Kompetencat e Avokatit të Popullit përpara Parlamentit – Inisiativa për Amendime të Ligjeve dhe Raportet e Veçanta

Fjala e Avokatit të Popullit në Konferencën e organizuar nga Komisioni Europian dhe Ombudsmani i Maqedonisë në Shkup më 20-21 nëntor 2006

          Të nderuar zotërinj organizatorë

          Të nderuar kolegë

          Së pari, më lejoni të falenderoj organizatorët e kësaj Konference për ftesën që na kanë bërë për të marrë pjesë në këtë Konferencë të rëndësishme për punën e Ombudsmanit.

          Së dyti, t’ju falenderoj për mundësinë që më jepet për të folur përpara kësaj audience të nderuar mbi veprimtarinë e Avokatit të Popullit në Republikën e Shqipërisë në një aspekt shumë të rëndësishëm, siç janë marrëdhëniet e tij me Kuvendin (Parlamentin) e Shqipërisë.

          Tashmë dihet se Avokati i Popullit në Shqipëri funksionon prej 7 vitesh, që nga viti 2000. Institucioni ynë parashikohet nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, e cila në 5 nene të saj ka përcaktuar të drejtat dhe detyrat e Institucionit, statusin e tij si dhe detyrimet që kanë institucionet e tjera shqiptare në marrëdhënie me Avokatin e Popullit. Qysh nga krijimi i institucionit tonë e në vazhdimësi ne e kemi ndier realisht kujdesin e Parlamentit tonë për ngritjen, forcimin dhe konsolidimin e veprimtarisë tonë. Kjo sepse, siç ka thënë kolegu ynë i nderuar, Ombudsmani i Danimarkës, zoti Hans Gammeltoft Hansen “Ombudsmani është krahu i zgjatur i Parlamentit mbi Administratën publike, me qëllim që gjatë zbatimit të ligjit, ajo (administrata publike) të punojë që të arrihen qëllimet e ligjvënësit”. Prandaj me inisiativë të grupeve të deputetëve në dy raste, në fillim në vitin 2000 dhe më pas, në vitin 2005, janë bërë dy amendime të ligjit nr.8454 datë 4 shkurt 1999 “Për Avokatin e Popullit”. Këto amendime kanë forcuar pavarësinë e institucionit si dhe kompetencat tona për kontrolle dhe inspektime nëpër burgje, vendet ku mbahen të paraburgosurit, fëmijët, të sëmurët etj.

          Avokati i Popullit ka vazhduar të informojë herë pas here me shkrim ose verbalisht Kryesinë e Kuvendit, apo dhe komisionet parlamentare përkatëse për veprimtarinë e tij ose ka bashkëvepruar me grupe deputetësh për çështje të veçanta.

          Kemi marrë pjesë në diskutime të projektligjeve të ndryshme, si dhe kemi dërguar edhe rekomandime për çështje të ndryshme, duke sugjeruar që deputetët në komisionet parlamentare jo vetëm të informohen për veprimtarinë e opinionet tona, por edhe që të ndërmarrin inisiativën legjislative për ndryshimin dhe përmirësimin e ligjeve, kur i vlerësojnë me vend Rekomandimet tona.

I. Baza Kushtetuese dhe ligjore e marrëdhënieve të Avokatit të Popullit me Kuvendin (Parlamentin) e Republikës së Shqipërisë.

          Marrëdhëniet, mbi bazën e një bashkëpunimi të ngushtë, ndërmjet Parlamentit dhe Avokatit të Popullit në Shqipëri janë institucionale dhe zhvillohen sipas përcaktimeve që ka bërë Kushtetuta e vendit dhe legjislacioni “Për Avokatin e Popullit”. Sipas neneve 60 deri 63 të Kushtetutës sonë “Avokati i Popullit është i pavarur në ushtrimin e detyrës së tij (n.60.2). Avokati i Popullit zgjidhet nga tri të pestat e të gjithë anëtarëve të Kuvendit për një periudhë prej 5 vjetësh me të drejtë rizgjedhje (n.61.1). Gjithashtu ai mund të shkarkohet me tri të pestat e të gjithë anëtarëve të Kuvendit (n.62.2). Neni 63 i Kushtetutës ka rëndësi për temën që po diskutojmë. Në këtë nen përcaktohet:

1.     Avokati i Popullit paraqet raport vjetor përpara Kuvendit.

2.     Avokati i Popullit raporton përpara Kuvendit kur i kërkohet prej këtij, si dhe mund t’i kërkojë Kuvendit të dëgjohet për çështje që ai i çmon të rëndësishme.

3.     Avokati i Popullit ka të drejtë të bëjë rekomandime dhe të propozojë masa kur vëren shkelje të të drejtave dhe lirive të njeriut nga administrata publike.

4.     Organet dhe funksionarët publikë janë të detyruar t’i paraqesin Avokatit të Popullit të gjitha dokumentet dhe informacionet e kërkuara prej tij.

Ligji nr.8454 datë 04.02.1999 “Për Avokatin e Popullit” i plotësuar me dy ligje të mëvonshme nr.8600, datë 10.04.2000 dhe nr.9398 datë 12.05.2005 i ka detajuar më me hollësi këto dispozita të Kushtetutës shqiptare. Kështu neni 24  i ligjit “Për Avokatin e Popullit” titullohet “E drejta e Avokatit të Popullit për rekomandime legjislative” dhe përcaktohet si më poshtë:

“Kur Avokati i Popullit vëren se është vetë përmbajtja e ligjit ose e akteve të tjera normative dhe jo zbatimi i tyre shkaku që krijon premisa për shkelje të të drejtave të njeriut, të njohura nga Kushtetuta ose ligjet e tjera, ka të drejtë: a. t’u rekomandojë organeve që kanë të drejtën ligjvënëse të bëjnë propozime për ndryshimin dhe përmirësimin e ligjeve”;

Kurse në nenin 26 të ligjit “Për Avokatin e Popullit” “Raportimi në Kuvend” parashikohet: Avokati i Popullit paraqet në Kuvend një raport vjetor, i cili diskutohet në seance plenare. Një kopje e këtij raporti i dërgohet Presidentit të Republikës dhe Kryetarit të Këshillit të Ministrave”. Në vijim në nenin 27, “Raportimet e veçanta në Kuvend” thuhet:  Përveç raportimit në kushtet e nenit 26, Avokati i Popullit mund të raportojë para Kuvendit me nismën e tij ose me kërkesën me shkrim të Kryetarit të Kuvendit ose të një grupi deputetësh. Kryetari i Kuvendit vlerëson nëse ky raportim do të bëhet:

a. në seancë plenare;

b. me shpërndarje të raportit;

c. në komisionet e përhershme të Kuvendit;

Edhe në këto raste, kopje të këtij raporti i dërgohen Presidentit të Republikës, Kryetarit të Këshillit të Ministrave, si dhe organit më të lartë epror, vartësit e të cilëve janë përmendur në raport”.

II. Veprimtaria jonë praktike në lidhje me amendimin e ligjeve nga Parmaneti.

          Gjatë veprimtarisë sonë rreth 7 vjeçare në mjaft raste, pas ankesave, kërkesave apo njoftimeve të ankuesve, kemi konstatuar se ka qenë vetë përmbajtja e ligjit dhe jo zbatimi i tij shkaku që ka krijuar premisa për shkelje të të drejtave të njeriut. Si rrjedhojë kanë qenë kushtet për zbatimin e gërmës a të nenit 24 të ligjit “Për Avokatin e Popullit”, për të bërë Rekomandime organeve që kanë të drejtën ligjvënëse për ndryshimin dhe përmirësimin e ligjeve.

          Kështu që janë përdorur dy nga tre mënyrat që përcakton neni 81.1 i Kushtetutës për inisiativën legjislative. Sipas nenit 81.1 të Kushtetutës, të drejtën e inisiativës legjislative e kanë Qeveria, çdo deputet si dhe 20 mijë zgjedhës.

          1. I është rekomanduar në 11 raste deputetëve për të ndërmarrë nisma për të nxjerrë apo ndryshuar ligje në fusha të ndryshme. Nga këto janë pranuar 7 Rekomandime, 2 janë refuzuar, kurse 2 janë akoma në shqyrtim. Nga 7 rekomandimet e pranuara, 2 kanë qenë për amendime të ligjit nr.8454 datë 04.02.1999 “Për Avokatin e Popullit”. Ndërsa 5 rekomandimet e tjera të pranuara mund të përmendim nxjerrjen e ligjit nr.8948 datë 03.10.2002 për zgjidhjen e problemit të rreth 40 ish oficerëve të ushtrisë të cilët nuk përfitonin nga ligji “Për sigurimet shoqërore të ushtarakëve”. Gjithashtu përmendim nxjerrjen e ligjit nr.9071 datë 22.05.2003 “Për plotësimin e ligjit “Për të drejtat dhe trajtimin e të dënuarve me burgim etj. Ndër rastet negative përmendim hedhjen poshtë nga Kuvendi të Rekomandimit tonë të pranuar nga deputetët që ishte propozim ligji për përmirësimin e nenit 4 të ligjit nr.8292 datë 25.02.1998 “Për forcat speciale dhe ato të ndërhyrjes së shpejtë”. Kjo dispozitë që në Rekomanduam të rregullohej ka të bëjë më pengesat që ndesh prokuroria dhe gjykata kur akuzohen për vepra penale forcat speciale të policisë gjatë aktivitetit të tyre. Me interes janë edhe propozimet tonë në drejtim të komisioneve parlamentare të ngritura për të përmirësuar Kodin Zgjedhor (Kodi elektoral).

          Kështu gjatë vitit 2004, i kemi nisur direkt Kuvendit Rekomandimin për plotësimin e Kodit Zgjedhor, për të drejtën e personave për të votuar në zgjedhjet vendore kur ndodhen në paraburgim jo në vendin ku janë të regjistruar. Ky rekomandim ju drejtua Komisionit Bipartizan që përgatiti Kodin Zgjedhor të vitit 2003. Verbalisht na u tha se rekomandimi është i drejtë, por nuk u pasqyrua në Kod. Përsëri në vitin 2006, e kemi përsëritur Rekomandimin tonë, duke shtuar propozimin për ndalimin e pjesëmarrjes së fëmijëve në fushatat elektorale si dhe të caktimit të detyrueshëm të marzhit 30% për pjesëmarrje të grave në Këshillat e bashkive dhe komunave. Këto propozime janë akoma në shqyrtim.

Propozimet për përmirësimin e Kodit Zgjedhor përfshinin edhe ato dispozita që rregullojnë proçesin e numërimit të votave. Së pari, që votat të numërohen jo në qendrat e votimit, por në qendrat e komisioneve zgjedhore të zonave elektorale. Ky propozim u pranua. Së dyti, që votat të mos numërohen nga anëtarët e komisioneve zgjedhore, të cilët janë zakonisht militantë të partive politike, por nga tre gjyqtarë për çdo zonë elektorale me qëllim që të garantohet paanshmëria dhe shmanget zvarritja e proçesit elektoral. U pranua varianti i propozuar nga ekspertët e OSBE-së që numërimi të bëhet nga skuadrat e posaçme të numërimit.

2. I janë  drejtuar 21 Rekomandime Qeverisë shqiptare (direkt Kryeministrit apo ministrave të ndryshëm) për të përgatitur projekt ligje për çështje të ndryshme që kanë dalë nga shqyrtimi i ankesave apo kërkesave Nga këto janë pranuar 11 Rekomandime për të cilat janë bërë edhe ndryshimet përkatëse në ligjet e propozuara. Eshtë refuzuar deri tani vetëm 1 Rekomandim, kurse janë në shqyrtim 9 rekomandime. Në këto raste ose po punohet për përgatitjen e projektligjeve ose projektligjet presin në Parlament për t’u shqyrtuar. Ndër këto propozime mund të përmendim:

Më datën 10.10.2002 Kuvendi miratoi Ligjin nr. 8950 “Për Gjendjen Civile”. Mbi bazën e Rekomandimit tonë drejtuar Kryeministrit, është përfshirë në nenin 51 të ligjit të mësipërm e drejta e Zyrës së Gjendjes Civile për të kërkuar ç’regjistrimin nga regjistrat e saj, nëpërmjet gjykatës, për personat që kanë vdekur, por për të cilët nuk interesohet asnjeri. Përsëri në vitin 2006 i kemi propozuar Qeverisë rregullimin e çështjes së regjistrimit të fëmijëve për të cilët familjarët, sidomos familjet rome nuk interesohen, sepse janë burim trafikimi për fëmijët. Rekomandimi nuk është shqyrtuar akoma.

Eshtë miratuar rekomandimi për ndryshime në ligjin nr.9290 datë 23.03.2004 “Për legalizimin e shtesave në ndërtim”. Ky rekomandim është pranuar dhe është miratuar në Kuvend. Gjithashtu kemi patur sukses me disa Rekomandime të drejtuara Qeverisë në lidhje me sigurimet shoqërore dhe përmirësimin e kushteve të punës për ushtarakët, të cilat janë përfshirë në ligjin “Për statusin e ushtarakut” etj.

Në Raportet tona vjetorë nga viti 2001 e në vazhdim i kemi rekomanduar Qeverisë që të marrë masa për të përgatitur disa ligje e akte të tjera që të plotësohen detyrimet që rrjedhin nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë. Konkretisht për dy çështje detyrimet e përcaktuara nga nenet 10 dhe 44 të Kushtetutës nuk janë plotësuar akoma siç duhet:

a. Detyrimi i Qeverisë për lidhjen e marrëveshjeve me bashkësitë fetare, siç kërkon neni 10 i Kushtetutës. Rezulton se megjithëse kanë kaluar 7 vjet nga miratimi i Kushtetutës së 28 nëntorit 1998, shteti shqiptar ka ratifikuar vetëm marrëveshjen me Komunitetin Katolik, me ligjin nr. 8902 datë 23.05.2002 “Për ratifikimin e marrëveshjes ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe Selisë së Shenjtë për rregullimin e marrëdhënieve të ndërsjellta”. Përsa i përket Komunitetit Musliman Shqiptar, Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë dhe Kryegjyshatës Botërore Bektashiane, projekt marrëveshjet janë hartuar nga Komiteti Shtetëror i Kulteve dhe u është dërguar për komente tre entiteteve të mësipërme, para se këto projekt marrëveshje t’i paraqiten Qeverisë Shqiptare. Për këto projekte vetëm Kisha Ortodokse ka bërë komentet përkatëse dhe projekt marrëveshja rezulton të jetë paraqitur pranë Zyrës së Kryeministrit të Shqipërisë qysh në muajin Prill 2005.

Marreveshjet e kërkuara nga neni 10 i Kushtetutës janë bërë të domosdoshme dhe urgjente, sepse duhet që në të njëjtën kohë të pajtohen interesat e shtetit tonë laik me ato të bashkësive të ndryshme fetare, me qëllim që të garantohet respektimi i bindjeve fetare të secilit person, por edhe të ruhet karakteri laik i shtetit dhe shoqerisë sonë. Në mënyrë të veçantë në këto marrëveshje ne kemi rekomanduar se duhet rregulluar kufizimi për të mosmbajtur brenda ambienteve të shkollave publike sende apo veshje që tregojne përkatësinë fetare siç është p.sh. përvoja franceze, apo kufizime të tjera që mund të konsiderohen të nevojshme nga ekspertët e fushës. Kuptohet se këto kufizime nuk duhen lënë në diskrecionin e rregulloreve të shkollave, sepse kjo është një shprehje vullneti administrativ antikushtetuese. Në këtë mënyrë do të arrihet edhe përputhja e legjislacionit tonë me kërkesat e Konventave dhe akteve të tjera ndërkombëtare për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut.

          Qysh nga viti 2001 e në vazhdim ne kemi bërë rekomandime gjithë Qeverive si dhe kemi përmendur këtë çështje në Raportet tona vjetore në Kuvend. Faktikisht të gjithë e kanë pranuar në parim Rekomandimin e mësipërm, por realisht është lidhur vetëm një marrëveshje nga tre apo katër të tilla që ne mendojmë se duhen.

          b. Rekomandimi për nxjerrjen e ligjit për rehabilitimin apo zhdëmtimin nga aktet apo veprimet e paligjshme të organeve shtetërore, siç kërkon neni 44 i Kushtetutës. Qeveria ja ka ngarkuar si detyrë Ministrisë së Drejtësisë që të përgatitë projektligjin qysh në vitin 2003. Deri tani është nxjerrë vetëm ligji për zhdëmtimin e personave të burgosur padrejtësisht (ligji nr. 9381 datë 28.04.2005).

Ndër Rekomandimet e pa shqyrtuara përmendim atë për një ndryshim në ligjin nr.8434 datë 28.12.1998 “Për organizimin e pushtetit gjyqësor në Republikën e Shqipërisë”.

          Rekomandimi synon të rregullojë një ndër problemet e parregulluara si duhet me ligj, siç është çështja e afatit të qëndrimit në detyrë të Kryetarëve dhe Zëvendëskryetarëve të gjykatave të shkallës së parë dhe atyre të Apelit.

          Në këtë Rekomandim argumentohet se kryetarët dhe zëvendës kryetarët e këtyre gjykatave janë të pakufizuar në afat në këto detyra drejtuese me karakter administrativ. Ata mund të qëndrojnë në këto detyra derisa do të dalin në pension në moshën 65 vjeç, gjë e cila duhet ndryshuar.

Ky rekomandim është pranuar në parim dhe projekti përkatës nga Qeveria është dërgur në Parlament.

Gjatë diskutimit të projektligjeve të ndryshme në Komisionet e Kuvendit ne kemi dhënë shpesh herë opinione pozitive që janë marrë parasysh. Por ka patur një rast që Komisioni i Ligjeve të vlerësonte më tepër mendimin e Avokatit të Popullit në rastin e diskutimit të ligjit “Për Prokurorinë”, që u miratua në shkurt 2001. Avokati i Popullit theksoi se nuk duhej mohuar në atë ligj e drejta e ankimit që mund të bënte një prokuror, kur ai largohej nga detyra me dekret të Presidentit të Republikës. Ky ishte një kufizim i padrejtë, në kundërshtim me nenin 13 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe aktet e tjera ndërkombëtare. Kështu që kur një prokuror në vitin 2001 u ankua në një gjykatë ndaj largimit të tij nga puna, ajo Gjykatë e përcolli çështjen në Gjykatën Kushtetuese. Gjykata Kushtetuese e shfuqizoi dispozitën e lartpërmendur të ligjit për Prokurorinë pikërisht me arsyetimin se shkel rëndë të drejtën themelore të njeriut për t’u ankuar ndaj çdo akti apo vendimi që e konsideron të padrejtë.

III. Raportet e veçanta

Në lidhje me Raportimet në Kuvend ne kemi paraqitur 6 Raporte vjetore, të cilat janë diskutuar me debate nga deputetët. Ato janë vlerësuar pozitivisht dhe dy vitet e fundit janë miratuar edhe Rezoluta përkatëse nga Parlamenti.

          Kurse për raporte të veçanta ne kemi bërë këtë gjë vetëm në dy raste:

          a) Raportim në Komisionin parlamentar për të drejtat e njeriut në vitin 2004 në lidhje me gjendjen e të burgosurve në përgjithësi dhe për ankesat e të burgosurve të ardhur  nga Greqia në veçanti.

          b) Raportimi në Komisionin e posaçëm për telefoninë mobile (celulare) në vitin 2006.

          Në këto raste informacionet dhe rekomandimet e dhëna nga Avokati i Popullit janë vlerësuar pozitivisht dhe janë përfshirë në materialet që kanë përgatitur komisionet për Parlamentin e Shqipërisë.

          Në lidhje me këto raportime të veçanta i kemi vënë vetes si detyrë që të aplikojmë më tepër këtë formë pune.

          Marrëdhëniet e Avokatit të Popullit me Kuvendin e Shqipërisë do të vazhdojnë të mbeten prioriteti ynë. Ne punojmë fort që të ruajmë pavarësinë tonë gjatë ushtrimit të detyrës. Ne besojmë që Institucioni ynë “do të vazhdojë të mbështetet me gjithë zemër, nga të gjitha Partitë politike, që të bëhet një institucion i fortë dhe jo si top pingpongu në dorën e Partive politike të cilat përbëjnë Parlamentin, sepse ndodh që ato tentojnë të vënë nën ndikimin e tyre edhe veprimtarinë e Avokatit të Popullit apo të mundohen të kufizojnë pavarësinë e tij.

Faleminderit për vëmendjen  

___________________________________________________________________

K O N K L U Z I O N E

nga Konferenca Ndërkombëtare: 

"Bashkëpunimi me Ombudsmanin – faktor relevant për zhvillimin e demokracise"

Mbi bazë të diskutimeve, në lidhje me temën e Konferencës, gjatë së cilës shkëmbyem përvoja dhe mendime për rëndësinë e bashkëpunimit me Ombudsmanin, ne, përfaqësuesit e institucioneve të ombudsmanit ¹, i miratuam konkluzionet si vijojnë:

1.      Me rëndësi esenciale për pasqyrimin e nivelit të realizimit të të drejtave dhe lirive të njeriut në një shoqëri, si dhe mbrojtja e tyre cilësore është bashkëpunimi i administratës publike me Ombudsmanin.

2.      Bashkëpunimi i administratës publike me institucionet e ombudsmanit nuk është në nivelin e duhur prandaj dhe nevojitet veprim permanent në kuptim të përmirësimit të relacioneve: administratë publike – qytetarë dhe administratë publike – ombudsman.

3.      Nevojitet edukimi në vazhdimësi në drejtim të ngritjes së vetëdijes së qytetarëve dhe administratës publike përkitazi me të drejtat dhe liritë e njeriut dhe për mënyrat e mbrojtjes së tyre.

4.      Impelemtimi efikas i Kodeksit Evropian për sjellje të mirë administrative, do të thotë ngritje të nivelit profesional dhe të ndjenjës së përgjegjësisë tek administrata publike e që do të ndihmonte që ajo të jetë më lehtë e arritshme për qytetarët dhe në të cilën ata do të kenë besim.

5.      Procedura ligjore precize, të qarta dhe të thjeshta, të harmonizuara me standardet ndërkombëtare, si dhe përkrahja e plotë nga organet shtetërore, do të ndihmonin në ngritjen e nivelit të bashkëpunimit të administratës publike me ombudsmanin.

6.      Avancimi i marrëdhënieve të institucioneve të ombudsmanit me mediat dhe sektorin joqeveritar është i rëndësishëm për arritjen e bashkëpunimin efikas të administratës publike me ombudsmanin.

-------------------------

1. Ombudsmani Parlamentar i Suedisë, Ombudsmani Nacional i Austrisë, Ombudsmani Federal i B e H, Ombudsmanët e: Shqipërisë, Bullgarisë, B e H, Vojvodinës, Greqisë, Katalonisë, Kosovës, Republikës Serbe, Sllovenisë, Kroacisë, Malit të Zi, Maqedonisë dhe përfaqësues i IOE-së.