Date 19/01/2004

Fjala e Avokatit te Popullit ne Konferencen mbi problemet

e Trafikimit te femijeve

Tiranë 19-20 Janar 2004

Të nderuar bashkëorganizatorë të Konferencës z. Robles, zj. Konrad dhe zoti Bejtja

Te nderuar zoterinj, ministra, kolegë dhe pjesmarres ne kete konference. Duke falenderuar Këshillin e Europës dhe Qeverinë Shqiptare, nëpërmjet Ministrisë së Punës dhe Çështjeve Sociale, që kanë organizuar këtë Konferencë ndërkombëtare për problemet e trafikut të fëmijëve si dhe ftesën dhe mundësinë për të folur para këtij auditori të nderuar, më lejoni të paraqes shkurtimisht disa mendime të institucionit të Avokatit të Popullit për këtë çështje.

Ndonëse Shqipëria qysh në vitin 1992 ratifikoi Konventën e OKB-së për të drejtat e fëmijëve, trafikimi i fëmijëve shqiptarë përbën një plagë mjaft shqetësuese. Dihet që ky është një fenomen jo vetëm shqiptar, por për të gjitha vendet ish komuniste që filluan proçeset e tranzicionit drejt demokracisë pas vitit 1990. Këto vitet e fundit është veçori për Shqipërinë që ndërsa për trafiqet e tjera të drogës, prostitucionit, të klandestinëve etj, kemi qënë më tepër vend tranziti se sa vend origjine, për trafikun e fëmijëve jemi veçse vend origjine. Pa mohuar rezultatet pozitive të viteve të fundit që kanë patur të bëjnë sidomos me rritjen e kontrollit të kufijve, por sidomos hartimin nga Qeveria në vitin 2001 të Strategjisë Kombëtare për fëmijët, sipas të dhënave jo të plota, konstatohet se rreth 4000 fëmijë shqiptarë janë larguar në emigracion të pashoqëruar nga prindërit (3000 në Greqi dhe 1000 në Itali). Kjo kategori fëmijësh të ndodhur larg familjes dhe kujdesit të saj, ndodhet përballë rreziqeve të shumta si keqtrajtimi, abuzimi fizik e seksual, trafiku i organeve apo përfshirja në trafiqe të tjera të paligjshme. Në jo pak raste këta fëmijë janë shitur nga të afërmit apo prindërit e tyre ose edhe grabiten dhe shfrytëzohen nga rrjete mafioze e kriminale për qëllime fitimi. Trafikimi i fëmijëve, sidomos i vajzave të vogla, të moshës 14-18 vjeç është një burim fitimi maksimal për trafikantët, të cilët shfrytëzojnë çdo mundësi deri edhe grabitje dhe përdhunime për të realizuar gjahun e tyre.

Burimet e trafikut të fëmijëve janë: nga familje të divorcuara dhe me mungesë edukimi e kujdesi familjar; nga familje me shumë fëmijë dhe në gjendje të vështirë ekonomike, nga familje fshatare që shpresojnë në ndihmën e fëmijëve pak më të mëdhenj për të rritur fëmijë të tjerë më të vegjël; nga fëmijë të mbetur jetimë dhe pa kujdes; nga familje që prindërit u janë larguar për punësim jashtë shtetit si dhe fëmijët që kanë braktisur shkollën dhe janë marrë me lypësi e veprimtari tjetër të kundërligjshme edhe në Shqipëri.

          Kushtet e jetesës të të miturve të trafikuar në shumicën e rasteve janë të mjerueshme, bëjnë punë të rënda sidomos lypësi dhe me orar të zgjatur dhe pagesë minimale sa për t’u ushqyer. Këta fëmijë janë të preferuar për trafikantët, sepse u kushtojnë pak dhe përfitimi nga puna e tyre është gjithnjë e në rritje.

Rrugët e trafikimit të fëmijëve zakonisht janë të njëjta me ato të trafikimit të qenieve njerëzore, por shpesh përdoren nga trafikantët edhe dokumente false si kujdestarë apo prindër të tyre. Ka patur jo pak raste ankesash edhe për proçeset e birësimit ndërkombëtar, i cili mbetet një formë trafiku që duhet investiguar në mënyrë të veçantë.

          Fëmijët e rrugës, të cilët për fat të keq më të shumtët janë romë dhe jevgjitë (gipsi) përfaqësojnë kategorinë më të vuajtur, më të pambrojtur, më të ekspozuar ndaj shumë rreziqeve si keqtrajtimi, pasiguria, analfabetizmi, kequshqyerja etj, të cilët ushtrojnë “profesionin” e lypësit, shitësit ambulant, të llustraxhiut etj.

          Fëmijët e përfshirë në punë dhe aktivitete të tjera fitimprurëse janë fëmijë të cilët e kanë braktisur përfundimisht shkollën, ndërsa të tjerë e frekuentojnë atë dhe kryejnë punë të ndryshme, kryesisht pas mësimit, duke u aktivizuar në ekonominë familjare ose aktivitete jashtë familjes. Këta fëmijë janë kryesisht nga familjet shqiptare që kanë bërë migracion nga zonat e varfra verilindore, në qytetet kryesore të Shqipërisë së mesme apo zonat bregdetare. Në veri të Shqipërisë ka shumë fëmijë që janë të rrezikuar nga gjakmarrja dhe si rrjedhojë ata janë të përjashtuar nga lëvizja e lirë, edukimi në shkollë dhe jetojnë në varfëri sepse edhe prindërit e tyre të ngujuar nuk punojnë.

          Sa më sipër paraqita situatën e gjendjes së fëmijëve në tërësi, përtej objektit të kësaj konference. Por cilat janë shkaqet që kanë çuar në këtë gjendje?? Sigurisht që ato burojnë nga shumë faktorë si gjendja dhe niveli i ulët ekonomik e social i vendit, tronditja e bazamentit tradicional të familjes shqiptare, por mbi të gjitha moszbatimi efikas i ligjit dhe mos bashkëpunimi i duhur nga agjencitë e caktuara si policia, prokuroria, gjykata, shërbimet inteligjente dhe struktura të tjera të shtetit si pushteti vendor, shkollat, institucionet e ndihmës dhe përkrahjes sociale etj. Jo në pak raste elemente të korruptuar të këtyre strukturave të shtetit kanë bërë pjesë apo kanë favorizuar këtë situatë, por shumë prej tyre nuk kanë marrë dënimin e merituar.

Institucioni i Avokatit te Popullit në Shqipëri, duke qene pjese perberese e atyre qe quhen Institucione Kombetare te te Drejtave te Njeriut, gjatë kater vjet të ekzistencës së tij, ka trajtuar ne total rreth 11 mije ankesa, kërkesa e njoftime, me nje mesatare zgjidhjesh pozitive 22-25përqind ne favor te ankuesve. Në tre raportet vjetore të punës që kemi paraqitur para Kuvendit të Shqipërisë kemi pasqyruar edhe gjendjen e rëndë të fëmijëve në Shqipëri dhe kemi rekomanduar masa konkrete për përmirësimin e gjendjes së tyre. Por për hir te se vertetes me duhet te them se raste te natyres qe lidhen drejtperdrejt me tematiken e kesaj konference, nuk kemi patur. Megjithatë në rastet e pakta qe kane patur te bejne me te drejtat e femijeve me prinder te divorcuar apo të femijeve te braktisur, ndjeshmeria dhe kujdesi ynë ka qene maksimal. Eshtë evidente se të miturit shpesh herë nuk dijnë si dhe ku të ankohen, prandaj shpesh herë ne kemi vepruar me inisiativën tonë. Qofte edhe nje artikull gazete, qofte edhe nje rast i shfaqur ne edicione lajmesh, ka mjaftuar qe Avokati i Popullit te fillojë investigimin me qëllim ndihmën ndaj tyre.

Gjatë shqyrtimit të rasteve konkrete, Avokati i Popullit ka shqyrtuar nëse janë zbatuar detyrimet qe rrjedhin nga nenshkrimi i konventave nderkombetare apo nga legjislacioni vendas. Në këto raste ndërhyrjet e Avokatit te Popullit kanë qene frutdhenese, jo vetëm sepse janë vene ne levizje strukturat e permbarimit, ato të shkollës apo ndihmës sociale, por se duke ju bërë ketyre rasteve edhe publiciteti i nevojshem, është krijuar precedenti pozitiv. Në vitin 2003, nga ana e Avokatit te Popullit jane hartuar Rekomandime per Ministrin e Drejtesise dhe Ministrin e Rendit, per t’i sensiblizuar që të kontrollojnë e t’u kërkojnë llogari organeve të tyre vartëse, për të vlerësuar në radhë të parë interesin e fëmijëve.

Edhe ne një informacion derguar Kryeministrit te Shqiperise, Avokati i Popullit ka ngritur shqetesimin se pertej studimeve jo dhe aq reale te realizuar nga disa OJF, realiteti fton dhe tregon nje te vertete tjeter. Prandaj kemi rekomanduar se ka vend per nje bashkepunim dinamik dhe real me Ministrine e Punes dhe Çeshtjeve Sociale, Ministrine e Arsimit dhe shume struktura te tjera qe ne Strategjine e Qeverise per femijet shqiptare permenden shpesh, por realisht nuk ndjehen sepse kanë bërë pak.

Në shume nga vendet nga kanë ardhur miqtë e huaj në këtë konferencë, për fëmijët ka struktura të veçanta te krijuara nga shteti. Në shtete të tilla si Suedia, Norvegjia, Franca, Belgjika etj, këto struktura janë të vjetra dhe mjaft efikase në punën e tyre. Ka edhe vende të tjera si Greqia, Sllovenia, Kroacia, Maqedonia që sapo i kanë krijuar dhe që kryesisht veprojnë brenda apo në bashkëpunim të ngushtë me Zyrat e Ombudsmenëve, që janë institucione kombëtare, analoge me Avokatin e Popullit në Shqipëri. Përfitoj nga rasti t’ju bëj thirrje kolegëve që janë të pranishëm sidomos atyre greke dhe italiane që të ndihmojnë më tepër fëmijët shqiptarë që ndodhen në vendet e tyre. Duke e menduar si efikase, në bashkëpunim me “Save the Children” këtë vit në zyrën tonë, do të fillojë funksionimi i një nënseksioni që do të merret në mënyrë specifike me problemet e fëmijëve në Shqipëri. Por rekomandimi ynë është se ka ardhur koha që edhe në Shqipëri të krijohet një autoritet i fortë shtetëror, i cili jo vetëm që do të nxitë autoritetet dhe organet shtetërore për zhvillimin e fëmijëve, por do të jetë edhe një mbrojtës i të drejtave të fëmijëve. Por për këtë në radhë të parë duhet vullnet politik, angazhim financiar si dhe ndryshimet e duhura në legjislacion.

Duke përfituar nga rasti ju bëj thirrje strukturave të Bashkimit Europian dhe të Këshillit të Europës që ta vlerësojnë pozitivisht kërkesën e vazhdueshme të popullit shqiptar dhe strukturave politike përfaqësuese të tij, që të heqin barrierat që pengojnë lëvizjen e lirë të shqiptarëve, sepse kjo është një nga rrugët e sigurta për të zvogëluar në minimum të gjitha llojet e trafiqeve, përfshirë edhe trafikun e fëmijëve.

Kjo konferencë besoj se do të shërbejë për t’i dhënë një impuls të ri punës për mbrojtjen e fëmijëve dhe në veçanti luftës kundër trafikut të fëmijëve

Faleminderit për vëmendjen.

Ermir  DOBJANI