FJALA E AVOKATIT TË POPULLIT Z. ERMIR DOBJANI NË KONFERENCËN E ORGANIZUAR NGA QEVERIA SHQIPTARE DHE PREZENCA E OSBE-SË PËR PROÇESIN E KTHIMIT DHE KOMPENSIMIT TË PRONAVE

Tiranë, më 10 tetor 2006

          Të nderuar pjesëmarrës,

          E drejta e Pronës Private është e drejta themelore e njeriut. Prandaj respektimi i saj ka përbërë dhe përbën objekt të rëndësishëm në punën e Avokatit të Popullit.

           Proçesi i kthimit dhe kompensimit të pronave, vazhdon prej më se 13 vjetësh, fakt tepër domethënës për ngadalësinë e ecurisë së saj, duke patur parasysh që proçesi i kompensimit ende nuk ka filluar. Kjo ka ardhur si rezultat i disa faktorëve, por nga më kryesoret kanë qenë mungesa e efiçensës së KKK të Pronave në rrethe në trajtimin e dosjeve brenda afateve ligjore, veprimtaria e tyre me ndërprerje të gjata kohore për shkak të ndryshimeve të shpeshta të përbërjes së tyre sipas kompetencave teritoriale, (KKKP nga bashkitë, në rrethe e më vonë në qarqe), vonesës së daljeve të akteve nënligjore (kështu Ligji nr.9235, datë 29.7.2004 hyri në fuqi në 15 Shtator 2004, ndërsa veprimtaria e KKKP filloi në fillim të vitit 2005).

          Problem ka qenë dhe mbetet mos-përcaktimi çdo vit i fondit të pronave të paluajtëshme shtetërore për kompensim fizik të ish pronarëve (troje, toka bujqësore, fond pyjor dhe kullotë, ndërtesa, ndërmarje, etj) të vëna në dispozicion të Agjencisë së Kthimit dhe Kompensimit të Pronave.

          Problem tjetër është mos përcaktimi nga Kuvendi i Fondit të Kompensimit në të holla të ish pronarëve. (neni 23 i Ligjit nr.9235, dt.29.7.2004 “Për kthimin dhe kompensimin e pronës” me ndryshimet e bëra). Vetëm në vitin 2005 janë shpërndarë 2 milion dollarë.

          Mbetet i pazgjidhur dhe është shtyrë vazhdimisht në kohë problemi i personave të pastrehë, qiramarrës në banesat e kthyera me vendim të KKKP ish pronarëve. Sipas përcaktimeve të fundit kohore në Ligj, këta persona pas datës 31.12.2008 duhet t’i lirojnë ato.

          Nga praktika e institucionit të Avokatit të Popullit, mendoj si domosdoshmëri në kuadrin e mbarimit të KKKP dhe të ngritjes së Agjencive përkatëse në qendër dhe qarqe, zbatimin e kritereve tepër profesionale në përzgjedhjen e stafit, ku duhet që prej tyre të ketë juristë me përvojë në fushën e të drejtës civile.

          Mos përfundimi në terren, në disa zona, të dhënies të tokave subjekteve që përfitojnë tokë bujqësore në pronësi sipas Ligjit nr.7501, datë 19.7.1991 “Për tokën”, si në Ksamil, në tokat e ish NB-ve Vlorë, Orikum, në disa fshatra të rrethit Shkodër (Boriç i madh dhe i vogël), Durrës (Sukth, Rrashbull) e shikoj si pengesë në proçesin e kthim-kompensimit.

          I njëjti problem është edhe mos regjistrimi i një kontigjenti toke bujqësore të konsiderueshme, në zonat urbane, rreth 18-20% të tokave bujqësore të marra në pronësi, në ZRPP të rretheve.

          Një problem (preçedent) ka lindur kohët e fundit, me vendimin e Gjykatës së Strasburgut në çështjen “Beshiri kundër Shqipërisë” me objekt mos ekzekutimin e vendimit të KKKP për kompesim të isht pronës të shtetëzuar. Në arsyetimin e saj, kjo Gjykatë, vonesat ose mosfillimin e proçesit të kompesimit të ish pronarëve, e ka vlerësuar si përgjegjësi dhe shkelje e kryer nga shteti shqiptar, duke kontestuar në vetvete ligjin tonë për kthimin dhe kompensimin e pronave. (ne nenin 23/2 afati i kompesimit në të holla parashikohet për një periudhë 10 vjeçare). Në kushtet e tanishme, mendoj se nuk mund të bëhet asgjë tjetër veçse sanksionimi në ligjin aktual të ecjes paralele të kthimit të pronës tek të shpronësuarit me atë të kompensimit të saj me një nga mënyrat e parashikuara, plus rishikimin e të gjitha afateve.

          Eshtë përcaktuar afati deri më 30 qershor 2008, për të cilin nuk dua të jem skeptik. Por krahas masave organizative si dixhitalizimi etj, kryesore është të ngrihen degët e Agjensisë në qarqe dhe ato të fillojnë të japin shpejt vendime. Pra, të mos pritet të mbarojë ristrukturimi e pastaj të fillojë dhënia e vendimeve. Gjithashtu meqë nuk janë përcaktuar asetet për kompensim, sugjeroj që kërkesave të ish pronarëve t’u jepet sa më shpejt vendimi, me qëllim që nëqoftëse nuk janë dakort, t’u drejtohen gjykatave. Që të fitohet kohë vendimet e Agjensisë mund të bëhen edhe në dy faza, në fillim njohja apo mosnjohja e pronës, dhe së dyti, mënyra e kthimit apo kompensimit.

          Së fundi, duhet patur parasysh që projektligji që do përgatitet për nismën “Shqipëria 1 euro” të jetë në harmoni me 2 ligjet që kanë dalë në këtë fushë:

1.     Ligji për kthimin dhe kompensimin e pronave

2.     Ligji për legalizimet dhe urbanizimin.

Ju faleminderit për vëmendjen