|
“SFIDAT
E AVOKATIT TE POPULLIT PER NGRITJEN E MEKANIZIMIT KOMBETAR PER
PARANDALIMIN E TORTURES”
Shkelqesia Juaj Zoterinj Ambasadore
!
Te
nderuar deputetë, miq, koleg e te ftuar !
Kam nderin e veçante te ndaj me Ju rendesine e ketij
takimi dhe vleresoj prezencen tuaj si nje faktor i rendesishem
per rritjen e standarteve ne fushen e mbrojtjes se te drejtave
te njeriut dhe veçanerisht ne parandalimin e tortures ne vendin
tone.
Nuk eshte e rastesishme qe shume prej jush e shohin
vehten te perfshire ne nje proçes kaq te rendesishem dhe
delikat siç eshte implementimi i Protokollit Opsional te
Konventes kunder Tortures, dhe Denimeve te tjera Çnjerezore dhe
Degraduese (OPCAT) ne Shqiperi.
Ky angazhim tregon se organet e
larta te shtetit tone dhe partneret nderkombetar qe asistojne
proçeset tona integruese jane ne nje emerues te perbashket per
te nxitur dhe respektuar aktet nderkombetare te ratifikuara nga
Kuvendi dhe per t`i bere ato realisht pjese te sistemit tone te
brendshem ligjor.
Ne kete prezantim nuk kerkoj te
ndalem dhe te perseris rendesine e miratimit te OPCAT-it, pasi
ajo ka qene pjese e nje proçesi vendimarres politik nga ana e
Kuvendit te Shqiperise, i finalizuar ky me Ligjin Nr.9094
dt.3.07.2003.
Por ajo qe ka rendesi ne
permbushjen e funksioneve kushtetuese dhe ligjore te
Institucionit te Avokatit te Popullit eshte proçesi i ngritjes
dhe venies ne funksionim te organizimit kombetar qe parashikon
OPCAT, i quajtur ndryshe Mekanizimi Kombetar per Parandalimin e
Tortures.
Avokati i Popullit se bashku me
Qendren Shqiptare te Rehabilitimit te Viktimave te Tortures qene
te paret qe ngriten shqetesimin vitin e kaluar per mungesen e
iniciativave zyrtare per te ngritur kete strukture.
Ne vijim te kesaj, Zyra jone vuri
ne dijeni per kete çeshtje me ane te nje rekomandimi
Presidentin e Republikes, Kryetaren e Kuvendit dhe Kryeministrin
e Shqiperise, duke kerkuar ngritjen sa me pare te kesaj
strukture dhe atashimin e saj prane Avokatit te Popullit.
Ky propozim u shoqerua me nje
sere argumentash mbi perputhshmerine qe ekzitonte midis
kerkesave te OPCAT-it dhe profilit ligjor te Institucionit te
Avokatit te Popullit, si dhe me prezantimin e nje kerkese per te
miratuar nje fond shtese page per pese persona, i cili do te
ishte mese i mjaftueshem per realizimin e qellimeve te ketij
mekanizmi. Per te dhene disa detaje me shume per kete çeshtje,
ne vijim po ju paraqesim disa nga argumentat kryesore te
perdorura:
Se pari, Institucioni i Avokatit
te Popullit bazuar ne kompetencat kushtetuese dhe ligjore
permbush te gjitha kerkesat e OPCAT-it ne lidhje me caktimin e
misionit te Mekanizmit Kombetar per Parandalimin e Tortures.
Sipas kritereve kryesore, Avokati i Popullit plotesonte kushtin
si institucion i pavarur dhe me nje gam mjaft te gjere
kompetencash ne fushen e monitorimit te ambjenteve ku eshte e
privuar liria e personit.
Ky institucion sipas vleresimeve
nderkombetare i permbushte edhe te gjitha kriteret e Parimeve te
Parisit mbi ngritjen e institucioneve te pavarura per mbrojtjen
e te drejtave te njeriut.
Se dyti, Institucioni i Avokatit
te Popullit eshte nje strukture e konsoliduar nga pikepamja
administrative dhe atashimi i ketij Mekanizimi nuk do te
shoqerohej me shpenzime te medha buxhetore, sikurse do te
rezultonte ne rastin e krijimit te nje institucioni te ri me
vehte. Kjo arsye i pershtatet edhe politikes dhe programit
ekonomik te Qeverise Shqiptare per mos rritjen e shpenzimeve
buxhetore per ngritjen e institucioneve paralele.
Se treti, Institucioni i Avokatit
te Popullit gezon prej vitesh nje eksperince te madhe dhe te
vleresuar ne fushen e parandalimit te tortures, shfaqur kjo ne
rastet mjaft te njohura te vrasjes nga policia te Gazmend
Tahirllarit ne Korçe, vetvarjes se Amarildo Perfundit nga dhuna
fizike po nga Policia e Korçes, tortures ndaj te miturit Ergest
Shela ne Sarande
etj.
Me kete rast ju rikujtoj se zyra
jone ishte nje nga promotoret e riformulimit te Nenit 86 te
Kodit Penal per torturen si veper penale, duke e pershtatur kete
nocion sipas akteve nderkombetare.
Krahas kesaj rekomandimet tona ne
keto 8 vite nuk kane qene te pakta ne rastin e nxjerrjes se
perfundimeve per inspektimet e kryera ne burgje, dhoma
paraburgimi, spitale psikiatrike, qendra te antitrafikut etj.
Keto rekomandime se bashku me
shume propozime te tjera per ndjekje penale dhe disiplinore ndaj
nepunesve qe ushtronin dhune dhe torture kane qene nje pike
reference per mjaft raporte te tjera nderkombetare ne fushen e
te drejtave te njeriut si psh. Raporti i Departamentit te
Shtetit te SHBA-ve, Amnisty International etj.
Ne keto kushte me krijimin e
ketij mekanizimi, Avokatit te Popullit i hapet rruga per te
raportuar direkt prane organizmave te OKB-se qe mbulojne fushen
e parandalimit te tortures, gje e cila tashme perben nje
avantazh per efektivitetin e punes tone.
Se katerti, Avokati i Popullit
eshte prej kohesh nje institucion mjaft i besueshem konsultash
dhe shkembimi informacioni per Komitetin Europian te
Parandalimit te Tortures (CPT) çka perben nje garanci akoma dhe
me te madhe per mbarevajtjen e kesaj veprimtarie brenda nje
institucionalizimi te metejshem te profilit te saj ne kete
fushe.
Me diskutimet qe pasuan
propozimet e ngritura nga ana jone, u be e qarte dhe e
kuptueshme se keto argumenta ishin mese te llogjikshme dhe
duheshin pranuar.
Per rrjedhim, pas miratimit te
Ligjit “Per Buxhetin e Shtetit“ ne fillim te vitit 2008,
jemi njoftuar se institucionit tone i ishte akorduar shtesa ne
personel per pese nepunes qe do te punesohen prane ketij
Mekanizmi. Ky veprim u mireprit nga ana jone dhe u pershendet si
njohje de facto e pranimit te propozimit tone nga Kuvendi dhe
Qeveria.
Tashme sfidat per ngritjen dhe
venien ne funksionim efiçent te Mekanizmit Kombetar per
Parandalimin e Tortures kane filluar te fokusohen ne kater
aspekte kryesore :
Se pari, Institucioni i Avokatit
te Popullit eshte ne vijim te krijimit te kontakteve per
bashkepunim dhe asistence me partneret nderkombetare qe operojne
ne fushen e parandalimit te tortures. Ky bashkepunim eshte
propozuar ne kuader te perfitimit te nje eksperience pune mbi
praktikat e perparuara nderkombetare, po ashtu dhe per te
perfituar asete teknike te logjisitikes per rritjen e efiçenses
ne terren te ketij Mekanizmi.
Per te qene te sinqerte ne nuk kemi krijuar ende nje fizionomi
te qarte te partnereve te vertetete nderkombetare qe do te
bashkepunojne ne menyre afatgjate me ne. Por gjej rastin para
kesaj audience te nderuar te deklaroj se institucioni qe une
drejtoj mbetet i hapur te mireprese cdo oferte apo propozim ne
permbushje te ketij qellimi.
Se dyti, ne do te vazhdojme te
kerkojme nga ana e Qeverise miratimin e buxhetit shtese edhe per
pagesat e pagave te punonjesve per kete strukture, si dhe te
fondeve shtese operative, pa te cilat veprimtaria e ketij
sektori do te jete tejet e veshtire.
Se treti, Avokati i Popullit
eshte ne vazhden e proçedurave per njohjen de jure te ketij
mekanizmi nga ana e organeve me te larta shteterore, si dhe te
pershtatjes se legjislacionit aktual me Protokollin Opsional te
Konventes per prandalimin e Tortures.
Me lejoni t`ju informoj ne kete
kuader se fale nderhyrjeve dhe insistimeve tona te fundit prane
Komisionit te Ligjeve, Administrates Publike dhe te Drejtave te
Njeriut prane Parlamentit Shqiptar eshte bere e mundur qe ne
ndryshimet e Ligjit “Per te Drejtat dhe Trajtimin e te
Denuarve“ qe do te futet se shpejti per votim ne seance
plenare jane perfshire per here te pare disa nene ne lidhje me
rolin e Mekanizimit Kombetar per Parandalimin e Tortures.
Ky rol tashme po zevendeson
mbikqyrjen e prokurorit mbi burgjet te parashikuar ne
permbajtjen e vjeter te ligjit. Parimisht eshte rene dakort qe
me disa ndryshime Mekanizimi t`i permbahet plotesisht
kompetencave dhe garancive ne detyre te parashikuara
shprehimisht ne OPCAT.
Kjo shpresojme te jete nje nisje
e mbare per kete strukture te re, qe pa dyshim do te garantoje
nje standart edhe me te larte ne fushen e te drejtes
penitenciare dhe mbrojtjes se te burgosurve.
Me miratimin e ketij ligji dhe me disa ndryshime qe do te
propozojme ne te ardhmen edhe ne Ligjin “Per Avokatin e
Popullit“ ne mendojme se do te konsolidojme dhe do te
institucionalizojme perfundimisht kete strukture, konform
kerkesave te OPCAT-it. Gjithashtu do te jemi mjaft aktive ne
dhenien e mendimeve per legjislacionin dhe aktet nenligjore qe
kane te bejne me personat qe jane objekt i punes qe rrjedh nga
OPCAT-i.
Nje tjeter çeshtje qe ngrihet si sfide para nesh eshte
edhe fillimi i punes se kesaj strukture. Krahas nepunesve me
profil jurist qe pritet te pranohen se shpejti me nje konkurs te
hapur sipas kerkesave te Ligjit “Per Statusin e Nepunesit
Civil“, mekanizmit i nevojitet nje asistence e perhershme nga
eksperte te fushave te tjera, si mjeksia ligjore, psikiater,
psikologe apo specialiste per teknika audio-vizuale.
Kjo nevoje duhet pare e lidhur
ngushte me nje sere trajnimesh per shkembim eksperience dhe
ndihme teknike. Keto dy çeshtje kane bere qe Avokati i Popullit
te kerkoje tek shoqeria civile nje partner te veçante brenda
fushes se tortures, i cili ka shprehur interesin te bashkepunoje
me ne per çeshtje me rendesi te veçante.
Ne si institucion se shpejti do te nenshkruajme nje
memorandum mirekuptimi dhe bashkepunimi me Qendren Shqiptare te
Rehabilitimit te Viktimave te Tortures, me ane te se ciles
mendojme t`i japim zgjidhje nje sere çeshtjesh qe per nga
profili dhe eksperienca nuk mund ti mbulojme tani per tani me
burimet tona njerezore.
Ne nje plan me konkret, ky
bashkepunim do te tentoje te zhvilloje ne terren nje pune te
kombinuar midis inspektimeve qe do te kryhen nga ana e
mekanizmit dhe asistences ne fushat e mjekesise ligjore,
psikologjise, punonjesve sociale etj qe do te ofroje Qendra e
Traumes.
Kjo eshte nje eksperience qe
aktualisht sipas nje raporti te Shoqates se Parandalimit te
Tortures (APT) me qender ne Gjeneve Zvicer po ndiqet edhe ne
vende te tjera si Psh. Moldavi, Poloni, Çeki, Danimarkë,
Ukrainë etj dhe po rezulton se eshte nje iniciative e
sukseshme.
Ne mendojme se nje ecuri e tille
e aktivitetit te ketij mekanizimi shume shpejt do te jape frutet
e tij ne terren duke u bere nje strukture efektive dhe e
dobishme ne planin kombetar te parandalimit te tortures.
Institucioni i Avokatit te
Popullit mendon se krahas perpjekjeve te njepasnjeshme per t`i
dhene nje fizionomi konkrete mekanizimit, duhet te mbahet ne
konsiderate edhe kerkesat sipas OPCAT-it, lidhur me stafin e
Mekanizmit dhe modelin e punes.
Duke patur parasysh keto kerkesa
ne kemi caktuar rregullin qe ne perberje te mekanizimit te kete
nje balancim te pranueshem gjinor dhe te pakicave kombetare, çka
do te siguroje ne te ardhmen nje garanci dhe integritet te larte
te kesaj strukture ne raport me publikun.
Perberja e stafit dhe paanshmeria
e veprimtarise se tij jane dy instrumente qe kerkojne ta bejne
sa me te besueshem punen e kesaj strukture, per me teper kur
behet fjale qe raportet qe do te hartohen do te paraqiten ne
menyre periodike ne instancat me te larte te OKB-se lidhur me
zbatimin e OPCAT-it. Njekohesisht ne mendojme se keto raporte do
te jene nje burim i besueshem dokumentacioni dhe reference edhe
per organizata te tjera ndekombetare qe operojne ne fushen e te
drejtave te njeriut.
Njekohesisht ne mendojme se puna ne terren ka sfidat e
saj te personalizuara, te cilat kerkojne nje angazhim dhe
energji te caktuar.
Se pari problem mbetet mungesa e mjeteve logjistike si
kompjutera, telefona, mjete te transportit dhe mungesa e
buxhetit per dieta, karburant etj. Ashtu siç u shprehem edhe me
lart Qeveria nuk ka miratuar per vitin 2008 fonde shtese perveç
pagave te stafit te mekanizimit per ta vene ne eficense te plote
punen e tij.
Ne keto kushte do te jemi te detyruar qe te pakten per
vitin 2008 te operojme me projekte afat shkurtra dhe me nje
asistence te veçante nga donatore te ndryshem per te permbushur
misionin tone per te kontribuar per paraqitjen e raportit te
pare te Shqiperise ne OKB brenda Muajit Maj 2009.
Se dyti, kemi marre angazhimin per te unifikuar metodikat
e inspektimit dhe kontrollit ne ambjente ku privohet liria e
personit. Gjitashtu jemi ne fazen e njohjes se modeleve te
ndryshme te organizimit te struktures se mekanizmit, sipas
shembujve nderkombetare dhe mendojme t`i pershtasim ato konform
kushteve te aktualitetit shqiptar.
Se treti, mendojme te punojme ne tre drejtime kryesore
duke u konsultuar edhe me manuale te zbatimit te OPCAT te vene
ne dispozicion nga APT me qender ne Gjeneve Zvicer. Pra me
inspektimet e programuara, inspektimet me tematike si dhe me
nderhyrjet e ndryshme ne kuadrin ligjor ne fuqi lidhur me
trajtimin e kategorise se personave ndaj te cileve eshte privuar
liria.
Se katerti, duhet bere nje fushate e organizuar mediatike
per njohjen e Mekanizimit, kompetencave dhe veprimtarise se tij.
Me kete strategji ne kerkojme qe shume shpejt te veme ne
funksionim mekanizimin per parandalimin e tortures dhe t`i hapim
rruge nje sere projektesh te tjera afatgjate ne kete fushe.
Vlen te theksohet ne kete kuader se keto sfida po kalohen
edhe nga disa institucione homolge te Avokatit te Popullit ne
Europe, pasi Mekanizimi eshte nje organizem relativisht i ri i
OPCAT-it, i cili vetem gjate vitit 2007 filloi te evidentohej si
nje nevoje e detyrueshme per zbatim ne shume shtete.
Kam parasysh ketu rastin edhe te vendeve me te zhvilluara si
Franca, Gjermania, Danimarka etj, te cilat vetem gjate vitit
2007 filluan perpjekjet e tyre per ngritjen e nje strukture te
tille.
Ne mendojme se Mekanizmi qe po ngrihet prane Avokatit te
Popullit do te perballoje edhe sfiden e mos gjetjes se nje
terreni te pershtatshem apo nje modeli te gatshem eksperience
nga vende apo homologe te tjere, pasi pak a shume starti per nje
inisiative te tille eshte
i njekoheshem.
Gjithsesi ne shpresojme se me ndihmen e Komitetit kunder
Tortures OKB-se (CAT), me strukturat e reja te Nenkomitetit, si
dhe me nje seri partneresh te tjere nderkombetare, OJF etj do te
bejme te mundur qe Mekanizmi Kombetar per Parandalimin e
Tortures ne Shqiperi te gjeje shume shpejt vendin e tij te
dobishem ne interes te te drejtave dhe lirive te individit.
Pavaresisht veshtiresive te momentit, Avokati i Popullit
eshte i vendosur te angazhohet shume shpejt ne disa projekte
ambicioze edhe ne planin rajonal, per te vendosur kontakte dhe
shkembyer eksperienca me institucionet homolge ne vendet e tjera
te ballkanit, çka do ta beje shume te prekshem suksesin e
impelemtimit te OPCAT-it edhe ne nivel rajonal.
Ne mendojme se pasigurite dhe paqartesite qe po
shoqerojne aktualisht punen tone ne disa drejtime do te marrim
nje pergjigje te shpejte nga organizmat nderkombetar, sidomos
me ndihmen per tu bere pjese e programeve te ardhshme
trajnuese dhe kualifikuese ne kete fushe, te cilat do t`i japin
punes tone nje profil shume profesional dhe bashkekohor.
Kjo ide eshte e lidhur ngushte me
krijimin e urave te komunikimit me homologet tane te huaj dhe pa
dyshim me Komitetin dhe Nenkomitetin kunder Tortures prane
OKB-se, me Keshillin e Europes, si dhe me OJF te tjera vendase
dhe te huaja qe kane nje eksperience te gjate ne kete fushe.
Avokati i Popullit ka treguar ne
te kaluren se iniciativa te tilla me partere te huaj jane
trajtuar me shume seriozitet dhe kane rezultuar mjaft te
sukseshme. Me lejoni t`ju kujtoje se edhe vete ngritja e
Ombudsmanit ne Shqiperi ishte produkt i nje perpjekje serioze te
homologeve tane te huaj e konkretisht te Qeverise dhe
Ombudsmanit Danez, nepermjet programit Danida.
Ne kete fryme dhe mbi te njetat
parime bashkepunimi ne mendojme se shume shpejt ne vendin tone
do te gjeje zbatim nje tjeter strukture e re e te drejtave te
njeriut, e cila me punen e saj do te jape imazhin se tortura dhe
cdo denim tjeter çnjerezor dhe degradues jane nje fenomen qe
duhet te rrine larg institucioneve shqiptare dhe te mos pengojne
shoqerine shqiptare ne proçeset integruese.
Ju
faleminderit
AVOKATI
I POPULLIT
Ermir
DOBJANI
|
