Tiranë, më 17/12/2004

FJALA E AVOKATIT TE POPULLIT, 

Z. ERMIR DOBJANI,

NE HAPJE TE KONFERENCES KOMBETARE 

ME TEME: “TE DREJTAT E PUNONJESVE”

Tiranë, 17 dhjetor 2004

E nderuara zonja Zv.Kryetare e Kuvendit të Shqipërisë

Të nderuar zotërinj Kryetarë të Gjykatës Kushtetuese të Gjykatës së Lartë

dhe Prokurori i Përgjithshëm

Të nderuar zotërinj Ministra

Të nderuar bashkëorganizatorë, Zyra e OSBE-së, drejtues të Sindikatave dhe pjesëmarrës në këtë konferencë.

Institucioni i Avokatit të Popullit mori nismën dhe gjeti mbështetje nga bashkëorganizatorët për mbajtjen e kësaj konference kombëtare me temën “Të drejtat e punonjësve”. Duke i falenderuar të gjithë këta partnerë, jemi të bindur se duke diskutuar bashkërisht mund të arrihen ndryshime në qëndrimin që do të mbajnë administratat e punëdhënësve publikë dhe privatë për të zbatuar akoma më tepër të drejtat e punonjësve si dhe për të respektuar organizmat sindikale si partnerë të rëndësishëm socialë.

Të gjithë ne, organizmat qeveritare, sindikatat, mediat, biznesi privat etj kemi folur dhe flasim pa pushim në këto 14 vite të pluralizmit politik për proceset integruese të vendit tonë drejt standarteve evropjane. Por unë si Avokat i Popullit, dhe jo vetëm unë, konstatojmë se kemi akoma mjaft retorikë edhe në fushën e zbatimit të të drejtave të të gjithë punonjësve, pa dallim, nga punëtori më i thjeshtë në një aktivitet privat deri tek nëpunësit më të lartë civilë nëpër ministri të ndryshme. Energjitë e pashtershme që gjeneron sistemi demokratik i pluralizmit politik, ekonomia e tregut dhe ligjet e saj krijojnë shumë mundësi punësimi dhe krijimi të mirash materiale. Por marrëdhëniet në prodhim të kësaj ekonomie tregu si pjesë e superstrukturës së shtetit dhe shoqërisë sonë demokratike gjithmonë kërkojnë ndërhyrjen njerëzore për të përsosur dhe garantuar jo vetëm shpërblimin sipas punës, por edhe krijimin e të gjitha mundësive dhe kushteve për t’i gëzuar dhe shijuar produktet e veprimtarisë prodhuese të shoqërisë së konsumit jo vetëm për pronarët, por edhe për punonjësit që realizojnë veprimtarinë prodhuese dhe shërbimet. Prandaj të gjithë ne si individë apo grupe sociale kemi gjithmonë kërkesa në rritje në fushën e marrëdhënieve të punës ndaj punëdhënësve publikë apo privatë.

Nuk mohohen arritjet e shoqërisë shqiptare pas vitit 1990, siç mund të përmendim miratimin e legjislacionit të përparuar dhe ekzistencën e strukturave përkatëse në mbrojtje të të drejtave të të gjithë punonjësve, të konkretizuara në norma kushtetuese, Kodin e Punës dhe ligjin për Statusin e nëpunësit Civil, ligjet për pensionet, kujdesin shëndetësor dhe mbrojtjen sociale etj. Ky legjislacion mer në mbrojtje pa dallim qofshin punëtorë të thjeshtë apo nëpunës civilë të çdo rangu. Por edhe në këtë fushë që do të diskutojmë sot mangësia themelore qëndron tek moszbatimi si duhet i ligjit dhe mos funksionimi siç duhet i institucioneve publike përkatëse. Si rrjedhojë e lëvizjes sindikaliste, që çdo vit e më tepër po dëshmohet se ekziston për të punuar jo në favor të partive politike, por veçse për të mbrojtur të drejtat e anëtarëve të saj, si dhe të presionit pozitiv të mediave shqiptare ndaj punëdhënësve pa dallim, është fakt se punëtorët shqiptarë ndjehen gjithnjë e më shumë të mbrojtur. Megjithatë, çdo ditë ka ankesa tek të gjithë punëdhënësit publike e privatë, tek sindikatat, tek gjykatat dhe tek Avokati i Popullit. Këto ankesa tregojnë se akoma mjaft dispozita të Kodit të Punës e të Statusit të Nëpunësit civil nuk zbatohen si duhet, se “puna e zezë” ekziston akoma në mjaft sektorë, përfshirë edhe atë të mediave, se organet e kontrollit shtetëror nuk po funksionojnë siç duhet për t’i parandaluar këto shkelje apo për të vënë para përgjegjësisë punëdhënësit publikë apo privatë, se niveli dhe frekuenca e ballafaqimeve të partnerëve socialë nuk funksionon si duhet etj. Shikuar të gjitha këto nën prizmin e sfidave të integrimit, mendoj se të gjithë ne kemi se për çfarë të reflektojmë, dhe të bashkëpunojmë për ndryshime cilësore.

Të nderuar pjesëmarrës,

Synimi i kësaj konference nuk është thjesht t’i kujtojmë njëri tjetrit arritjet qeveritare apo arritjet e sindikalizmit, që natyrisht nuk duhen mohuar. As të dëshmojmë erudicionin e gjithësecilit në çështjet e marrëdhënieve të punës e të sindikalizmit si lëvizje grupi, interesat e të cilit gjejnë përkrahje nga të gjithë anëtarët. Si njeri i ligjit në profesion, por edhe si drejtues i institucionit të Avokatit të Popullit, shpreh bindjen se asgjë nuk mund të kërkohet jashtë kufijve të shtetit ligjor, pavarësisht se cila ngjyrë politike dominon në një moment të dhënë. Interesat dhe të drejtat e punonjësve janë dhe duhet të jenë mbi interesat partiake dhe mbi politikat e ditës. Ndër objektivat më të mprehta që na imponon realiteti i sotëm është padyshim eleminimi i “punës së zezë” me të gjitha format e pasojat që ky aktivitet mbart, me synimin që punonjësit shqiptarë të mos ndihen pa mbrojtje, ashtu siç ndjehen punëtorët emigrantë jashtë Shqipërisë. Le të përqëndrohemi në këtë drejtim me preçedencë, si tek ndërmarrjet publike dhe ato private, jo vetëm shqiptare, por edhe tek ato me kapital të përbashkët apo të huaj. Për fat të keq, ndodh që vetëm në rastet kur shpërthen ndonjë “bombë” si viktimat në Minierën e Selenicës apo vdekjet e përsëritura në Kombinatin Metalurgjik në Elbasan, fillojmë të shtrojmë pyetjen se ku janë strukturat shtetërore që duhet të kontrollojnë në bazë të ligjit respektimin e të drejtave të punëtorëve. Ne duhet ta bëjmë shumë më mirë dhe me rigorozitet këtë detyrë ndaj shtetasve apo anëtarëve të sindikatave tona në Shqipëri. Vetëm kështu ne do të mund të kemi të njëjtin intensitet, vijueshmëri dhe sukses edhe për kërkesat analoge për mbrojtjen e emigrantëve shqiptarë që punojnë në Greqi, Itali e vende të tjera të Evropës së Bashkuar.

Disa nga drejtimet konkrete ku konferenca do të përqëndrohet janë: gjendja reale e realizimit të të drejtave të punonjësve në Shqipëri dhe krahasimi i legjislacionit të punës me standartet ndërkombëtare, efektiviteti i organeve shtetërore të kontrollit për respektimin e të drejtave të punëtorëve; roli i sindikatave në mbrojtjen e të drejtave të punonjësve për të rritur efektivitetin e zbatimit të legjislacionit të punës etj.

Për këto tema do të flitet në seancë plenare dhe në 3 panele nga përfaqësuesit e të gjithë partnerëve të pranishëm në Konferencë. Ju falenderoj për kontributet që ju do të jepni në këtë konferencë, dhe çfarë është më e rëndësishme, shpreh besimin se do të vazhdojmë të punojmë bashkë për realizimin e rekomandimeve dhe përfundimeve që do të dalin nga panelet e kësaj konference.

Së fundmi më lejoni të shpreh vendosmërinë e institucionit të Avokatit të Popullit që kurdoherë kur do të na paraqitet rasti, do të mbrojmë interesat e ligjshme të punonjësve.

Faleminderit dhe suksese të gjithë pjesëmarrësve.

                                                                               AVOKATI  I  POPULLIT

   Ermir  DOBJANI