FJALA E AVOKATIT TË POPULLIT TË REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË Z. ERMIR DOBJANI NË KONFERENCËN

“TË DREJTAT E NJERIUT DHE MBROJTJA E TYRE NGA MBROJTËSIT CIVILE”

 - organizuar në Matera, rajoni i Basilikatës, Itali -

1-2 Mars 2007

Te nderuar kolege!

Kam nderin dhe kenaqesine qe te paraqes, shkurtimisht para jush bazen kushtetuese ligjore si dhe veprimtarine e Avokatit te Popullit te Republikes se Shqiperise, te cilin une perfaqesoj. Njekohesisht, t’ju falenderoj per mundesine qe m’u dha per te marre pjese ne kete aktivitet te rendesishem, dhe per të bërë të njohur eksperiencen pozitive te Shqiperise ne kete fushe.

Ne Kushtetuten Shqiptare te vitit 1998 u parashikua per here te pare edhe ngritja e Avokatit te Popullit nga Parlamenti. Ne Shkurt te vitit 1999, Kuvendi i Shqiperise miratoi nje ligj me 40 nene’’Per Avokatin e Popullit’’

Avokati i Popullit u zgjodh per here te pare ne Shkurt 2000 me mandat 5 vjecar dhe eshte rizgjedhur perseri ne Shkurt te 2005.

Eshte shume e rendesishme qe ne kete Kushtetute, ne  5 nene parashikohen detyrat e Avokatit te Popullit,menyra e zgjedhjes dhe shkarkimit nga parlamenti, imuniteti dhe patundshmeria ne detyre, te drejtat e Avokatit te Popullit per te bere rekomandime dhe të propozoje masa kur veren shkelje te te drejtave dhe lirive te njeriut nga administrata publike shqiptare, si dhe e drejta per te vene ne levizje Gjykaten Kushtetuese.

Ashtu siç është konceptuar nga Kushtetuta Shqiptare dhe siç funksionon në praktikë, institucioni i Ombudsmanit nuk zëvendëson gjykatat, pra nuk është zëvendësues i sistemit gjyqësor që duhet të jetë efektiv dhe i pavarur. Ai përbën një pjesë të makinerisë së të drejtave të njeriut, me të cilën duhet të pajisen të gjitha shtetet demokratike, duke mos mbajtur as anën e administratës e as atë të individit, por duke punuar për kulturën e mirëqeverisjes dhe për mbrojtjen dhe zhvillimin e të drejtave të njeriut.

Sipas nenit 60 të Kushtetutës dhe nenit 2 të ligjit përkatës, Avokati i Popullit në Shqipëri mbron të drejtat, liritë dhe interesat e ligjshme të individit nga veprimet ose mosveprimet e paligjshme e të parregullta të organeve të administratës publike ose të tretëve që veprojnë për llogari të saj. Pra juridiksioni i tij përfshin Qeverinë, ministritë, institucionet e tjera qëndrore siç janë Agjensitë shtetërore të Kthimit të Pronave deri  Shërbimet Sekrete, etj; organet e pushtetit lokal ku përfshihen Prefekturat, Qarqet, Bashkitë dhe Komunat si dhe ato institucione apo autoritete publike që veprojnë për llogari të këtyre organeve të administratës publike dhe institucionet në varësi të tyre në qëndër dhe rrethe. Ashtu si ligjet e mjaft shteteve të tjera që e kanë këtë institucion, edhe ligji shqiptar nuk i ka dhënë Avokatit të Popullit fuqi vendimmarrëse në raport me organet e administratës, por vetëm të drejtën e rekomandimeve përkatëse. Kjo nuk do të thotë se Avokati i Popullit nuk ka mjete për të mbrojtur të drejtat dhe liritë e njerëzve. E drejta e tij për t’i ndjekur çështjet shkallë-shkallë, sipas hierarkisë së administrates, deri në dërgimin e çështjes në Parlament, si dhe transparenca, në punën e tij, bashkëpunimi i ngushtë me O.J.F.-të dhe Median garantojnë suksesin në detyrën që i është caktuar atij.

Avokati i Popullit është i pavarur në ushtrimin e detyrës së tij. Kjo pavarësi shprehet në disa elemente si: Mospasja e lidhjeve të varësisë me Institucionet e tjera Kushtetuese të vendit si Presidenti, Qeveria, Gjykatat etj; qënia jashtë politikës, jashtë partive dhe veprimtarive të tyre politike, disponimi i një buxheti të veçantë, përzgjedhja prej Avokatit të Popullit e ndihmësve të tij brenda një strukture dhe organike të përcaktuar prej atij vetë, përcaktimi i Rregullores së Brendëshme, Kodit Etik etj. Është e rëndësishme dhe vlen të raportohet se kjo pavarësi ka qenë dhe është reale, tipike, për veprimtarinë e Institucionit të Avokatit të Popullit në Shqipëri

Çdo individ, grup individësh ose organizata joqeveritare që pretendojnë se të drejtat dhe interesat e tyre të ligjshme, u janë shkelur nga një akt, nga veprimet ose mosveprimet e organeve të administratës qëndrore e vendore apo të ndonjë organi tjetër të veshur me autoritet publik, mund të paraqesin ankesa, kërkesa apo njoftime tek Avokati i Popullit për shqyrtimin e çështjes. Ai mundet gjithashtu që, për raste të veçanta të bëra publike, të fillojë procedurën e shqyrtimit me nismën e vet, por gjithmonë duhet të marrë më pas pëlqimin e të interesuarit apo të dëmtuarit. Avokati i Popullit mbron edhe të drejtat, liritë dhe interesat e ligjshëm jo vetëm të shtetasve shqiptarë, por edhe të të huajve që janë banues të përhershëm ose tranzit në Shqipëri.

Avokati i Popullit ka të drejtë të kërkojë nga organet e Administratës çdo informacion apo dokument që lidhet me çështjen që ndjek, ose të kryejë hetime të pavarura në vend, të marrë çdo dosje apo material që ka lidhje me hetimin e tij, të marrë në pyetje çdo person, që sipas tij, është i lidhur me çështjen në hetim ose të kryejë ose të kërkojë ekspertiza.

Ai ka të drejtë të kërkojë edhe informacione apo dokumente të klasifikuara si sekret shtetëror. Në këto raste ai është i detyruar të respektojë kërkesat për ruajtjen e sekretit shtetëror. Avokati i Popullit s’mund të ndalohet të hyjë në çdo zyrë të organeve të administratës të përmendura më sipër; në burgjet dhe vendet e tjera të paraburgimit ose institute të tjera ku të drejtat e individëve janë të kufizuara. Ai gjithashtu s’mund të ndalohet të bisedojë privatisht me personat që mbahen në këto institute. Këto të drejta bazohen në Kushtetutë dhe ligjin “Për Avokatin e Popullit”.

Nga viti në vit numri i ankesave dhe kërkesave drejtuar Avokatit të Popullit ka ardhur duke u rritur, duke treguar për besimin që ka publiku shqiptar tek Avokati i Popullit. Sipas statistikave zyrtare nga viti 2000 deri në fund të vitit 2006 janë rregjistruar rreth 22100 ankesa që përfaqësojnë qindra mijë individë. Nga shërbimi i Avokatit të popullit, i cili është falas, pa pagesë, kanë përfituar mijëra individë që jo vetëm janë ndihmuar me konsulencë juridike, por shpesh kanë marë dokumentet e kërkuara, pensionin, asistencën sociale apo deri sadisfaksionin moral të ndëshkimit të zyrtarëve që i kanë dhunuar të drejtat e tyre. Në total 20 deri 22% e ankesave që kanë qenë brenda juridiksionit të Avokatit të Popullit janë zgjidhur në favor të kërkuesve. Më lejoni t;ju kujtoj se gjatë 7 viteve janë ndëshkuar rreth 200 zyrtarë të policisë që kanë keqtrajtuar apo shkelur të drejtat e qytetarëve, pas hetimeve dhe rekomandimeve të Avokatit të Popullit. Këtë tregon edhe shembulli. Në janar 2003, në Media u dha lajmi se një shtetasi shqiptar i ishte shkaktuar vdekja nga dhuna e policisë. Versioni i policisë dhe i mbështetur nga zyra e prokurorisë rajonale ishte se vdekja ishte shkaktuar nga mbidoza e alkoolit dhe jo nga keqtrajtimi i policisë. Pas ndërhyrjes së Ombudsmanit, u bë e mundur zhvarrosja e kufomës, dhe kryerja e një ekspertimi mjekoligjor objektiv. Si rrjedhojë u arrestuan 5 policë, të cilët u dënuan nga gjykata si fajtorë për këtë rast, duke shmangur kështu një shembull mos ndëshkimi dhe njëkohësisht parandaluam një konflikt midis policisë dhe komunitetit të banorëve të zonës.

Sherbimi i Avokatit te Popullit ne  Shqiperi  ka synuar te ndihmoje individet qe t’ju krijohen shanse te barabarta e te trajtohen si te tille, ne çdo marredhenie me administraten. Kjo eshte arritur kryesisht duke zbatuar paanesine, si dhe standartet me te gjera e te njohura boterisht te drejtesise. Paralel me mbrojtjen e te drejtave te qytetareve e gjithe puna jone ka synuar qe te influencoje sa te jete e mundur, ne ate qe quhet kultura e qeverisjes te mire. Ky nocion siç dihet, permban administrim te mire te prones publike, trasparence, por edhe llogaridhenie sistematike nga ana e administrates publike para qytetareve, te cilet paguajne taksa per t’a mbajtur ate. Ne punen tone permes rekomandimeve sistematike jemi munduar te ndikojme mbi administraten,qe te jete sa me transparente duke ia bere te qarte asaj rolin e vet ne sistemin demokratik, raportet reale qe duhen te kete ajo me taksapaguesit per te kuptuar njehere e mire se ekzistenca e saj, eshte e lidhur me realizimin dhe zbatimin korrekt te te drejtave te qytetareve.

Ne veprimtarine tone i kemi kushtuar rendesi te posacme veç  ruajtjes se pavaresise tone nga organet qeveritare dhe çdo ndikim politik, edhe krijimit te kushteve qe qytetaret te kontaktojne  lehtesisht me zyren tone, te veprojme me shpejtesi ne kapjen e problemeve, por edhe te ndihmojme  qytetaret nepermjet efektivitetit te rekomandimeve qe ne japim.

Eshte synuar dhe ka qene si moto e punes sone qe qytetaret qe na drejtohen  te realizojne te drejtat dhe lirite e tyre, pa iu drejtuar rruges gjyqesore. Per ne eshte e qarte se ne nje shoqeri te shtetit te se drejtes, rolin e mbrojtesit kryesor e te pazevendesueshem te te drejtave te individit e ka sistemi gjyqesor i pavarur. Nderkaq nenvizojme se ne Shqiperi edhe Avokati i Popullit ka rezultuar i suksesshem pavaresisht se eshte nje institucion ekstra gjyqesor.

Dua t’ju bej me dije se veprimtaria e Avokatit te Popullit ne Shqiperi, nuk është kufizuar vetëm brenda caqeve të ngushta të zgjidhjes së ankesave.

Ne nenin 24 te ligjit ’’Per Avokatin e Popullit’’ parashikohet e drejta e Avokatit te Popullit per rekomandime legjislative.

Ne kete dispozite percaktohet se kur Avokati i Popullit veren se eshte vete permbajtja e ligjit ose akteve te tjera normative dhe jo zbatimi i tyre, shkaku qe krijon premisa per shkelje te te drejtave te njeriut, te njohura nga Kushtetuta ose ligjet e tjera ka te drejte:

a. T’u rekomandoje organeve qe kane te drejten ligjvenese te bejne propozime per ndryshim dhe permiresimin e ligjeve;

b.T’u propozoje organeve te administrates  ndryshimin ose permiresimin e akteve nenligjore;mosshqyrtimi i propozimit brenda 30 diteve sjell si pasoje pezullimin e fuqise se akteve nenligjore qe shkaktojne shkjelje te te drejtave dhe lirive.

c. Te vere ne levizje Gjykaten Kushtetuese me kerkesen per shfuqizimin e akteve te tilla.

P.sh. qe ne fillimet e veta, Avokati i Popullit u perqendrua  ne zgjidhjen e disa ankesave lidhur me çeshtje qe preknin  nje numer te madh qytetaresh ne Shqiperi. Qe t'i jepje zgjidhje ketyre ankesave do te thoshte qe Avokati i Popullit te bente rekomandime per permiresimin e legjislacionit per te patur rezultate pozitive. Nje shembull eshte ankesa e nje ish pronari toke, i shpronesuar nga regjimi komunist, toka e te cilit ishte perdorur nga shteti komunist per te ndertuar nje fabrike e cila ne ate kohe  ishte ne procesin e privatizimit. Pronari i tokes  ishte ftuar te behej aksioner, por vlera e tokes se tij, dhe per rrjedhoje, vlera e pjeses se aksioneve te tij ishte shume e ulet, vendosur kjo nga nje vendim qeverie. Kjo perbente nje shkelje te hapur te se drejtes se prones. Prandaj Avokati i Popullit i rekomandoi Qeverise te ndryshonte vendimin ne fjale. Qeveria refuzoi ta merrte ne konsiderate rekomandimin. Keshtu qe Avokatit te Popullit iu desh ta çonte rastin ne Gjykaten Kushtetuese. Gjykata Kushtetuese e konsideroi kete rast si nje shkelje flagrante te te drejtave te njeriut dhe e shfuqizoi vendimin e qeverise, ashtu sikurse ishte rekomanduar nga Avokati i Popullit. Kjo zgjidhje e  nje ankese ne favor te nje ankuesi perbente nje avantazh per qindra ish-pronare tokash ne Shqiperi, gje qe u reflektua ne ligjin e ri te vitit 2004 per kthimin dhe kompensimin e pronave te ish pronareve, si dhe në disa vendime të Qeverisë për zbatimin e këtij ligji.

Gjate periudhes 2000-2006 jane bere 41 rekomandime drejtuar organeve qe kane te drejten ligjvenese (deputeteve te Parlamentit, Kryeministrit dhe anetareve te Qeverise) qe te bejne ata propozime per ndryshime apo permiresime te ligjeve. Nga 41 rekomandime jane pranuar 28 dhe deri tani janë bërë 20 ndryshime apo permiresime te ligjeve.

Gjithashtu jane bere 33 rekomandime per ndryshime apo plotesime te akteve nenligjore normative qe ka ne kompetence te nxjerre Keshilli i Ministrave(Qeveria). Nga këto 33 rekomandime, jane pranuar 26. Deri tani janë bërë 16 ndryshime apo permiresime te akteve nenligjore nga Qeveria. Një rast tjetër është kur ne Korrik te 2006 Gjykata Kushtetuese shfuqizoi pas kerkeses tone 3 vendime te Qeverise qe shkelnin te drejtat e nenpunesve publike, sepse i largonin nga puna ne mënyre te padrejte.

Ndersa nga 32 rekomandime per ndryshime apo plotesime te akteve nenligjore normative ne kompetence te ministrave dhe drejtuesve te tjere te institucioneve qendrore jane pranuar 25, nga te cilet per 21 jane bere ndryshimet apo permiresimet.

Si perfundim duke patur parasysh se nga 106 rekomandime, propozime apo kerkesa me karakter legjislativ, jane pranuar deri tani gjithsej 79 prej tyre ose rreth 75%. Pra mund te themi se rezulatet jane te kenaqeshme.

Nga pikepamja e marredhenieve me organin me te larte ligjvenes-Kuvendin e Shqiperise, Avokati i Popullit i paraqet atij nje raport vjetor per gjithe veprimtarine.

Raportit vjetor normalisht i kane paraprire informacione te veçanta e periodike, me anen e te cilave njoftohen komisionet perkatese te Kuvendit. Në raportin vjetor, i cili permbledh rastet e shkeljes te te drejtave e lirive te njeriut, analizohen ato hollesisht ne frymen e ligjit, jepet nje pasqyre e shkurter se si eshte bere mbrojtja e ketyre te drejtave nga ana e Avokatit te Popullit, si dhe pershkruhet qendrimi i organeve te administrates ndaj ketyre rekomandimeve.

Jemi te ndergjegjshem se jemi ne stadin e forcimit te metejshem te institucionit. Kemi vendosmerine per te ecur e per te perballuar sfidat e kohes, duke pervetesuar arritjet me pozitive te kolegeve tane kudo ne bote. Sot edhe me skeptiku ne Shqiperi eshte bindur per domosdoshmerine e ngritjes se Institucionit të Avokatit te Popullit, i cili me dinjitet ze vendin e vet te nderuar e te pazevendesueshem midis institucioneve demokratike.

Ajo qe se fundi do te doja te theksoja para kesaj audience te nderuar, eshte fakti i nevojes se bashkepunimit te Avokatit te Popullit me zyrat e “diffensore civico” ne nje vend fqinj, si Italia.

Duke konsideruar pranine e nje komuniteti te konsiderueshem te shqiptareve ne vendin tuaj, do te doja qe tek zyrat tuaja ata te gjenin nje instrument me shume, per te siguruar dhe mbrojtur me mire te drejtat e tyre, qe ua njeh vete ligji i vendit tuaj.

Jo vetem si Avokat i Popullit, por edhe si qytetar shqiptar une kam informacionin e duhur se shumica e tyre kane avancuar shume ne integrimin e tyre ne shoqerine italiane. Natyrisht qe si çdo qytetar tjeter i vendit tuaj, italian apo i huaj, edhe ata kane detyrimet ligjore qe shteti italian ka ofruar dhe ofron mbi bazen e te gjitha konventave nderkombetare. Mesazhi im eshte i sinqerte, ndihmojini shqiptaret qe te kuptojne me mire te drejtat e tyre. Pas kesaj ata do te dine t’i mbrojne ato edhe me mire, sikunder do te respektojne edhe me mire detyrimet e parashikuara ne ligjet e vendit tuaj.

Ju faleminderit per vemendjen.

AVOKATI I POPULLIT

Ermir DOBJANI