ne te gjitha institucionet e tjera te administrates publike shqiptare te cilat mesuan se  rekomandimet e Avokatit te Popullit duhet te merren ne konsiderate, te respektohen dhe te zbatohen. Ka pasur edhe raste te tjera te ngjashme si me siper.

  Ne gjashte vjet veprimtari, stafi i Avokatit te Popullit  eshte perballur me nje ngarkese ne rritje, duke numeruar rreth 19200 ankesa, me nje mesatare  prej 23%  te zgjidhura pozitivisht, pra ne favor te ankuesit.

Synimi kryesor i Avokatit te Popullit qe ne fillim ne vitin 2000, ka qene ndertimi i nje sistemi  te pavarur sherbimi per qytetaret, te drejtat e te cileve, ishin shkelur eventualisht nga  administrata publike.

Per kete duhej te ndertohej  brenda Institucionit një sistem të atillë që të ishte i gatshëm në çdo kohë e pa pengesa për qytetarët që vinin për ankesa apo kërkesa dhe t’i bënin ata të ndjeheshin të mirëpritur, siç duhet dhe të përfitonin aty për aty ato çfarë kishin të drejtë të prisnin prej administratës. Për këtë, janë adoptuar prej nesh modele të zyrave të tjera homologe në Evropë, për të rritur shërbimin ndaj qytetarëve në zyrën tonë. Kështu që në qershor 2001, ka filluar funksionimin Zyra e Pritjes së Popullit, ku qytetarët në çdo orë të ditës, gjatë orarit zyrtar, mund të paraqesin ankesat apo kërkesat e tyre dhe të marrin sqarimet e nevojshme nga një ekspert i zyrës. Këtë sistem e kemi adoptuar sipas modelit të Zyrës së Ombudsmanit të Provincës së Katalonjës, në Spanjë. Një punë e tillë ka bërë që të ulet numri i ankesave që janë jashtë juridiksionit dhe kompetencës së Avokatit të Popullit.

Për të qënë më afër publikut dhe për të ofruar më shumë ndihmë në zgjidhjen e problemeve konkrete të prezantuara,  Institucioni i Avokatit të Popullit, që nga viti 2002, ka zbatuar një formë të re komunikimi të drejtpërdrejtë  me qytetaret, që ne e kemi quajtur “Ditët e hapura”.

Në kushtet e një decentralizimi gjithnjë e në rritje në favor të kompetencave të qeverisjes vendore, Avokati i Popullit ka menduar se më e mira është që problemet të zgjidhen atje ku lindin dhe me personat që, me dashje apo nga padituria, ua krijojnë atyre këto probleme.

Ne e kemi konsideruar zbatimin e “Ditëve të hapura” një praktikë shumë efiçente që shkurton së tepërmi proçedurat burokratike, rrugët e gjata drejt Tiranës, shpenzimet ekonomike, e pse jo, edhe manipulimet e mundshme me të drejtat e qytetarëve. Nëse proçedurat zbatohen me korrektesë, qytetari nis të rrisë besimin tek shteti i vet, tek institucionet dhe ligji.

Juridiksioni i ketij Institucioni Kombetar per te drejtat e njeriut ne Shqiperi mbulon nje game te gjere çeshtjesh qe prekin dimensionin e te drejtave te njeriut ne vendin tone. Nderhyrjet e Ombudsmanit per permiresimin e listes se votuesve dhe pastrimin e saj  nga emrat e personave te vdekur, nderhyrjet e Ombudsmanit per  te parandaluar shkelesit e ligjit  per te qene pjese e vazhdueshme e komisioneve zgjedhore dhe caktimi i perfaqesuesit te Ombudsmanit ne krye te bordit monitorues te medias gjate procesit zgjedhor te vitit 2003, jane kontribute te Ombudsmanit ne Shqiperi.   

Abuzimi me te drejtat e njeriut nga policia gjithmone ka qene dhe eshte nje prioritet i kesaj zyre. Gjate 6 viteve te veprimtarise se Avokatit te Popullit, mbi 100 oficere policie jane ndeshkuar me rekomandim, per shkelje dhe abuzim te te drejtave te njeriut. 

Do te doja te sillja ne vemendje te kesaj audience vetem nje shembull qe flet per nderhyrjen e Ombudsmanit Shqiptar, i cili beri te mundur zhvarrosjen e kufomes se nje personi, per te arritur ne konkluzionin qe  vdekja e tij ishte shkaktuar nga keqtrajtimi i policise dhe jo nga mbidoza e alkolit, sikurse ishte pretenduar fillimisht nga policia dhe zyra e prokurorise. Pas nderhyrjes se Avokatit te Popullit, pese police u arrestuan dhe u denuan, duke shmangur keshtu nje shembull mosndeshkimi dhe njekohesisht duke parandaluar konfliktin midis policise dhe popullit.

Nje kontribut te spikatur  Avokati i Poullit po jep aktualisht dhe ne trajtimin e çeshtjeve qe kane te bejne me trafikimin e femijeve dhe per kete pike ka bashkepunuar dhe me Ombudsmanin ne Greqi.

Institucioni i Avokatit të Popullit funksionon qe prej 6 vjetesh ne Shqipëri krahas institucioneve të tjera, duke kontribuar në përmirësimin e praktikave të mirëqeverisjes. Ai siguron një mbikqyrje të sjelljes administrative të organeve qeverisëse dhe autoriteteve publike, sa dhe si këta të fundit shërbejnë për taksapaguesit e tyre. Në këtë ndërveprim të përditshem, objektivi i Avokatit të Popullit është respektimi i të drejtave dhe lirive themelore të individit, dhe eventualisht rivendosja e së drejtës së shkelur të tij nga nëpunësi i administratës publike.           

Në këtë drejtim, përveç mbrojtjes së të drejtave të njeriut, një nga synimet e tij kryesore është të zhvillojë atë që quhet kultura e qeverisjes së mirë. Ky nocion përmban administrim të mirë të pronës publike, çiltërsi, transparencë dhe llogaridhënie e administratës publike para njerëzve që paguajnë taksa për ta mbajtur atë. Avokati i Popullit, përmes rekomandimeve të tij, mundohet të edukojë Administratën, duke e bërë atë të kuptojë rolin e saj të vërtetë ndaj qytetarëve, pra të kuptojë se arsyeja e vërtetë e ekzistencës së saj është të jetë shërbëtore për t’u shërbyer qytetarëve që të realizojnë të drejtat e tyre. Trajtimi i çeshtjeve ne nje shtet qe eshte parashikuar te funksionoje sipas parimeve te pushteteve te kufizuara sikurse nenkupton modeli demokratik, perben nje sfide qe ne duhet te perballemi dhe qe ne jemi pikerisht duke u perpjekur per ta bere si duhet, duke ndervepruar me shoqerine civile, median, institucionet per te drejtat e njeriut dhe institucionet qeveritare.

Ne konkluzion te ketij prezantimi te shkurter  mund te themi se nëse demokracitë në tranzicion lipset të konsolidojnë procesin demokratik, arritjen e mirëqeverisjes dhe respektin për të drejtat e njeriut, kjo do të thotë se roli i Avokatit të Popullit (Ombudsmanit) do të jetë gjithmonë e më i rëndësishëm. Aftësia e Shtetit për të ushtruar në mënyrë të efektshme përgjegjësitë e veta në mbrojtje të të drejtave të qytetarit varet kryesisht nga fuqia e institucioneve të vendit. Pervoja ka treguar se ne vendet me demokraci te brishte sic eshte vendi yne, institucionet demokratike mund te krijohen nga fillimi. 

Ju falenderoj per vemendjen

AVOKATI I POPULLIT

Ermir DOBJANI