Tiranë,
më 25/03/2005
FJALA
E AVOKATIT TE POPULLIT NE SEMINARIN E ORGANIZUAR NE HOTEL
“TIRANA INTERNATIONAL” NGA INSTITUTI PER DEMOKRACI DHE
NDERMJETESIM, ME TEME: “SINDIKATAT NE SHERBIMET POLICORE”.
- E
drejta sindikaliste eshte nje e drejte themelore edhe per
policine -
Te nderuar organizatore,
Te
nderuar pjesemarres,
Tema qe po diskutojme ne kete seminar eshte shume e
rendesihme, sepse ka te beje me respektimin e njeres prej te
drejtave themelore te punonjesve te Policise se Shtetit, te
cilet perbejne nje pjese te rendesishme te shoqerise tone
demokratike.
Kohet
e fundit ne organet e medias vizive, nga perfaqesues te
politikes, OJF-ve dhe te vete Policise po diskutohet per
problemin e sindikatave ne Policine e Shtetit. Diskutuesit japin
mendime te ndryshme, disa jane per krijimin e tyre dhe disa jo,
disa i referohen pervojes pozitive nderkombetare ku duhet
theksuar se te gjitha policite e shteteve europiane, perveç
Bosnjes dhe Hercegovines dhe Unionit Serbi-Mali i Zi,
kane sindikatat e tyre. Ndersa, disa i referohen pervojes
jo shume te sukseseshme te sindikalizmit ne vendit tone. Ata qe
jane per krijimin e saj, shprehen se Sindikata Policore duhet te
krijohet duke bere ndryshime ne ligjin “Per Policine e
Shtetit” apo te miratohet me vendim te Qeverise.
Çeshtja qe shqeteson ne diskutimin apo debatin e hapur per
problemin e sindikatave ne Policine tone mendoj se eshte fakti
se diskutantet ne mendimet qe shprehin nuk i referohen aspak ose
i referohen perciptazi akteve normative, te cilat trajtojne çeshtjen
e sindikalizmit. Ky fakt e ben diskutimin e kesaj çeshtjeje jo
bindes dhe jo konstruktiv.
A
ka akte normative qe trajtojne çeshtjen e sindikalizimit ne
pergjithesi dhe ate ne polici ne veçanti ?
Para
se te shtjellojme kete çeshtje sjellim ne vemendje te lexuesit,
se ne baze te nenit 116 te Kushtetutes tone, aktet normative qe
kane fuqi ne te gjithe teritorin e Republikes se Shqiperise
jane:
a)
Kushtetuta;
b)
marreveshjet nderkombetare te ratifikuara;
c)
ligjet;
d)
aktet normative te Keshillit te Ministrave.
Akte
normative qe parashikojne dhe trajtojne problemin e
sindikalizmit dhe qe kane fuqi ne territorin e Republikes se
Shqiperise ka disa dhe, duke i renditur sipas rendesise qe ju
jep Kushtetuta, ato jane:
Se
pari, duhet
te theksojme se kjo e drejte themelore dhe universale e njeriut
eshte parashikuar dhe sanksionuar nga Kushtetuta e Republikes se
Shqiperise. Konkretisht ne pjesen e dyte, kreun e IV-te (lirite
dhe te drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore),
ne nenin 50 te saj thuhet: “Te punesuarit kane te
drejte te bashkohen lirisht ne organizata sindikale per
mbrojtjen e interesave te tyre te punes”.
Se
dyti,
e drejta e çdo personi per te themeluar, ose per t’u
anetaresuar ne sindikata eshte parashikuar ne Deklaraten
Universale te te Drejtave te Njeriut, miratuar dhe shpallur nga
Asambleja e Pergjithshme e OKB-se me rezoluten e saj nr.
217A(III) te 10 Dhjetorit 1948, e cila eshte njohur dhe
ratifikuar nga vendi yne. Ne nenin 23, piken 4 te saj thuhet:
“Çdo person ka te drejte te themeloje me persona te tjere
sindikata ose te bashkohet me sindikata per mbrojtjen e
interesave te tij”.
Se
treti, per lirine sindikale ka edhe nje Konvente te posaçme,
e cila quhet “Konventa (nr.87) mbi lirine sindikale dhe
mbrojtjen e se drejtes sindikale”, miratuar nga Konferenca e
Pergjithshme e Organizates Nderkombetare te Punes, ne sesionin e
31 te saj, me 9 korrik 1948, qe ka hyre ne fuqi me 4 korrik
1950. Kjo Konvente eshte njohur dhe ratifikuar edhe nga vendi
yne. Ne nenin 2 te saj thuhet: “Punonjesit dhe
punedhenesit, pa asnje dallim, kane te drejten, pa autorizim
paraprak, te krijojne organizata sipas deshires se tyre, si dhe
te drejten per t’u futur ne keto organizata, me te vetmin
kusht qe t’i permbahen statutit te ketyre te fundit”.
Se
katerti,
Kodi i Punes i Republikes se Shqiperise ka parashikuar dhe
rregulluar ne menyre te posaçme dhe te plote me disa dispozita
te tij sindikalizmin, krijimin e organizatave sindikale, lirite
sindikale, ndalimin e nderhyrjes se organeve shteterore dhe te
punedhenesve ne krijimin, funksionimin ose administrimin e tyre
e te tjera. Ne nenin 10 te tij parashikohet: “ 1) Liria
sindikale mbrohet me ligj.
2) Askush nuk ka te drejte:
a. te kushtezoje punesimin e
punemarresit, nese ai eshte ose jo, ose pushon se qenuri anetar
i nje sindikate te krijuar ne baze te ligjit;
b.
te pushoje, ose cenoje te drejten e punemarresit per
shkak te anetaresimit ose jo ne nje sindikate te krijuar ne baze
te ligjit, ose te pjesemarrjes ne veprimtari sindikale, duke
respektuar legjislacionin ne fuqi”.
A
kane fushe zbatimi ne Polici aktet normative te cituara me siper
?
Natyrisht
qe aktet normative te cituara me siper kane fushe zbatimi edhe
per punonjesit e Policise se Shtetit per arsye se:
Se
pari,
me lart theksuam se e drejta sindikale eshte nje e drejte
themelore kushtetuese e çdo te punesuari (duke perfshire edhe
punonjesit e policise). Ne baze te nenit 4, pika 3, te
Kushtetutes, dispozitat e Kushtetutes zbatohen
drejtpersedrejti, perveç rasteve kur Kushtetuta parashikon
ndryshe. Fatmiresisht, per te drejten sindikaliste,
Kushtetuta jone nuk ka bere ndonje perjashtim per punonjesit e
policise per t’ua mohuar kete te drejte.
Se dyti, megjithese
Policia e Shtetit ka nje ligj te veçante dhe punesimi i
punonjesve te saj rregullohet me kete ligj dhe jo nga Kodi i
Punes, ky i fundit ka fushe zbatimi ne Policine e Shtetit per
sindikalizmin. Kete problem e ka zgjidhur vete Kodi i Punes, i
cili ne nenin 4 te tij ka parashikuar: “Perjashtohen nga
fusha e zbatimit te ketij Kodi:
-
punesimi i personave qe rregullohen me ligj te
veçante.
-
Dispozita te veçanta te ketij Kodi zbatohen edhe ndaj
personave,
punesimi
i te cileve rregullohet me ligj te veçante, nese ligji i veçante
nuk parashikon zgjidhje per probleme te lidhura me marredheniet
e punes”.
Kjo
do te thote qe, megjithese Policia e Shtetit ka Ligjin e saj, i
cili rregullon marredheniet e punes te punonjesve te policise,
por nuk e ka parashikuar rregullimin e marredhenieve sindikale,
per rrjedhoje dispozitat e Kodit te Punes, persa i perket te
drejtes sindikale, krijimit dhe funksionimit te sindikatave,
kane fushe te plote zbatimi ndaj punonjesve te policise.
Pra,
nga keto dipozita kuptohet qarte qe edhe punonjesit e policise
kane te drejten ligjore qe te krijojne sindikaten e tyre dhe te
organizohen ne te. Po keshtu, Sindikatat e Policise, ne baze te
akteve normative te cituara me siper, kane te drejten ligjore qe
te krijojne federata dhe konfederata, dhe te anetaresohen ne to.
Se treti,
eshte shume e rendesishme te theksojme edhe faktin se Ligji nr.
8553, date 25.11.1999, “Per Policine e Shtetit” nuk e ndalon
te drejten sindikale te punonjesve te policise. Ne baze te
parimit universal te te drejtes, nje gje qe nuk ndalohet
nga ligji, lejohet. Ky ligj, ne nenin 52 te tij, me te
drejte u ka ndaluar punonjesve te policise ushtrimin e te
drejtes se greves, si edhe te bejne grumbullime me armatimet ose
mjetet e sherbimit. Ndalimi i kesaj te drejte me ligj, u heq
shqetesimin qe kane disa diskutanteve te kesaj çeshtjeje dhe
drejtuesve te M.R.Publik dhe te Policise per anomalite qe mund
te shkaktohen nga ndonje greve e mundeshme e policise e
organizuar nga sindikata. Per kete problem duhet te sqarojme
gjithashtu, se megjithese edhe e drejta e greves per te
punesuarit qe ka te beje me marredheniet e punes eshte nje e
drejte kushtetuese, per punonjesit e policise ajo nuk lejohet.
Ky ndalim ligjor eshte sanksionuar
dhe shprehur qarte ne radhe te pare ne Kushtetute, ne nenin 51,
pika 2, ku shprehet: “Kufizime (behet fjale per te
drejten e greves) per kategori te veçanta te punesuarish
mund te vendosen me ligj per t’i siguruar shoqerise sherbimet
e domosdoshme”. Pra, siç thame me lart, kete kufizim
kushtetues e ka parashikuar edhe vete Ligji “Per Policine e
Shtetit”, ne nenin 52 te tij, ku shprehet: “Punonjesve te
Policise u ndalohet te ushtrojne te drejten e greves”.
Gjithashtu, ne te njejtin nen eshte parashikuar edhe “ndalimi
i punonjesve te policise qe te bejne grumbullime me
armatimet ose mjetet e sherbimit”. Keto ndalime
kushtetuese dhe ligjore nuk do te thone qe atyre u mohohet ose u
ndalohet ushtrimi i te drejtes se sindikalizmit. Po te donte te
ndalonte te drejten e sindikalizmit, ligji do e thoshte
shprehimisht kete ndalim dhe nuk do parashikonte qe nuk kane te
drejte te ushtrojne te drejten e greves apo te bejne grumbullime
me armatimet ose mjetet e sherbimit.
Se
katerti, Policia e Shtetit ne baze te nenit 1, pika 3, te
Ligjit “Per Policine e Shtetit” eshte e depolitizuar.
Duke qene e tille, bie poshte edhe shqetesimi qe mund te
kene drejtuesit per instrumentalizimin e Sindikates se Policise
nga politika. Per te qene me te qete ne kete aspekt, duhet te
permendim faktin qe vitet e fundit Policia e Shtetit ka treguar
me raste konkrete qe di te qendroje larg politikes. Pra, nuk ka
asnje baze dhe mundesi
ligjore qe Sindikata Policore te behet vegel apo pjese e
politikes.
Perse
i duhet sindikata Policise se Shtetit dhe kush do t’i krijoje
ato?
Ekzistenca e Sindikates ne Polici eshte standart i vendeve te
Bashkimit Europian.
Sindikata,
i duhet Policise per te perfaqesuar dhe mbrojtur interesat
ekonomike, profesionale dhe shoqerore te punonjesve te policise.
Policia jone ka bere shume arritje per kryerjen e misionit te
saj ligjor dhe te detyrave te saj funksionale per ruajtjen e
rendit dhe te qetesise publike, si edhe per respektimin e te
drejtave dhe lirive themelore te qytetareve. Por per te qene
realist duhet te pranojme qe ajo ka probleme, madje ka shume dhe
te mprehta brenda saj, te cilat mund te gjejne zgjidhje
nepermjet sindikates.
Keshtu
mund te permendim:
-
mos-respektimin e dispozites ligjore, nenit 62 te Ligjit “Per
Policine e Shtetit” per kohen e punes dhe te pushimit. Sipas
kesaj dispozite, koha e punes dhe ajo e pushimit njehsohet me
ate te administrates publike, e cila eshte 5 dite pune dhe 2
dite pushimi ne jave. Mirepo, ne fakt punonjesit e policise, veçanerisht
ne baze, nuk e perfitojne kete te drejte;
-
mos-pagimi i mbikohes se punes dhe te sherbimit, si edhe per
rastet e sherbimeve ne ditet e pushimit javor apo te festave
zyrtare, siç eshte parashikuar ne nenin 53, pika 4, dhe nenin
62, pika 3, te Ligjit “Per Policine e Shtetit”. Megjithese
Ligji ka hyre ne fuqi para disa vjetesh, pagesa e punonjesve te
policise per mbikohen e punes behet e cunguar, pjeserisht dhe ne
baze te disa akteve nenligjore;
-
mosrespektimi i kritereve dhe proçedurave ligjore per emerimet
ne detyre, lirimet dhe perjashtimet nga Policia te punonjesve te
policise;
-
mosrespektimi i kritereve ligjore per dhenien
e gradave;
-
moszbatimi i vendimeve gjyqesore per punonjesit e
policise te
rikthyer
ne pune, ose per demshperblimin e tyre per kohen e qendrimit te
papune;
-
mosperfitimi i familjareve te punonjesve te policise te vrare,
ose i punonjesve te policise te plagosur per shkak te detyres
para vitit 1999;
- moskujdesja per strehimin e punonjesve te policise, ne zbatim
te nenit 67 te Ligjit “Per Policine e Shtetit”;
-
mos-pagimi i punonjesve te policise per periudhen e qendrimit ne
dispozicion, ne zbatim te nenit 64, pika 4, germa “ç”, te
Ligjit nr. 8553, date 25.11.1999, “Per Policine e Shtetit”;
nenit 5, germa “a”, te Ligjit nr. 8661, date 18.09.2000,
“Per sigurimin shoqeror suplementar te punonjesve te Policise
se Shtetit” dhe te nenit 58/1/a’ te Ligjit
nr. 7703, date 11.05.1993, “Per Sigurimet Shoqerore ne
Republiken e Shqiperise”.
Problemet
e mesiperme dhe ndonje tjeter qe mund te kem lene pa permendur,
mund te gjejne zgjidhje nepermjet sindikates. Ajo me kontributin
e saj aktiv dhe duke u bere pjese e vendim-marrjes do te
ndihmoje edhe drejtuesit e M.R.Publik dhe te Policise per
zgjidhjen e problemeve qe ka Policia, per te cilat ne fund te
fundit duhet edhe kontributi i Qeverise dhe i Parlamentit. Qe
t’u kerkosh punonjesve te policise respektimin e te drejtave
dhe lirive themelore te qytetareve, do te ishte mire qe t’u
plotesohen dhe respektohen njekohesisht edhe te drejtat e tyre
ligjore. Ndersa, po t’u kerkosh vetem te paren dhe te mos
kujdesesh per te dyten, nuk do te ishte as ligjore dhe as e
moralshme njekohesisht.
Ne baze te dispozitave ligjore te permendura me siper, sidomos
te atyre te Kodit te Punes, ne se do te krijohet Sindikata
Policore, ajo do te krijohet sipas ligjit dhe njekohesisht eshte
e detyruar qe aktivitetin e saj ta zhvilloje po ne baze te
ligjit. Ajo do te kete dokumentacionin e saj, aktin e krijimit
dhe statutin, ne baze te te cilave do te funksionoje. Perputhjen
e dokumentacionit me ligjin e kontrollon Gjykata e Rrethit
Tirane, e cila ne baze te nenit 178/1 te Kodit te Punes ka te
drejten ligjore te njohjes (miratimit) te saj si person juridik.
Pra,
si konkluzion mund te themi se, e
drejta per te krijuar dhe u organizuar ne sindikata e punonjesve
te policise eshte nje e drejte plotesisht e ligjshme dhe
ekskluzivitetin e krijimit te saj e kane vetem punonjesit e
policise. Ne
te njejten kohe duhet te theksojme edhe faktin, se sindikata
eshte organizate shoqerore, e pavarur, qe krijohet si bashkim
vullnetar i punemarresve ose punedhenesve dhe organet shteterore
ose punedhenesit nuk kane asnje te drejte te krijojne ose te
ndalojne krijimin e saj. Ky detyrimim ligjor eshte parashikuar
ne nenin 3, piken 2, te Konventes “Mbi lirine sindikale dhe
mbrojtjen e se drejtes sindikale”, ku thuhet: “Autoritetet
publike nuk duhet kurrsesi te nderhyjne per te kufizuar kete te
drejte apo per te penguar ushtrimin e ligjshem te saj”.
Detyrimi
i mesiperm eshte parashikuar edhe ne nenin 184 te Kodit te Punes
te Republikes se Shqiperise ku thuhet: “1) Ndalohet çdo
akt nderhyrjeje ne krijimin, funksionimin ose administrimin e
organizatave profesionale nga
organet shteterore.
2)
Ndalohet çdo akt nderhyrjeje ne krijimin, funksionimin ose
administrimin e organizatave te punemarresve nga punedhenesit
ose organizatat e punedhenesve”.
Gjithashtu,
ia vlen te theksojme qe neqoftese do te krijohet Sindikata
Policore, do te ishte mire qe ne organet drejtuese te saj te
zgjidheshin persona nga “elita” e policise, njerez me
kulture te pergjithshme dhe profesionale, me rezultate te larta
dhe korrekt ne detyre dhe jo mediokrit dhe problematiket, qe per
fat te keq, siç ka treguar pervoja e vendit tone, nuk mungojne
ne te tilla raste. Vetem keshtu, ajo mund te krijoje
personalitetin e saj juridik dhe te behet e denje dhe e
besueshme ne masen e punonjesve te policise, te cilet shpresojne
shume prej saj.
Cili
do te jete roli dhe kontributi i drejtuesve te M.R.Publik dhe te
Policise se Shtetit ne krijimin e Sindikates Policore ?
Per mendimin tone kontributi i drejtuesve te M.R.Publik dhe te
Policise se Shtetit per kete problem shume te rendesishem
qendron ne krijimin e mjedisit te pershtatshem dhe qendrimit
dashamires te tyre ndaj personave qe deshirojne te krijojne
Sindikaten e Policise. Sepse, megjithese ajo eshte nje e drejte
kushtetuese dhe ligjore e punonjesve te policise, por duke mos
mbyllur syte e veshet para realitetit tone, ku zbatimi i ligjit
nuk po konsiderohet akoma “gje e shenjte”,
iniciatoreve te krijimit te saj mund t’u hapen “telashe”.
Per me teper, ky rrezik shtohet pas Vendimit Unifikues te
Kolegjeve te Bashkuara te Gjykates se Larte, nr. 31, date
14.04.2003, i cili u mohon te drejten e kthimit ne pune
punonjesve te policise edhe kur gjykatat konstatojne dhe
provojne ligjerisht se ata jane larguar padrejtesisht nga puna.
Megjithese nuk eshte pjese e ketij debati, nuk mund te rrime pa
shfaqur mendimin edhe te shume kolegeve juriste, se ky vendim
vjen ne kundershtim te plote dhe te hapur me nenin 44 te
Kushtetutes, ku thuhet: “Kushdo ka te drejte te
rehabilitohet dhe/ose zhdemtohet ne perputhje me ligjin, ne rast
se eshte demtuar per shkak te nje akti, veprimi ose mosveprimi
te paligjshem te organeve shteterore”.
Sipas
fjalorit te shqipes se sotme, botim i Institutit te Gjuhesise
dhe Letersise i vitit 1984, faqe 1015, rehabilitim d.m.th. t’i
kthesh dikujt zyrtarisht te drejtat qe i ka humbur ose qe i jane
hequr gabimisht; t’i kthesh ose t’i vesh perseri ne vend
dikujt emrin e mire ose nderin qe i ishte perlyer. Pra nga ky
shpjegim e sqarim i fjalorit, kuptohet qarte qe ne rastet e
perjashtimit te pabazuar nga policia, e drejta kryesore qe i
hiqet padrejtesisht punonjesit te policise nga akti i paligjshem
i organeve shteterore (urdheri i perjashtimit nga Policia),
eshte e drejta per pune. Dhe qe ta rehabilitosh ate do te thote
qe t’i rikthesh atij te gjitha te drejtat, ku vendin kryesor e
ze rikthimi ne pune, kur provohet gjyqesisht se ai eshte hequr
padrejtesisht nga puna. Nuk ka dhe nuk mund te kete de jure e
de facto rehabilitim te nje personi te hequr padrejtesisht
nga puna vetem me faktin e demshperblimit te tij qe maksimalisht
behet me pagen e nje viti pune, siç eshte vendosur me Vendimin
Unifikues te cituar me siper.
Sikunder e vute re, jo pa qellim e
mbylla fjalen time me nje paranteze qe ne fund te fundit, synon
te menjanoje nje preçedent barriere per realizimin e nje te
drejte themelore te njeriut, sikurse eshte ajo e organizimit ne
sindikata. Nevojen dhe kohen se kur do te krijohet Sindikata e
Policise nuk e cakton asnje nga ne, por veçse vete punonjesit e
Policise.
Ju faleminderit
per vemendjen,
|
