Tiranë, më 24/11/2005

AVOKATI I POPULLIT NE BASHKEPUNIM ME PREZENCEN E OSBE-se NE TIRANE ORGANIZOI TRYEZEN E RRUMBULLAKET ME TEME:

"AKSESI I AVOKATIT TE POPULLIT NDAJ VENDIMEVE GJYQESORE TE FORMES SE PRERE" 

Me 23 Nentor 2005, Institucioni i Avokatit te Popullit ne bashkepunim me Prezencen e OSBE-se ne Tirane dhe pjesemarrjen e Zyres se Komisionerit per Mbrojtjen e te Drejtave te Njeriut, Poloni organizoi tryezen e rrumbullaket me objekt diskutimi: “Aksesi i Avokatit te Popullit ndaj vendimeve gjyqesore te formes se prere”.

          Qellimi i kesaj tryeze ishte diskutimi per plotesimet qe nevojiten të bëhen ne Kodin e Proçedures Penale dhe ne Kodin e Proçedures Civile, si rrjedhoje e ndryshimeve te fundit ne nenin 25 te Ligjit nr.9398 date 12.05.2005, “Per disa shtesa dhe ndryshime ne ligjin nr.8454 date 4.02.1999 “Per Avokatin e Popullit”. Ne paragrafin e fundit te nenit 25, thuhet shprehimisht se:

          “Avokati i Popullit pranon ankesa, kerkesa ose njoftime per shkelje te te drejtave te njeriut, qe rrjedhin nga administrata e pushtetit gjyqesor, vendimet e formes se prere dhe proçedurat gjyqesore. Hetimi dhe kerkesa e Avokatit te Popullit nuk prekin pavaresine e gjykates ne marrjen e vendimeve”. Ndryshimi qëndron vetëm për faktin se tashmë Avokati i Popullit mund të pranojë ankesa edhe për vendimet e formës së prerë, sepse për çështjet e tjera kjo dispozitë nuk ka ndryshuar. Ndryshimet janë bërë duke patur parasysh përvojën dhe ligjin polak, që i jep mjaft akses Ombudsmanit edhe mbi gjykatat dhe vendimet gjyqësore.

          Diskutimi ne kete tryeze u planifikua me pjesemarrjen e nje grupi deputetesh, anetare te Komisionit te Ligjeve ne Kuvend, Kryetarit dhe disa gjyqtareve te Gjykates Kushtetuese dhe të Gjykatës së Lartë, perfaqesuesve te Keshillit te Larte te Drejtesise, të Ministrisë së Drejtësisë dhe të organit te prokurorise, pedagogeve te Fakultetit Juridik, Tirane, avokateve private, perfaqesueseve te Komitetit Shqiptar te Helsinkit si dhe te vete zyres se Avokatit te Popullit. Për fat të keq nga Gjykata e Lartë dhe Ministria e Drejtësisë nuk pati përfaqësues.

Avokati i Popullit te Shqiperise, beri prezantimin e ndryshimeve te fundit ligjore dhe perspektiven qe ato hapin per veprimtarine e Avokatit te Popullit ne trajtimin e ankesave te qytetareve ne kete fushe.

Faktikisht, Zyra e Avokatit te Popullit ka patur dhe ka edhe mjaft ankesa per vendime gjyqesore te formes se prere, por deri tani nuk mund te nderhyje ne keto raste. Ndryshimet e fundit te ligjit “Per Avokatin e Popullit”, miratuar nga Parlamenti me 12 Maj 2005, e parashikojne edhe trajtimin e ketyre ankesave, por pa percaktuar rastet dhe mjetet e nderhyrjes se Avokatit te Popullit. Kjo duhet te mundesohet duke bere ndryshimet perkatese ne Kodin e Procedures Penale dhe Kodin e Procedures Civile, si rruga e duhur ligjore qe do te mundesonte me tej trajtimin ligjor te ankesave te qytetareve kunder vendimeve gjyqesore te formes se prere.

          Thelbi i diskutimeve te pjesmarresve u perqendrua ne dy momente kryesore:

1.     Domosdoshmeria e plotesimeve ne Kodin e Proçedures Penale dhe ne Kodin e Proçedures Civile, ne baze te percaktimit te bere ne paragrafin e fundit te nenit 25 te sipercituar. Kjo domosdoshmeri eshte konceptuar si kerkese teknike ligjore per specifikimin dhe plotesimin konkret te kuadrit te kompetencave qe Avokatit te Popullit i jane dhene tashme me ligj. Gjithashtu nga diskutimet eshte nxjerre si konkluzion edhe perfundimi se rritja e kompetencave edhe ne kete drejtim per Institucionin e Avokatit te Popullit, eshte tregues dhe kerkese e nje shoqerie dhe qeverisje demokratike te zhvilluar, për të rritur kontrollin e ndërsjelltë ndërmjet veprimtarisë së institucioneve që garantojnë të drejtat e njeriut.

2.     Plotesimi konkret ne formulim i ligjeve, perkatesisht i neneve 438, 449 dhe 451 te Kodit te Proçedures Penale dhe nenit 494 te Kodit te Proçedures Civile.

Ne fokusin e ketyre diskutimeve ishte projekti per mjetet dhe menyren e reagimit te Avokatit i Popullit ndaj vendimeve gjyqesore te formes se prere, gjithmone kuptuar kjo si nje kompetence per te ushtruar te drejten e paraqitjes se kerkeses per rishikim te ketyre vendimeve ne Gjykaten e Larte, si nje nga mjetet e jashtezakonshme qe ligji u njeh subjekteve perkatese ne keto raste.

Sipas plotesimeve te propozuara nga ana e eksperteve te Avokatit te Popullit ne kete tryeze, eshte qe Avokati i Popullit te futet ne subjektet qe kane te drejte te kerkojne rishikim te vendimeve gjyqesore te formes se prere; kërkesa per njesim ose ndryshim te praktikes gjyqesore nga ana e gjykatave, si dhe rishikimi i qendrimit te Kolegjeve te Bashkuara ne Gjykaten e Larte lidhur me vendimet unifikuese. Gjithmone behet fjale qe Avokati i Popullit do te beje kerkesa per rishikim te vendimeve gjyqesore te formes se prere ne rastet kur sita e kontrollit gjyqesor ka lejuar te rrjedhin edhe gabime gjyqesore, per te cilat nuk ka mjet tjeter korrigjimi.

Nga ana e deputeteve te ftuar ne kete tryeze, plotesimet e Kodit te Proçedures Penale dhe Kodit te Proçedures Civile, te propozuara per diskutim, u vleresuan si nje tejkalim i objektit te punes se Institucionit te Avokatit te Popullit, apo si nje e drejte ekskluzive e vete individeve qe nuk mund t’i njihet si e tille ketij institucioni, pra mbajten qendrim negativ ndaj propozimeve tona. Ne nuk kemi te drejte, dhe as qe i kritikojme per mendimet e tyre individuale qe shprehen qysh ne fillim te takimit, pa degjuar te pakten me pare se cila ishte pervoja polake.

Por ky qendrim i tyre nga ana e pjesmarresve te tjere ne tryeze, eshte cilesuar subjektiv, jo i mbeshtetur ne ligje dhe i paragjykuar. Nje qartesim te domosdoshmerise te ketyre plotesimeve kane dhene referatet e zv. Ombudsmanit te Polonise z.Swiatkiewicz, si dhe te Kryetarit te Kolegjit Penal ne Gjykaten e Larte, ne Poloni, z.Paprzycki. Te dy ata theksuan nevojen per te pajisur Ombudsmanin me kompetence per ankimim (rishikim) ne Gjykaten e Larte te vendimeve gjyqesore te formes se prere, gjithmone duke e lene ne çmimin e gjykates menyren se si do ta beje kete, perfshire edhe refuzimin, pra nuk ka prekje te pavaresise se gjyqesorit. Pervoja polake sipas tyre ka treguar se nuk ka asnje perplasje te pushteteve, se nuk mund as te supozohet ndonje keqperdorim i kesaj te drejte nga ana e Ombudsmanit, veçse rrit shkallen e kontrollit mbi drejtesine e vendimeve dhe garancite per mbrojtjen e te drejtave te njeriut.

Veç domosdoshmerise teknike ligjore per plotesimet ne Kodin e Proçedures Penale dhe Kodin e Proçedures Civile, nga ana e pjesemarresve te tjere, dhenia e kesaj kompetence Avokatit te Popullit eshte pare si nevoje edhe per arsye te tjera. Nga keto arsye mund te permendim:

1.     Faktin se pushteti gjyqesor ne Shqiperi, aktualisht shpesh i akuzuar publikisht si i korruptuar, nuk vuan nga pavaresia ne marrjen e vendimeve, por nga “pavaresia” ndaj ligjit.

2.     Ka shume ankesa nga individe te ndryshem ndaj vendimeve gjyqesore, veçanerisht ndaj atyre qe kane marre forme te prere, fakt ky i evidentuar edhe ne vete punen e institucionit tone. Çështja eshte se tek ne nuk parashikohet me ligj pjesëmarrja e avokatit të viktimës në gjyqin penal, gjë që krijon mundësira që të akuzuarit për vrasje apo trafikim të qënieve njerëzore të shpëtojnë nga ndëshkimi. Viktimat nuk mund të ankimojnë vendimet për pafajësi, apo dënime të buta, sepse këto janë të drejta ekskluzive të prokurorit. Kështu që ato shpesh here i drejtohen për ndihmë Avokatit të Popullit, i cili deri tashmë nuk mund t’i ndihmojë.

Konkluzioni i nxjerre ne kete tryeze eshte se aksesi i Avokatit te Popullit mbi vendimet gjyqesore, thjesht rrit garancite per mbrojtjen e te drejtave te qytetareve, transparencen e gjyqesorit si dhe pjesemarrjen e publikut ne dhenien e drejtesise nga ana e gjykates. Ky perfundim eshte nenvizuar vazhdimisht edhe ne konferencat gjyqesore, kur eshte diskutuar per nje pavaresi me te madhe te gjyqesorit nga politika si dhe nga format e presionit korruptiv, dhe si i tille, nuk cenon aspak pavaresine e gjyqesorit, perkundrazi ndihmon punen e tij.

Kjo tryeze mund te cilesohet si fillimi i nje diskutimi, i cili mund te perfshije edhe aktore te tjere ne tryeza te ngjashme qe mund te mbahen per kete qellim, perfshire edhe parlamentaret, te cileve do t’ju shpjegojme me durim se Institucioni i Avokatit te Popullit eshte nje krah i zgjatur i Parlamentit per te ushtruar kontroll mbi menyren dhe format e qeverisjes se vendit. Gjithsesi eshte e qarte se sipas nenit 81 te Kushtetutes jane Keshilli i Ministrave apo deputetet ata qe kane te drejte dhe duhet te propozojne ligjet perkatese qe ne te zbatojme te drejten qe tashme na eshte dhene per te pritur dhe reaguar ndaj vendimeve gjyqesore te formes se prere.